|

چشم‌انداز گذشته و اكنون

نسيم آصف: «پيش از آنكه قرن نوزدهم به ثلثي از خود رسيده باشد، در غروب يكي از روزهاي پاياني تابستان، مردي و زني جوان با بچه‌اي در بغل، پاي پياده به دهكده بزرگ ويدون پرايرز در وسكس عليا نزديك مي‌شدند. لباس‌هايشان ساده بود اما بدلباس نبودند، هرچند كه لايه ضخيم خاكستري غباري كه از سفري آشكارا طولاني بر كفش‌ها و جامه‌هايشان نشسته بود، در آن هنگام ژندگي ناخوشايندي به سر و وضعشان داده بود». اين آغاز رمان «زندگي و مرگ شهردار كاستربريج» تامس هاردي است كه به‌تازگي با ترجمه پژمان طهرانيان در نشر نو به چاپ رسيده است. اين رمان در بين آثار هاردي به‌عنوان كتابي برجسته شناخته مي‌شود و آن را نشانه تغييري آگاهانه در مسير كاري هاردي دانسته‌اند. «زندگي و مرگ شهردار كاستربريج» در روز دهم ماه می 1886 تنها چند روز پيش از چاپ مسلسلش در دو جلد منتشر شد. اين رمان نيز مانند اغلب آثار هاردي ابتدا به‌صورت مسلسل منتشر شد. هاردي و همسرش در سال 1883 به دورچستر نقل مكان كرده بودند يعني جايي كه الگوي شهر داستاني كاستربريج است. آن‌طوركه نورمن پيج در مقدمه‌اي كه در ابتداي كتاب منتشر شده نوشته، نقل مكان به دورچستر «گامي بود هم نمادين و هم عملي، زيرا هاردي به محلي بازمي‌گشت كه در آن متولد شده بود و پيش از آنكه در 21‌سالگي به لندن برود، تمام دوران كودكي و نوجواني‌اش را آنجا گذرانده بود». «شهردار كاستربريج» اولين رماني بود كه هاردي پس از بازگشت به دورچستر و در دهه پنجم زندگي‌اش نوشت و به قول نورمن پيج اين رماني است «در حكم بزرگداشت بازگشت نويسنده به ريشه‌هايش و بيش از هرچيز كندوكاوي در تاريخ، موقعيت ارضي و طبيعي و همچنين جامعه و اقتصاد شهري كه هاردي تصميم گرفته بود در آن خانه كند». علاوه بر اينها، اين رمان اثري است كه دورچستر را مي‌كاود، اما نه دورچستر آن زمان را بلكه دورچستر زمان كودكي نويسنده را و ازاين‌رو اين رمان چه به‌لحاظ زماني و چه به‌لحاظ مكاني گذشته‌اي بازسازي‌شده را به تصوير مي‌كشد.
نورمن پيج كه مجموعه رمان‌هاي تامس هاردي را ويرايش و تصحيح كرده و كتاب‌ها و مقالات زيادي درباره اين نويسنده نوشته، معتقد است هاردي در ميان تمام رمان‌نويسان انگليسي، هم «بومي‌ترين» و هم «جهاني‌ترين» آنهاست. «داستان‌هاي او در منطقه جغرافيايي فوق‌العاده محدودي روي مي‌دهند و به شدت وامدار تاريخ، وضعيت ارضي و جغرافيايي، فرهنگ عامه و ديگر جنبه‌هاي كاملا مشخص در مقطعي از تاريخ آن هستند. در‌عين‌حال، درون‌مايه‌هاي آثارش همان‌هايي هستند كه دغدغه ادبيات اروپا از زمان كتاب مقدس و دوران كلاسيك بوده‌اند. هاردي براي خلق ابعاد بومي و منطقه‌اي آثارش به انواع و اقسام منابع متوسل شده است كه هم شامل منابع چاپي هستند (ماننده روزنامه‌هاي قديمي) و هم تاريخ شفاهي كه بخشي از آن را در خود از دوران كودكي به ياد داشت. اما اين همه در قالب آشناتر و در دسترس‌تر ارجاعات فرهنگي تنظيم شده و گرد هم آمده‌اند، ارجاعاتي كه از ادبيات و اساطير متأخر تا ادبيات و تاريخ امروز را در‌بر مي‌گيرد».
