|

در باب میزان اثرگذاری و نقش‌آفرینی زنان در مجالس ایران

این مجلس، مردانه است

نیره بهتری

اینکه زنان در مجلس‌شورای‌اسلامی چه میزان قدرت و تاثیر دارند، موضوعی است که بعد از ماجرای رای‌اعتماد به وزرای روحانی، هرچه بیشتر در محافل پیچید. شاید بر این اساس است که برخی از کارشناسان معتقدند مجلس نهم، بیش از حد مردانه است، فضای مردانه‌ای که به اعتقاد زنان سیاسی، باید شکسته شود.
زنان نماینده در مجلس‌شورای‌اسلامی، قطعا بعد از روز رای‌اعتماد به وزرای روحانی، با چالش تازه‌تری به‌عنوان ضرورت نقش‌آفرینی هرچه‌بیشتر در خانه ملت و بیش از پیش با این سوال مواجه هستند که چرا نقش آنها تاکنون در خانه ملت تا این حد کمرنگ و کم‌تاثیر بوده است.
چه نمایندگان خانم این موضوع را قبول داشته باشند و چه نداشته باشند، اما در هر حال، امروز این سوال در سطح افکارعمومی مطرح است که چرا بانوان مجلس نتوانسته‌اند، در شرایط حاکم بر جو خیلی مردانه مجلس، خودی نشان دهند؟ فراکسیون زنان، چه می‌کند؟ سهمش از طرح‌ها و لوایح چیست؟ و...
رکوردی که از 14 نفر بیشتر نشد!
در حالت کلی، سهم زنان از پارلمان جمهوری اسلامی ایران که از 330 شهر کشور که دارای نماینده در مجلس‌شورای‌اسلامی هستند، تاکنون به بیش از 14نفر در یک دوره نرسیده است.
9 دوره چهارساله از عمر مجلس‌شورای‌اسلامی می‌گذرد و زنان در این 9 دوره تلاش خود را برای افزایش همجنسان خود در مراکز مهم تصمیم‌گیری و تاثیرگذاری همچون قوه‌مقننه به‌کار گرفتند اما گذر زمان نه‌تنها این سهم را برای بانوان افزایش نداد بلکه در مجلس نهم، سکوت نمایندگان زن صدای همه را درآورد. تا جایی که رییس مجلس نیز درخصوص سکوت نمایندگان زن در جریان رای‌اعتماد وزرای کابینه دولت یازدهم، سخنانی گفته و عذرخواهی کرد که نوبت به آنها نرسیده است. شاید برای افزایش مشارکت و تاثیر‌گذاری هرچه بیشتر زنان در داخل و خارج از مجلس بود که تشکیل «سازمان زنان» که در راس آن معاون رییس‌جمهور باشد، از سوی رفعت بیات مطرح شد که البته این طرح نیز به فرجام نرسید و در شورایعالی انقلاب فرهنگی، رد شد.
با نگاهی به آمار سینوسی حضور بانوان در مجالس، می‌توان دریافت که هیچ ثباتی در اعتماد مردم برای راهی کردن نمایندگان زن به مجلس و همچنین جایگاه امنی برای بانوان در قوه‌مقننه وجود نداشته است.
بر اساس این آمار در مجلس اول شورای اسلامی، تنها چهار نماینده زن در جمع 327نفری وکلای ملت حضور یافتند. مریم بهروزی، گوهرالشریعه دستغیب، عاتقه صدیقی و اعظم طالقانی نمایندگان زن دوره اول مجلس‌شورای‌اسلامی بودند. مجلس دوم با 277نفر نیز این سقف شیشه‌ای را برای حضور زنان حفظ کرد و تنها مرضیه دباغ، گوهرالشریعه دستغیب، مریم بهروزی و عاتقه صدیقی را در خود پذیرفت. همچنین در مجلس سوم با 278 نفر، نمایندگان زن با همان ترکیب و تعداد قبلی شکل گرفت. در مجلس چهارم با 274 نماینده 9 بانو به قوه‌مقننه راه یافتند. فخرالتاج امیرشقاقی، فاطمه همایون‌مقدم، اختر درخشنده، مریم بهروزی، پروین سلیحی، منیره نوبخت، مرضیه وحیددستجردی، نفیسه فیاض‌بخش و قدسیه سیدی‌علوی 9 نماینده زن این دوره بودند. مجلس پنجم با 274 نفر و 14 نماینده زن رکورددار بود. سهیلا جلودارزاده، فاطمه رمضان‌زاده، نفیسه فیاض‌بخش، فاطمه کروبی، منیره نوبخت، مرضیه وحیددستجردی، فائزه هاشمی، نیره اخوان بیطرف، زهرا پیشگاهی‌فرد، قدسیه سیدی‌علوی، مرضیه صدیقی، شهربانو امانی، مرضیه دباغ و الهه راستگو رکورد زنان مجلس پنجم بودند.
