|

سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در مسیر نوآوری و شکوفایی

دکتر اشرف بروجردی. رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی

کتابخانه­‌ها و آرشیوهای ملی، نهادهایی با مأموریت گردآوری، پردازش، نگهداری و ارائه و تحویل اطلاعات و منابع اطلاعاتی هستند. در واقع نقش اصلی این سازمان‌ها مدیریت اطلاعات در محمل‌ها و قالب‌های گوناگون است. وجود منابع و داده‌های دانش بشری در مجموعه‌های کتابخانه‌ها و آرشیو‌ها به‌عنوان گنجینه‌های دانش بشری و میراث‌دار سرمایه‌های فکری ملت‌ها بر کسی پوشیده نیست. از سوی دیگر فعالیت اساسی این مراکز دسته‌بندی، پردازش و آماده‌سازی و در نهایت دسترس‌پذیر‌کردن اطلاعات (بازیابی) برای مخاطبان آن بوده است؛ اما توسعه روزافزون فناوری‌های اطلاعاتی، گسترش شبکه‌های ارتباطی و اینترنتی و تولید اطلاعات در قالب دیجیتال، کتابخانه‌ها و آرشیوها را تحت تأثیر قرار داده است، توسعه نشر الکترونیکی، گسترش روزافزون کتاب‌های الکترونیکی، انتشار مجلات و مقالات آنلاین، منابع چند‌رسانه‌ای، پایان‌نامه­‌های دیجیتال، عکس‌ها، فیلم‌ها، اسناد الکترونیک، اتوماسیون‌های اداری، محتوای فضای مجازی، محتوای وب‌سایت‌ها و... منجر به بروز جریانی نو در این مراکز شده است و همه می‌کوشند به کمک فناوری، مدیریت اطلاعات را متحول کنند. علاوه بر این، بسیاری از منابع چاپی و آنالوگ در قالب پروژه‌های دیجیتال‌سازی به ساختارهای صفر و یکی تبدیل می‌شوند و فاصله بین مخازن کتابخانه‌ها و آرشیوها با دورترین نقاط جهان تنها به اندازه دردسترس‌بودن رایانه، تلفن همراه یا سایر ابزارهای دستی هوشمند خواهد بود.
شناسایی، توسعه و ترویج فناوری‌هایی که می‌توانند در مدیریت اطلاعات و داده‌های کتابخانه‌ای و آرشیوی اثربخش باشند، از ضرورت‌های مورد توجه در این سازمان‌هاست. اگر این تحول فناوری‌محور و به عبارتی دقیق‌تر، تحول دیجیتال در کتابخانه‌ها و آرشیو‌ها اتفاق نیفتد، حیات و بقای آنها و ارائه خدماتشان، روز‌به‌روز کم‌رنگ‌تر می‌شود و فلسفه وجودی‌ ایشان با پرسش‌هایی جدی روبه‌رو خواهد شد.
