|

شمايل خاکستري يک بازيگر قدرنديده

جواد طوسي

شکل‌گيري نهضت موج‌نو در اوايل دهه 40 و اوايل دهه 50 باعث ورود تعدادي از بازيگران شناخته‌شده تئاتر به سينما شد که «گاو» داريوش مهرجويي شاخص‌ترين فيلم در اين زمينه است. جعفر والي يکي از آنها در کنار بازيگران صاحب‌نامي چون عزت‌الله انتظامي، علي نصیريان، جمشيد مشايخي و زنده‌ياد پرويز فني‌زاده بود که نقش کدخدا را در اين فيلم برعهده داشت. او البته جلوتر همين متن غلامحسين ساعدي را تنظيم و اجرا کرده بود. در ادامه مسير، بخت چندان با او يار نبود و در فاصله زماني ساخت «گاو» (1348) تا سال 1357 در تعداد محدودي فيلم به نام‌هاي «خاک» و «سفرسنگ» مسعود کيميايي، «گرگ بيزار» (مازيار پرتو)، «تنگسير» (امير نادري) و «هجرت» (ميلاد) بازي داشت که فيلم اخير به نمايش عمومي درنيامد. اما در اين ميان بازي چشمگير او در «خاک» مسعود کیميايي در نقش باباسبحان فراموش‌نشدني است. او با درک درست نقش محوله و ابعاد شخصيتي باباسبحان داستان محمود دولت‌آبادي (اوسنه باباسبحان) ‌و انطباق هنرمندانه با موارد اضافه‌شده از سوي کيميايي در کليت فيلم، يکي از بهترين کارهايش را ارايه مي‌دهد. به ياد بياوريم خوش‌وبش باباسبحان با عروسش شوکت (فرزانه تائيدی) را در شرايطي که فرزندانش صالح و مصيب (بهروز وثوقي و فرامرز قريبيان) سر زمين هستند يا دلواپسي او از ديرآمدن پسرش صالح، فصلي که عاشقانه و پرمهر زخم‌هاي صورت صالح را پاک مي‌کند و به ويژه فصل به يادماندني آمدن باباسبحان نزد صديقه گدا (پروين سليماني) در اتاق محقر او و اشاره ناموجز به يک عشق قديمي.
بازي والي در نقش آقا علي وکيل در «تنگسير» و روحاني ده در «سفر سنگ» نيز ارزش‌هاي مستقل خودش را دارد به ويژه جا دارد انعطاف‌پذيري او در اداي ديالوگ‌هاي زيباي کيميايي در فصلي که روحاني بالاي پشت بام امامزاده‌ ده ايستاده و اهالي خاموش آنجا را به استقبال از راهيان سنگ دعوت مي‌کند، اشاره کنيم.
به‌رغم گستردگي حضور جعفر والي در دوره‌اي در سينماي بعد از انقلاب، اما او همچنان ايفاگر نقش‌هاي فرعي بوده و متاسفانه تشخص و ارزش‌هاي بازيگري‌اش به خوبي ديده نشده است. دو فيلم او در سال‌هاي اول انقلاب به نام‌هاي «آقاي هيروگليف» و «گفت هر سه نفرشان» (دو ساخته غلامعلي عرفان) که مضامين متفاوتي داشته، توقيف شدند و در ميان ديگر آثاري که او در آنها بازي کرده به‌جز چند فيلم مانند «مردي که زياد مي‌دانست» (يدالله صمدي)، «مدار بسته» (رحمان رضايي)، «ناخدا خورشيد» (ناصر تقوايي)، «باد سرخ» (جمشيد ملک‌پور) و سريال «هزاردستان» زنده‌ياد علي حاتمي، در بقيه حضور چشمگير و ماندگاري نداشته است. تنها تجربه کارگرداني والي در سينما فيلم «تا غروب» بود که براساس داستان «يک انسان چقدر زمين لازم دارد» (لئو تولستوي) ساخته شده و بازي خوب سعيد پورصميمي نقطه‌قوت آن بود و مضمون متفاوتي داشت. البته فيلم از نظر ساخت و اجرا فاقد آن استحکام لازم حرفه‌اي بود و نتوانست فروش قابل‌قبولي داشته باشد.
مي‌توان گفت که حضور جعفر والي در حوزه اصلی‌اش تئاتر همواره با وسواس و انگيزه بيشتري همراه بوده که نمونه‌هايش کارگرداني و اجراي 11 متن غلامحسين ساعدي، نمايشنامه «ساکت» محمد للري، نمايشنامه «شنل» گوگول که به وسيله او 285 اجرا در سطح کشور در قبل از انقلاب داشته است. تله‌تئاتر «عاشق مترسک» و در سال‌هاي اخير بازي در نمايشنامه‌هاي «اتاق شماره شش» و «ويستک» به کارگرداني ناصر حسيني‌مهر است.