در مجلس ششم با 298 نماینده، یک نفر از آمار زنان کم شد و 13 صندلی به زنان اختصاص یافت. سهیلا جلودارزاده، فاطمه حقیقت‌جو، فاطمه راکعی، وحیده علایی طالقانی، جمیله کدیور، الهه کولایی، شهربانو امانی، سیده فاطمه خاتمی، طاهره رضازاده، حمیده عدالت، اکرم مصوری‌منش، اعظم ناصری‌پور و مهرانگیز مروتی نمایندگان زن دوره ششم مجلس بودند.
مجلس هفتم با 289 نماینده همین رکورد 13 نفر بانوان را حفظ کرد و با فاطمه آلیا، لاله افتخاری، الهام امین‌زاده، فاطمه رهبر، سهیلا جلودارزاده، نفیسه فیاض‌بخش، فاطمه آجرلو، نیره اخوان، رفعت بیات، هاجر تحریری نیک‌صفت، عشرت شایق، عفت شریعتی و مهرانگیز مروتی کار خود را ادامه داد.
مجلس هشتم با 291 نماینده پنج‌صندلی خود را برای بانوان نماینده از دست داد و با هشت‌نفر از جمله فاطمه آلیا، لاله افتخاری، زهره الهیان، فاطمه رهبر، طیبه صفایی، فاطمه آجرلو، نیره اخوان و عفت شریعتی روندی نزولی در طرح‌های حمایتی از بانوان را سپری کرد. همچنین در مجلس نهم با 288، یک صندلی به جایگاه زنان در مجلس اضافه شد و با 9 نماینده کار ادامه پیدا کرد. این در حالی است که 9 بانوی نماینده در جلسات رای‌اعتماد نتوانستند اعتماد مردم و همجنسان خود را به دست آورند و با موجی از انتقادات مواجه شدند.
میانگین سنی و تحصیلاتی مجلسی‌ها
در طول ادوار مجلس پایین‌ترین سنی که یک نماینده زن به نمایندگی مجلس انتخاب شده، 28 سالگی و بالاترین، 59 سالگی است. بررسی میانگین سن نمایندگان زن دریک جمع‌بندی کلی، دامنه تغییر میانگین‌ها را از رقم 10 سال متجاوز نمی‌بیند.
بررسی وضعیت سطوح تحصیلات نمایندگان زن، حکایت از افزایش قابل‌توجه میزان تحصیلات آنان در دوره‌های آخر نسبت به دوره‌های نخست دارد. همچنین سوابق شغلی و تنوع آن به‌ویژه فعالیت‌های اجرایی با گذشت سال‌ها از پیروزی انقلاب و دوره‌های اول که اغلب راه‌یافتگان زن سوابق آموزشی داشتند، نشان از ورود زنانی دارد که در عرصه‌های مختلف کارآزموده‌تر و صاحب‌نظرتر بوده‌اند. افزایش میزان باسوادی و رشد دانش‌آموختگی زنان که حکایت از ارتقای پایگاه اقتصادی و اجتماعی زنان دارد؛ نیز تغییری مثبت و به لحاظ آماری معنی‌دار، با عامل تعداد فعالان سیاسی را داراست.
نقش حمایت احزاب از بانوان سیاستمدار
گرچه بر اساس قانون اساسی همه مردم حق شرکت در عرصه‌های سیاسی و تصمیم‌گذاری دارند و در انقلاب اسلامی فضای جدیدی برای زنان ایران باز شد که زنان را به‌عنوان هویت‌های انسانی برابر با مردان و همگام با اندیشه‌های نوگرایانه نخبگان می‌داند، اما برخی حصارهای تنگ مانع پذیرش مسوولیت‌های اجتماعی آنها شد که تاکنون تنها در اختیار مردان قرار داشت. با وجود این حضور بانوان در عرصه‌های سیاسی، نشان‌دهنده افزایش خودباوری و ارتقای سطح دانش‌آموختگی و تخصص، علاقه‌مندی به مشارکت در زمینه‌های مختلف تصمیم‌گیری به‌ویژه در سطوح قانونگذاری بوده است؛ بنابراین این روند‌ روبه‌رشد، نمادی از توسعه‌یافتگی به‌خصوص در زمینه شاخص‌های توسعه انسانی در کشورها تلقی می‌شود.