این تغییر پارادایم موضوعی اجتناب‌ناپذیر است و سازمان‌های ملی به‌دلیل جایگاه و روابط ملی و بین‌المللی‌شان باید خود را با آن تطبیق دهند. از سوی دیگر پیاده‌سازی زیربناهای فناورانه مورد نیاز، هزینه‌ زیادی می‌طلبد. ناکافی‌بودن بودجه دولتی برای به‌روزرسانی فناوری‌های نوین در تمام کتابخانه‌ها و آرشیوهای ملی جهان برای ایجاد این تغییر ساختار، موجب شده است درصد چشمگیری از بودجه هزینه‌شده برای زیرساخت فناورانه و توسعه منابع از راه‌های متفاوتی به‌جز بودجه دولتی تخصیص‌داده‌شده به این مراکز جذب شود، به‌گونه‌ای که براساس آمار در حدود 30 درصد از بودجه سالانه کتابخانه ملی بریتانیا از محل جذب درآمدهای غیردولتی است. قسمت عمده جذب درآمدهای غیردولتی در این مراکز اطلاعاتی بر پایه داده‌های عظیم موجود در کتابخانه‌ها و آرشیوها و در حقیقت با تکیه بر اقتصاد دانش‌بنیان و مبتنی بر کسب‌و‌کار دیجیتال است. بیش از 60 درصد بودجه غیردولتی جذب‌شده در کتابخانه ملی استرالیا بر پایه داده‌ها و خدمات ارائه‌شده کتابخانه‌ای است. بر این اساس ایجاد یک بستر مطمئن برای کسب درآمد پایدار در آینده برای سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران بدون آسیب به منابع و داده‌ها و اختلال در ایفای وظایف جاری سازمان و همچنین ایجاد زمینه‌ای برای جذب ایده‌های نوین مبتنی بر داده‌های موجود ضرورتی انکارناپذیر خواهد بود؛ بنابراین سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران به‌عنوان بزرگ‌ترین گنجینه داده و محتوای زبان فارسی بر آن شده است برای نخستین‌بار با حمایت سازمان فناوری اطلاعات کشور و معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری و با همکاری شتاب‌دهنده نوین‌تک و مرکز نوآفرینی دانشکده برق و کامپیوتر دانشگاه تهران منابع و زیرساخت‌های خود را در قالب رویداد کارآفرینانه ویتا در دسترس توسعه‌دهندگان کسب‌و‌کارهای نوین حوزه داده و محتوا قرار دهد. در این رویداد اهدافی مانند حل چالش‌ها و رفع نیازهای فناورانه سازمان، ایجاد ارزش‌افزوده بر پایه داده‌ها و محتواهای موجود و ایجاد فضایی برای رشد ایده‌های نوین در زمینه محتوا مد نظر قرار گرفته است.گفتنی است این رویداد از 14تیر تا 11 مرداد سال جاری با انتخاب ایده‌های برتر در راستای پیاده‌سازی و تولید محصول یا خدمت نهایی ادامه خواهد یافت.
کتابخانه­‌ها و آرشیوهای ملی، نهادهایی با مأموریت گردآوری، پردازش، نگهداری و ارائه و تحویل اطلاعات و منابع اطلاعاتی هستند. در واقع نقش اصلی این سازمان‌ها مدیریت اطلاعات در محمل‌ها و قالب‌های گوناگون است. وجود منابع و داده‌های دانش بشری در مجموعه‌های کتابخانه‌ها و آرشیو‌ها به‌عنوان گنجینه‌های دانش بشری و میراث‌دار سرمایه‌های فکری ملت‌ها بر کسی پوشیده نیست. از سوی دیگر فعالیت اساسی این مراکز دسته‌بندی، پردازش و آماده‌سازی و در نهایت دسترس‌پذیر‌کردن اطلاعات (بازیابی) برای مخاطبان آن بوده است؛ اما توسعه روزافزون فناوری‌های اطلاعاتی، گسترش شبکه‌های ارتباطی و اینترنتی و تولید اطلاعات در قالب دیجیتال، کتابخانه‌ها و آرشیوها را تحت تأثیر قرار داده است، توسعه نشر الکترونیکی، گسترش روزافزون کتاب‌های الکترونیکی، انتشار مجلات و مقالات آنلاین، منابع چند‌رسانه‌ای، پایان‌نامه­‌های دیجیتال، عکس‌ها، فیلم‌ها، اسناد الکترونیک، اتوماسیون‌های اداری، محتوای فضای مجازی، محتوای وب‌سایت‌ها و... منجر به بروز جریانی نو در این مراکز شده است و همه می‌کوشند به کمک فناوری، مدیریت اطلاعات را متحول کنند. علاوه بر این، بسیاری از منابع چاپی و آنالوگ در قالب پروژه‌های دیجیتال‌سازی به ساختارهای صفر و یکی تبدیل می‌شوند و فاصله بین مخازن کتابخانه‌ها و آرشیوها با دورترین نقاط جهان تنها به اندازه دردسترس‌بودن رایانه، تلفن همراه یا سایر ابزارهای دستی هوشمند خواهد بود.