«زندگي و مرگ شهردار كاستربريج» رماني است كه با اغلب رمان‌هاي قرن نوزدهمي تفاوت دارد يعني با آثاري كه معمولا از عشق به ازدواج، از معصوميت به پختگي يا از ناداني به دانايي مي‌رسند. اين رمان پيوندي مدرن است ميان رمان‌هاي عصر ويكتوريايي و تراژدي‌هاي بزرگ شكسپيري به‌ویژه «شاه‌لير». مي‌توان آن را درامي تراژيك دانست كه كانون توجه‌اش نه فرديت كه طبيعت بشريت است. مايكل هنچارد قهرمان اين رمان است كه ظهور و سقوطش تصويري از يك دوران به دست مي‌دهد. نورمن پيج در جايي ديگر از مقدمه‌اش دراين‌باره مي‌نويسد: «اين رمان جامعه‌اي قديمي و عميقا سنتي و كمابيش منزوي را به تصوير مي‌كشد كه تحت هجوم نيروهاي تجدد قرار گرفته است و مقاومتي شديد از خود نشان مي‌دهد، اما نهايتا چاره‌اي جز تسليم ندارد. ظهور و سقوط خود هنچارد نيز با شكوفايي و سپس زوال يك روش زندگي مطابقت دارد، در‌حالي‌كه استيلاي بشر نويني كه همانا دانلد فارفره باشد- كسي كه در ابتدا دوست هنچارد و كمابيش در حكم فرزندخوانده اوست اما در ادامه رقيب تجاري و عشقي او مي‌شود- نشانه‌گذار به يك شيوه زندگي كاملا متفاوت است. اين تغييري بود كه هاردي درست در زمان مناسب- و نيز در مكان مناسب- ناظر دست اول آن در سال‌هاي اوليه زندگي‌اش بوده است: اگر او كمي بعد از آن زمان، يا در جايي غير از آنجا، متولد مي‌شد، اين تغيير را به‌مثابه تاريخي عمومي تلقي مي‌كرد نه تجربه‌اي دست اول».
نسيم آصف: «پيش از آنكه قرن نوزدهم به ثلثي از خود رسيده باشد، در غروب يكي از روزهاي پاياني تابستان، مردي و زني جوان با بچه‌اي در بغل، پاي پياده به دهكده بزرگ ويدون پرايرز در وسكس عليا نزديك مي‌شدند. لباس‌هايشان ساده بود اما بدلباس نبودند، هرچند كه لايه ضخيم خاكستري غباري كه از سفري آشكارا طولاني بر كفش‌ها و جامه‌هايشان نشسته بود، در آن هنگام ژندگي ناخوشايندي به سر و وضعشان داده بود». اين آغاز رمان «زندگي و مرگ شهردار كاستربريج» تامس هاردي است كه به‌تازگي با ترجمه پژمان طهرانيان در نشر نو به چاپ رسيده است. اين رمان در بين آثار هاردي به‌عنوان كتابي برجسته شناخته مي‌شود و آن را نشانه تغييري آگاهانه در مسير كاري هاردي دانسته‌اند. «زندگي و مرگ شهردار كاستربريج» در روز دهم ماه می 1886 تنها چند روز پيش از چاپ مسلسلش در دو جلد منتشر شد. اين رمان نيز مانند اغلب آثار هاردي ابتدا به‌صورت مسلسل منتشر شد. هاردي و همسرش در سال 1883 به دورچستر نقل مكان كرده بودند يعني جايي كه الگوي شهر داستاني كاستربريج است. آن‌طوركه نورمن پيج در مقدمه‌اي كه در ابتداي كتاب منتشر شده نوشته، نقل مكان به دورچستر «گامي بود هم نمادين و هم عملي، زيرا هاردي به محلي بازمي‌گشت كه در آن متولد شده بود و پيش از آنكه در 21‌سالگي به لندن برود، تمام دوران كودكي و نوجواني‌اش را آنجا گذرانده بود». «شهردار كاستربريج» اولين رماني بود كه هاردي پس از بازگشت به دورچستر و در دهه پنجم زندگي‌اش نوشت و به قول نورمن پيج اين رماني است «در حكم بزرگداشت بازگشت نويسنده به ريشه‌هايش و بيش از هرچيز كندوكاوي در تاريخ، موقعيت ارضي و طبيعي و همچنين جامعه و اقتصاد شهري كه هاردي تصميم گرفته بود در آن خانه كند». علاوه بر اينها، اين رمان اثري است كه دورچستر را مي‌كاود، اما نه دورچستر آن زمان را بلكه دورچستر زمان كودكي نويسنده را و ازاين‌رو اين رمان چه به‌لحاظ زماني و چه به‌لحاظ مكاني گذشته‌اي بازسازي‌شده را به تصوير مي‌كشد.