البته نباید از تاثیر حمایت احزاب، گروه‌ها و ائتلاف‌ها از حضور زنان به‌خصوص در قوه‌مقننه مغفول ماند. چنانکه اکثر قریب به اتفاق مردان راه‌یافته به دوره‌های مختلف مجلس از همین طریق و به‌صورت مشخص از یک فهرست وارد مجلس‌شورای‌اسلامی شدند.
طرحی زنانه که هرگز به صحن نمی‌رسد
طرح افزایش تعداد زنان نماینده سال‌هاست که مورد پیگیری نمایندگان زن مجلس است اما چه‌بسا تاکنون توجه ویژه‌ای به تصویب این طرح نشده است، هرچند اخیرا زنان مجلسی صحبت‌های متعددی را در این‌باره با لاریجانی داشته‌اند و گفته می‌شود که رییس مجلس هم تعداد نمایندگان زن در مجلس را ناکافی می‌داند؛ ولی مساله اصلی این است که چرا با وجود آنکه ریاست مجلس به چنین مساله‌ای واقف است تلاشی برای آنکه چنین طرحی را در صحن علنی مجلس به رای نمایندگان بگذارد نمی‌کند، یا اینکه جو مردانه مجلس و سهم‌خواهی‌های احزابی که چهره‌های مردانه در اولویت فهرست‌هایشان قرار دارند و در اغلب موارد تنها حضور یک زن نماد آزاداندیشی‌شان قرار می‌گیرد، اجازه طرح این موضوع را نمی‌دهد! فاطمه رهبر، نماینده سه دوره مجلس و رییس فراکسیون زنان و نایب‌رییس کمیسیون اصل نودم مجلس‌شورای‌اسلامی از نمایندگانی است که مدت‌هاست به‌صورت جدی این طرح را دنبال می‌کند. وی می‌گوید که با پیگیری این طرح، حداقل 30 نماینده زن به مجلس راه می‌یابند و مسلما به این طریق فشار کاری فراکسیون زنان کمتر خواهد شد و شاید در ارایه طرح‌های حوزه زنان و خانواده و تسریع در تصویب آنها تغییراتی حاصل شود.
اینکه زنان در مجلس‌شورای‌اسلامی چه میزان قدرت و تاثیر دارند، موضوعی است که بعد از ماجرای رای‌اعتماد به وزرای روحانی، هرچه بیشتر در محافل پیچید. شاید بر این اساس است که برخی از کارشناسان معتقدند مجلس نهم، بیش از حد مردانه است، فضای مردانه‌ای که به اعتقاد زنان سیاسی، باید شکسته شود.
زنان نماینده در مجلس‌شورای‌اسلامی، قطعا بعد از روز رای‌اعتماد به وزرای روحانی، با چالش تازه‌تری به‌عنوان ضرورت نقش‌آفرینی هرچه‌بیشتر در خانه ملت و بیش از پیش با این سوال مواجه هستند که چرا نقش آنها تاکنون در خانه ملت تا این حد کمرنگ و کم‌تاثیر بوده است.
چه نمایندگان خانم این موضوع را قبول داشته باشند و چه نداشته باشند، اما در هر حال، امروز این سوال در سطح افکارعمومی مطرح است که چرا بانوان مجلس نتوانسته‌اند، در شرایط حاکم بر جو خیلی مردانه مجلس، خودی نشان دهند؟ فراکسیون زنان، چه می‌کند؟ سهمش از طرح‌ها و لوایح چیست؟ و...
رکوردی که از 14 نفر بیشتر نشد!
در حالت کلی، سهم زنان از پارلمان جمهوری اسلامی ایران که از 330 شهر کشور که دارای نماینده در مجلس‌شورای‌اسلامی هستند، تاکنون به بیش از 14نفر در یک دوره نرسیده است.