شکل‌گيري نهضت موج‌نو در اوايل دهه 40 و اوايل دهه 50 باعث ورود تعدادي از بازيگران شناخته‌شده تئاتر به سينما شد که «گاو» داريوش مهرجويي شاخص‌ترين فيلم در اين زمينه است. جعفر والي يکي از آنها در کنار بازيگران صاحب‌نامي چون عزت‌الله انتظامي، علي نصیريان، جمشيد مشايخي و زنده‌ياد پرويز فني‌زاده بود که نقش کدخدا را در اين فيلم برعهده داشت. او البته جلوتر همين متن غلامحسين ساعدي را تنظيم و اجرا کرده بود. در ادامه مسير، بخت چندان با او يار نبود و در فاصله زماني ساخت «گاو» (1348) تا سال 1357 در تعداد محدودي فيلم به نام‌هاي «خاک» و «سفرسنگ» مسعود کيميايي، «گرگ بيزار» (مازيار پرتو)، «تنگسير» (امير نادري) و «هجرت» (ميلاد) بازي داشت که فيلم اخير به نمايش عمومي درنيامد. اما در اين ميان بازي چشمگير او در «خاک» مسعود کیميايي در نقش باباسبحان فراموش‌نشدني است. او با درک درست نقش محوله و ابعاد شخصيتي باباسبحان داستان محمود دولت‌آبادي (اوسنه باباسبحان) ‌و انطباق هنرمندانه با موارد اضافه‌شده از سوي کيميايي در کليت فيلم، يکي از بهترين کارهايش را ارايه مي‌دهد. به ياد بياوريم خوش‌وبش باباسبحان با عروسش شوکت (فرزانه تائيدی) را در شرايطي که فرزندانش صالح و مصيب (بهروز وثوقي و فرامرز قريبيان) سر زمين هستند يا دلواپسي او از ديرآمدن پسرش صالح، فصلي که عاشقانه و پرمهر زخم‌هاي صورت صالح را پاک مي‌کند و به ويژه فصل به يادماندني آمدن باباسبحان نزد صديقه گدا (پروين سليماني) در اتاق محقر او و اشاره ناموجز به يک عشق قديمي.
بازي والي در نقش آقا علي وکيل در «تنگسير» و روحاني ده در «سفر سنگ» نيز ارزش‌هاي مستقل خودش را دارد به ويژه جا دارد انعطاف‌پذيري او در اداي ديالوگ‌هاي زيباي کيميايي در فصلي که روحاني بالاي پشت بام امامزاده‌ ده ايستاده و اهالي خاموش آنجا را به استقبال از راهيان سنگ دعوت مي‌کند، اشاره کنيم.
به‌رغم گستردگي حضور جعفر والي در دوره‌اي در سينماي بعد از انقلاب، اما او همچنان ايفاگر نقش‌هاي فرعي بوده و متاسفانه تشخص و ارزش‌هاي بازيگري‌اش به خوبي ديده نشده است. دو فيلم او در سال‌هاي اول انقلاب به نام‌هاي «آقاي هيروگليف» و «گفت هر سه نفرشان» (دو ساخته غلامعلي عرفان) که مضامين متفاوتي داشته، توقيف شدند و در ميان ديگر آثاري که او در آنها بازي کرده به‌جز چند فيلم مانند «مردي که زياد مي‌دانست» (يدالله صمدي)، «مدار بسته» (رحمان رضايي)، «ناخدا خورشيد» (ناصر تقوايي)، «باد سرخ» (جمشيد ملک‌پور) و سريال «هزاردستان» زنده‌ياد علي حاتمي، در بقيه حضور چشمگير و ماندگاري نداشته است. تنها تجربه کارگرداني والي در سينما فيلم «تا غروب» بود که براساس داستان «يک انسان چقدر زمين لازم دارد» (لئو تولستوي) ساخته شده و بازي خوب سعيد پورصميمي نقطه‌قوت آن بود و مضمون متفاوتي داشت. البته فيلم از نظر ساخت و اجرا فاقد آن استحکام لازم حرفه‌اي بود و نتوانست فروش قابل‌قبولي داشته باشد.
مي‌توان گفت که حضور جعفر والي در حوزه اصلی‌اش تئاتر همواره با وسواس و انگيزه بيشتري همراه بوده که نمونه‌هايش کارگرداني و اجراي 11 متن غلامحسين ساعدي، نمايشنامه «ساکت» محمد للري، نمايشنامه «شنل» گوگول که به وسيله او 285 اجرا در سطح کشور در قبل از انقلاب داشته است. تله‌تئاتر «عاشق مترسک» و در سال‌هاي اخير بازي در نمايشنامه‌هاي «اتاق شماره شش» و «ويستک» به کارگرداني ناصر حسيني‌مهر است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.