|

به بهانه درگذشت «رضا خمسه‌ای»؛ استاد خیمه‌شب‌بازی

حاشیه‌نشين‌ها را به مرکز بازگردانیم

شیوا مسعودی . كارگردان تئاتر

مادامی که به مرکز می‌نگریم از حاشیه‌ها غافلیم. نه رسم این روزها که سنتی دیرینه است که وقتی در مرکز باشی در متن هستی و دیده می‌شوی و حاشیه به سرای فراموش‌شدگان می‌ماند. همین است که همواره جنگی است برای در مرکز ماندن چرا که مرکز است که کسی را در یادها و تاریخ ماندگار می‌سازد. تاریخ هم به شاهان اختصاص دارد و در آن کمتر نشانی از مردمان عادی است. اما به نظر می‌رسد که کار در بعضی حوزه‌ها ناگزیر حاشیه‌نشینی را در پی دارد که طنز و شادسازی از جمله آنهاست. اگرچه ژرفای لبخند به هنگام خواندن شعر یا حکایتی طنز‌آمیز می‌تواند حالمان را دگرگون و روزمان را با شادی و امید قرین سازد ولی ادبیات طنز‌آمیز و خالقانش همیشه از حاشیه‌نشین‌های ادبیات هستند، نامشان کمتر در خاطر می‌ماند و آثارشان کمتر خوانده و بازگو می‌شوند. اما آنها بی‌اعتنا به این حاشیه‌نشینی جبری و تاریخی بوده‌اند و مانده‌اند تا با خلق لحظه‌های شاد، هجوم غصه‌های مکرر را از خاطرمان محو کنند. خیمه‌شب‌بازی از گونه‌های نمایش‌های سنتی طنزآمیز ایران است که به وسیله مرشدی توانا و در خیمه‌ای با عروسک‌های کوچک روایت می‌شود و از چند جهت از گونه‌های حاشیه‌ای نمایش شده است:
اول اینکه از گونه‌های نمایش سنتی است که در مواجهه با تئاتر کلاسیک از طلیعه مشروطه به حاشیه رانده شد.
دوم اینکه با عروسک‌ها شکل می‌گیرد که در مقایسه با بازیگران در تفکر غالب اجتماعی همواره اهمیتی کمتر و جایگاهی حاشیه‌ای داشته‌اند.
و سوم اینکه طنز‌آمیز است و حاشیه‌نشینی کلی قلمرو طنز بر آن نیز حاکم است.
رضا خمسه‌ای استاد خیمه‌شب‌بازی کشورمان که همه اینها او را به حاشیه رانده بود، شایسته به مرکز بازگرداندن بود. کسی که هزاران نفر را میهمان میزبانی شادمانه‌اش کرده بود. شاید به حاشیه راندن گونه‌ای جبر اجتماعی باشد اما به مرکز بازگرداندن با همت اجتماعی ممکن است. رضا خمسه‌ای را به نیکی یاد کنیم و حاشیه‌نشین‌های دیگر را
به خاطر آوریم.
مادامی که به مرکز می‌نگریم از حاشیه‌ها غافلیم. نه رسم این روزها که سنتی دیرینه است که وقتی در مرکز باشی در متن هستی و دیده می‌شوی و حاشیه به سرای فراموش‌شدگان می‌ماند. همین است که همواره جنگی است برای در مرکز ماندن چرا که مرکز است که کسی را در یادها و تاریخ ماندگار می‌سازد. تاریخ هم به شاهان اختصاص دارد و در آن کمتر نشانی از مردمان عادی است. اما به نظر می‌رسد که کار در بعضی حوزه‌ها ناگزیر حاشیه‌نشینی را در پی دارد که طنز و شادسازی از جمله آنهاست. اگرچه ژرفای لبخند به هنگام خواندن شعر یا حکایتی طنز‌آمیز می‌تواند حالمان را دگرگون و روزمان را با شادی و امید قرین سازد ولی ادبیات طنز‌آمیز و خالقانش همیشه از حاشیه‌نشین‌های ادبیات هستند، نامشان کمتر در خاطر می‌ماند و آثارشان کمتر خوانده و بازگو می‌شوند. اما آنها بی‌اعتنا به این حاشیه‌نشینی جبری و تاریخی بوده‌اند و مانده‌اند تا با خلق لحظه‌های شاد، هجوم غصه‌های مکرر را از خاطرمان محو کنند. خیمه‌شب‌بازی از گونه‌های نمایش‌های سنتی طنزآمیز ایران است که به وسیله مرشدی توانا و در خیمه‌ای با عروسک‌های کوچک روایت می‌شود و از چند جهت از گونه‌های حاشیه‌ای نمایش شده است:
اول اینکه از گونه‌های نمایش سنتی است که در مواجهه با تئاتر کلاسیک از طلیعه مشروطه به حاشیه رانده شد.
دوم اینکه با عروسک‌ها شکل می‌گیرد که در مقایسه با بازیگران در تفکر غالب اجتماعی همواره اهمیتی کمتر و جایگاهی حاشیه‌ای داشته‌اند.
و سوم اینکه طنز‌آمیز است و حاشیه‌نشینی کلی قلمرو طنز بر آن نیز حاکم است.
رضا خمسه‌ای استاد خیمه‌شب‌بازی کشورمان که همه اینها او را به حاشیه رانده بود، شایسته به مرکز بازگرداندن بود. کسی که هزاران نفر را میهمان میزبانی شادمانه‌اش کرده بود. شاید به حاشیه راندن گونه‌ای جبر اجتماعی باشد اما به مرکز بازگرداندن با همت اجتماعی ممکن است. رضا خمسه‌ای را به نیکی یاد کنیم و حاشیه‌نشین‌های دیگر را
به خاطر آوریم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.