9 دوره چهارساله از عمر مجلس‌شورای‌اسلامی می‌گذرد و زنان در این 9 دوره تلاش خود را برای افزایش همجنسان خود در مراکز مهم تصمیم‌گیری و تاثیرگذاری همچون قوه‌مقننه به‌کار گرفتند اما گذر زمان نه‌تنها این سهم را برای بانوان افزایش نداد بلکه در مجلس نهم، سکوت نمایندگان زن صدای همه را درآورد. تا جایی که رییس مجلس نیز درخصوص سکوت نمایندگان زن در جریان رای‌اعتماد وزرای کابینه دولت یازدهم، سخنانی گفته و عذرخواهی کرد که نوبت به آنها نرسیده است. شاید برای افزایش مشارکت و تاثیر‌گذاری هرچه بیشتر زنان در داخل و خارج از مجلس بود که تشکیل «سازمان زنان» که در راس آن معاون رییس‌جمهور باشد، از سوی رفعت بیات مطرح شد که البته این طرح نیز به فرجام نرسید و در شورایعالی انقلاب فرهنگی، رد شد.
با نگاهی به آمار سینوسی حضور بانوان در مجالس، می‌توان دریافت که هیچ ثباتی در اعتماد مردم برای راهی کردن نمایندگان زن به مجلس و همچنین جایگاه امنی برای بانوان در قوه‌مقننه وجود نداشته است.
بر اساس این آمار در مجلس اول شورای اسلامی، تنها چهار نماینده زن در جمع 327نفری وکلای ملت حضور یافتند. مریم بهروزی، گوهرالشریعه دستغیب، عاتقه صدیقی و اعظم طالقانی نمایندگان زن دوره اول مجلس‌شورای‌اسلامی بودند. مجلس دوم با 277نفر نیز این سقف شیشه‌ای را برای حضور زنان حفظ کرد و تنها مرضیه دباغ، گوهرالشریعه دستغیب، مریم بهروزی و عاتقه صدیقی را در خود پذیرفت. همچنین در مجلس سوم با 278 نفر، نمایندگان زن با همان ترکیب و تعداد قبلی شکل گرفت. در مجلس چهارم با 274 نماینده 9 بانو به قوه‌مقننه راه یافتند. فخرالتاج امیرشقاقی، فاطمه همایون‌مقدم، اختر درخشنده، مریم بهروزی، پروین سلیحی، منیره نوبخت، مرضیه وحیددستجردی، نفیسه فیاض‌بخش و قدسیه سیدی‌علوی 9 نماینده زن این دوره بودند. مجلس پنجم با 274 نفر و 14 نماینده زن رکورددار بود. سهیلا جلودارزاده، فاطمه رمضان‌زاده، نفیسه فیاض‌بخش، فاطمه کروبی، منیره نوبخت، مرضیه وحیددستجردی، فائزه هاشمی، نیره اخوان بیطرف، زهرا پیشگاهی‌فرد، قدسیه سیدی‌علوی، مرضیه صدیقی، شهربانو امانی، مرضیه دباغ و الهه راستگو رکورد زنان مجلس پنجم بودند.
در مجلس ششم با 298 نماینده، یک نفر از آمار زنان کم شد و 13 صندلی به زنان اختصاص یافت. سهیلا جلودارزاده، فاطمه حقیقت‌جو، فاطمه راکعی، وحیده علایی طالقانی، جمیله کدیور، الهه کولایی، شهربانو امانی، سیده فاطمه خاتمی، طاهره رضازاده، حمیده عدالت، اکرم مصوری‌منش، اعظم ناصری‌پور و مهرانگیز مروتی نمایندگان زن دوره ششم مجلس بودند.
مجلس هفتم با 289 نماینده همین رکورد 13 نفر بانوان را حفظ کرد و با فاطمه آلیا، لاله افتخاری، الهام امین‌زاده، فاطمه رهبر، سهیلا جلودارزاده، نفیسه فیاض‌بخش، فاطمه آجرلو، نیره اخوان، رفعت بیات، هاجر تحریری نیک‌صفت، عشرت شایق، عفت شریعتی و مهرانگیز مروتی کار خود را ادامه داد.
مجلس هشتم با 291 نماینده پنج‌صندلی خود را برای بانوان نماینده از دست داد و با هشت‌نفر از جمله فاطمه آلیا، لاله افتخاری، زهره الهیان، فاطمه رهبر، طیبه صفایی، فاطمه آجرلو، نیره اخوان و عفت شریعتی روندی نزولی در طرح‌های حمایتی از بانوان را سپری کرد. همچنین در مجلس نهم با 288، یک صندلی به جایگاه زنان در مجلس اضافه شد و با 9 نماینده کار ادامه پیدا کرد. این در حالی است که 9 بانوی نماینده در جلسات رای‌اعتماد نتوانستند اعتماد مردم و همجنسان خود را به دست آورند و با موجی از انتقادات مواجه شدند.