نورمن پيج كه مجموعه رمان‌هاي تامس هاردي را ويرايش و تصحيح كرده و كتاب‌ها و مقالات زيادي درباره اين نويسنده نوشته، معتقد است هاردي در ميان تمام رمان‌نويسان انگليسي، هم «بومي‌ترين» و هم «جهاني‌ترين» آنهاست. «داستان‌هاي او در منطقه جغرافيايي فوق‌العاده محدودي روي مي‌دهند و به شدت وامدار تاريخ، وضعيت ارضي و جغرافيايي، فرهنگ عامه و ديگر جنبه‌هاي كاملا مشخص در مقطعي از تاريخ آن هستند. در‌عين‌حال، درون‌مايه‌هاي آثارش همان‌هايي هستند كه دغدغه ادبيات اروپا از زمان كتاب مقدس و دوران كلاسيك بوده‌اند. هاردي براي خلق ابعاد بومي و منطقه‌اي آثارش به انواع و اقسام منابع متوسل شده است كه هم شامل منابع چاپي هستند (ماننده روزنامه‌هاي قديمي) و هم تاريخ شفاهي كه بخشي از آن را در خود از دوران كودكي به ياد داشت. اما اين همه در قالب آشناتر و در دسترس‌تر ارجاعات فرهنگي تنظيم شده و گرد هم آمده‌اند، ارجاعاتي كه از ادبيات و اساطير متأخر تا ادبيات و تاريخ امروز را در‌بر مي‌گيرد».
«زندگي و مرگ شهردار كاستربريج» رماني است كه با اغلب رمان‌هاي قرن نوزدهمي تفاوت دارد يعني با آثاري كه معمولا از عشق به ازدواج، از معصوميت به پختگي يا از ناداني به دانايي مي‌رسند. اين رمان پيوندي مدرن است ميان رمان‌هاي عصر ويكتوريايي و تراژدي‌هاي بزرگ شكسپيري به‌ویژه «شاه‌لير». مي‌توان آن را درامي تراژيك دانست كه كانون توجه‌اش نه فرديت كه طبيعت بشريت است. مايكل هنچارد قهرمان اين رمان است كه ظهور و سقوطش تصويري از يك دوران به دست مي‌دهد. نورمن پيج در جايي ديگر از مقدمه‌اش دراين‌باره مي‌نويسد: «اين رمان جامعه‌اي قديمي و عميقا سنتي و كمابيش منزوي را به تصوير مي‌كشد كه تحت هجوم نيروهاي تجدد قرار گرفته است و مقاومتي شديد از خود نشان مي‌دهد، اما نهايتا چاره‌اي جز تسليم ندارد. ظهور و سقوط خود هنچارد نيز با شكوفايي و سپس زوال يك روش زندگي مطابقت دارد، در‌حالي‌كه استيلاي بشر نويني كه همانا دانلد فارفره باشد- كسي كه در ابتدا دوست هنچارد و كمابيش در حكم فرزندخوانده اوست اما در ادامه رقيب تجاري و عشقي او مي‌شود- نشانه‌گذار به يك شيوه زندگي كاملا متفاوت است. اين تغييري بود كه هاردي درست در زمان مناسب- و نيز در مكان مناسب- ناظر دست اول آن در سال‌هاي اوليه زندگي‌اش بوده است: اگر او كمي بعد از آن زمان، يا در جايي غير از آنجا، متولد مي‌شد، اين تغيير را به‌مثابه تاريخي عمومي تلقي مي‌كرد نه تجربه‌اي دست اول».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.