شناسایی، توسعه و ترویج فناوری‌هایی که می‌توانند در مدیریت اطلاعات و داده‌های کتابخانه‌ای و آرشیوی اثربخش باشند، از ضرورت‌های مورد توجه در این سازمان‌هاست. اگر این تحول فناوری‌محور و به عبارتی دقیق‌تر، تحول دیجیتال در کتابخانه‌ها و آرشیو‌ها اتفاق نیفتد، حیات و بقای آنها و ارائه خدماتشان، روز‌به‌روز کم‌رنگ‌تر می‌شود و فلسفه وجودی‌ ایشان با پرسش‌هایی جدی روبه‌رو خواهد شد.
این تغییر پارادایم موضوعی اجتناب‌ناپذیر است و سازمان‌های ملی به‌دلیل جایگاه و روابط ملی و بین‌المللی‌شان باید خود را با آن تطبیق دهند. از سوی دیگر پیاده‌سازی زیربناهای فناورانه مورد نیاز، هزینه‌ زیادی می‌طلبد. ناکافی‌بودن بودجه دولتی برای به‌روزرسانی فناوری‌های نوین در تمام کتابخانه‌ها و آرشیوهای ملی جهان برای ایجاد این تغییر ساختار، موجب شده است درصد چشمگیری از بودجه هزینه‌شده برای زیرساخت فناورانه و توسعه منابع از راه‌های متفاوتی به‌جز بودجه دولتی تخصیص‌داده‌شده به این مراکز جذب شود، به‌گونه‌ای که براساس آمار در حدود 30 درصد از بودجه سالانه کتابخانه ملی بریتانیا از محل جذب درآمدهای غیردولتی است. قسمت عمده جذب درآمدهای غیردولتی در این مراکز اطلاعاتی بر پایه داده‌های عظیم موجود در کتابخانه‌ها و آرشیوها و در حقیقت با تکیه بر اقتصاد دانش‌بنیان و مبتنی بر کسب‌و‌کار دیجیتال است. بیش از 60 درصد بودجه غیردولتی جذب‌شده در کتابخانه ملی استرالیا بر پایه داده‌ها و خدمات ارائه‌شده کتابخانه‌ای است. بر این اساس ایجاد یک بستر مطمئن برای کسب درآمد پایدار در آینده برای سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران بدون آسیب به منابع و داده‌ها و اختلال در ایفای وظایف جاری سازمان و همچنین ایجاد زمینه‌ای برای جذب ایده‌های نوین مبتنی بر داده‌های موجود ضرورتی انکارناپذیر خواهد بود؛ بنابراین سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران به‌عنوان بزرگ‌ترین گنجینه داده و محتوای زبان فارسی بر آن شده است برای نخستین‌بار با حمایت سازمان فناوری اطلاعات کشور و معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری و با همکاری شتاب‌دهنده نوین‌تک و مرکز نوآفرینی دانشکده برق و کامپیوتر دانشگاه تهران منابع و زیرساخت‌های خود را در قالب رویداد کارآفرینانه ویتا در دسترس توسعه‌دهندگان کسب‌و‌کارهای نوین حوزه داده و محتوا قرار دهد. در این رویداد اهدافی مانند حل چالش‌ها و رفع نیازهای فناورانه سازمان، ایجاد ارزش‌افزوده بر پایه داده‌ها و محتواهای موجود و ایجاد فضایی برای رشد ایده‌های نوین در زمینه محتوا مد نظر قرار گرفته است.گفتنی است این رویداد از 14تیر تا 11 مرداد سال جاری با انتخاب ایده‌های برتر در راستای پیاده‌سازی و تولید محصول یا خدمت نهایی ادامه خواهد یافت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.