میانگین سنی و تحصیلاتی مجلسی‌ها
در طول ادوار مجلس پایین‌ترین سنی که یک نماینده زن به نمایندگی مجلس انتخاب شده، 28 سالگی و بالاترین، 59 سالگی است. بررسی میانگین سن نمایندگان زن دریک جمع‌بندی کلی، دامنه تغییر میانگین‌ها را از رقم 10 سال متجاوز نمی‌بیند.
بررسی وضعیت سطوح تحصیلات نمایندگان زن، حکایت از افزایش قابل‌توجه میزان تحصیلات آنان در دوره‌های آخر نسبت به دوره‌های نخست دارد. همچنین سوابق شغلی و تنوع آن به‌ویژه فعالیت‌های اجرایی با گذشت سال‌ها از پیروزی انقلاب و دوره‌های اول که اغلب راه‌یافتگان زن سوابق آموزشی داشتند، نشان از ورود زنانی دارد که در عرصه‌های مختلف کارآزموده‌تر و صاحب‌نظرتر بوده‌اند. افزایش میزان باسوادی و رشد دانش‌آموختگی زنان که حکایت از ارتقای پایگاه اقتصادی و اجتماعی زنان دارد؛ نیز تغییری مثبت و به لحاظ آماری معنی‌دار، با عامل تعداد فعالان سیاسی را داراست.
نقش حمایت احزاب از بانوان سیاستمدار
گرچه بر اساس قانون اساسی همه مردم حق شرکت در عرصه‌های سیاسی و تصمیم‌گذاری دارند و در انقلاب اسلامی فضای جدیدی برای زنان ایران باز شد که زنان را به‌عنوان هویت‌های انسانی برابر با مردان و همگام با اندیشه‌های نوگرایانه نخبگان می‌داند، اما برخی حصارهای تنگ مانع پذیرش مسوولیت‌های اجتماعی آنها شد که تاکنون تنها در اختیار مردان قرار داشت. با وجود این حضور بانوان در عرصه‌های سیاسی، نشان‌دهنده افزایش خودباوری و ارتقای سطح دانش‌آموختگی و تخصص، علاقه‌مندی به مشارکت در زمینه‌های مختلف تصمیم‌گیری به‌ویژه در سطوح قانونگذاری بوده است؛ بنابراین این روند‌ روبه‌رشد، نمادی از توسعه‌یافتگی به‌خصوص در زمینه شاخص‌های توسعه انسانی در کشورها تلقی می‌شود.
البته نباید از تاثیر حمایت احزاب، گروه‌ها و ائتلاف‌ها از حضور زنان به‌خصوص در قوه‌مقننه مغفول ماند. چنانکه اکثر قریب به اتفاق مردان راه‌یافته به دوره‌های مختلف مجلس از همین طریق و به‌صورت مشخص از یک فهرست وارد مجلس‌شورای‌اسلامی شدند.
طرحی زنانه که هرگز به صحن نمی‌رسد
طرح افزایش تعداد زنان نماینده سال‌هاست که مورد پیگیری نمایندگان زن مجلس است اما چه‌بسا تاکنون توجه ویژه‌ای به تصویب این طرح نشده است، هرچند اخیرا زنان مجلسی صحبت‌های متعددی را در این‌باره با لاریجانی داشته‌اند و گفته می‌شود که رییس مجلس هم تعداد نمایندگان زن در مجلس را ناکافی می‌داند؛ ولی مساله اصلی این است که چرا با وجود آنکه ریاست مجلس به چنین مساله‌ای واقف است تلاشی برای آنکه چنین طرحی را در صحن علنی مجلس به رای نمایندگان بگذارد نمی‌کند، یا اینکه جو مردانه مجلس و سهم‌خواهی‌های احزابی که چهره‌های مردانه در اولویت فهرست‌هایشان قرار دارند و در اغلب موارد تنها حضور یک زن نماد آزاداندیشی‌شان قرار می‌گیرد، اجازه طرح این موضوع را نمی‌دهد! فاطمه رهبر، نماینده سه دوره مجلس و رییس فراکسیون زنان و نایب‌رییس کمیسیون اصل نودم مجلس‌شورای‌اسلامی از نمایندگانی است که مدت‌هاست به‌صورت جدی این طرح را دنبال می‌کند. وی می‌گوید که با پیگیری این طرح، حداقل 30 نماینده زن به مجلس راه می‌یابند و مسلما به این طریق فشار کاری فراکسیون زنان کمتر خواهد شد و شاید در ارایه طرح‌های حوزه زنان و خانواده و تسریع در تصویب آنها تغییراتی حاصل شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.