انتخابات آینده و چالشهای پیشرو
امانالله قراییمقدم- جامعهشناس و استاد دانشگاه
انتخابات مجلس دوره یازدهم در اسفندماه سال جاری و انتخابات ریاستجمهوری آینده قابل پیشبینی نیست و مبارزه سختی برای هر دو جناح در راه است. به همین جهت، برخلاف اظهارنظرها و با توجه به فضای اجتماعی موجود از لحاظ جامعهشناسی سیاسی، باورکردنی نیست که اصولگرایان و اصلاحطلبان بتوانند نتیجه موردنظرشان را از آرای مردمی بگیرند. با توجه به سابقهای که از عملکرد آنها در مورد بالارفتن هزینه زندگی و گسترش دامنه خط فقر و شکاف طبقاتی شدید و فروریزی اقشار طبقه متوسط به طبقه زیرین جامعه و رشوهگیری و اختلاس و رانت و کاهش ارزش پول ملی و بیاعتمادی افقی و عمودی - به قول فرانسیس فوکویاما، جامعهشناس آمریکایی- و یأس و ناامیدی که برجامعه حاکم است و هژمونیهای گوناگونی که بر مردم روا میشود و شیوه «جامه کس سیه و دلق خود را ارزق کردن» و گناه همه مشکلات و معضلات اجتماعی؛ از گرانی و تورم - به قول «کورت لوین» استاد دانشگاه (M.I.T) در دهه 1940- در جامعه را به گردن این و آن انداختن و خود را بیگناهدانستن و مشکلات زیاد دیگری که برای مردم فراهم کردهاند، بعید است هرکدام از این دو جناح بتوانند به پیروزی به معنای واقعی برسند و میزان مشارکت مردم در انتخابات بالا باشد. اگر این اتفاق بیفتد، برخلاف اصول فکری جامعهشناسی و تغییروتحول و تکامل اجتماعی است. به عبارت دیگر اگر این رویداد صورت گیرد، باید بپذیریم که جامعه درجا زده است و هنوز بر روال گذشته از خسارات جبرانناپذیری که از محافظهکاران و اصولگرایان در دو، سه دهه گذشته و اصلاحطلبان در دهه اخیر خورده، متنبه نشده و عبرت نگرفته است و به قول ژرژ گورویج، جامعهشناس فرانسوی، در زمان «تقدم گذشته بر آینده» یا «واپسگرایی» بهسر میبرد که هرگز چنین چیزی امکانپذیر نیست، زیرا تحولات اجتماعی و خودآگاهی طبقاتی نشان میدهند که جامعه، گذشته را پشتسر گذاشته است و نظر به آینده دارد. اعتراضات دیماه 96 و شعارها علیه اصلاحطلبان و اصولگرایان به خوبی نشان میدهد که نه اصلاحطلبان و نه اصولگرایان به دلیل عملکردشان مورد قبول و پذیرش مردم نیستند. علاوهبرآن، به قول فرانسیس فوکویاما، ما وارد عصری شدهایم که در آن شعارزدگی جذابیت خود را از دست دادهاند و نبرد بر سر جهانبینی رقیبان به پایان رسیده و دیگر مردم گذشتهنگر نیستند که هرچه میشنوند، بپذیرند و چشموگوشبسته باشند، بلکه در «دهکده جهانی» میبینند و میشنوند و مورد تجزیهوتحلیل قرار میدهند و تصمیم میگیرند. جامعه به گفته ماکس وبر، از مشروعیت سنتی و کاریزماتیک به سوی مشروعیت منطقی و عقلانی در حرکت است. این نوع مشروعیت از خواص جامعه صنعتی است که انتخابها در آن بر اساس صلاحیت و شایستگی عقلانی است. یا به قول دیوید رایسمن، جامعهشناس بزرگ آمریکایی، مردم بهسوی «خودمختاری» میروند؛ یعنی مردمی که از تعالی فکری و ذهنی برخوردارند و از آگاهی خویش فرمان میبرند. یا به گفته کریس آرگریس، صاحبنظر در علم مدیریت، جامعه به رشد و بلوغ فکری رسیده، تغییر کرده و دیگر فریب درِ باغ سبز نشاندادنها را نمیخورد و بهسوی تغییرات شتابنده اجتماعی در حرکت است. به همین جهت است که جوانان در سالهای اخیر ندا درمیدهند اکنون وقت آن است که همهچیز در بوته آزمایش قرار گیرد. به همین لحاظ است که مردم به این نتیجه رسیدهاند: «ابر اگر آب زندگی بارد / هرگز از شاخ بید بر نخوری» و این نسل، مردان و زنان تلاشگر
جدیدی را میطلبد.
انتخابات مجلس دوره یازدهم در اسفندماه سال جاری و انتخابات ریاستجمهوری آینده قابل پیشبینی نیست و مبارزه سختی برای هر دو جناح در راه است. به همین جهت، برخلاف اظهارنظرها و با توجه به فضای اجتماعی موجود از لحاظ جامعهشناسی سیاسی، باورکردنی نیست که اصولگرایان و اصلاحطلبان بتوانند نتیجه موردنظرشان را از آرای مردمی بگیرند. با توجه به سابقهای که از عملکرد آنها در مورد بالارفتن هزینه زندگی و گسترش دامنه خط فقر و شکاف طبقاتی شدید و فروریزی اقشار طبقه متوسط به طبقه زیرین جامعه و رشوهگیری و اختلاس و رانت و کاهش ارزش پول ملی و بیاعتمادی افقی و عمودی - به قول فرانسیس فوکویاما، جامعهشناس آمریکایی- و یأس و ناامیدی که برجامعه حاکم است و هژمونیهای گوناگونی که بر مردم روا میشود و شیوه «جامه کس سیه و دلق خود را ارزق کردن» و گناه همه مشکلات و معضلات اجتماعی؛ از گرانی و تورم - به قول «کورت لوین» استاد دانشگاه (M.I.T) در دهه 1940- در جامعه را به گردن این و آن انداختن و خود را بیگناهدانستن و مشکلات زیاد دیگری که برای مردم فراهم کردهاند، بعید است هرکدام از این دو جناح بتوانند به پیروزی به معنای واقعی برسند و میزان مشارکت مردم در انتخابات بالا باشد. اگر این اتفاق بیفتد، برخلاف اصول فکری جامعهشناسی و تغییروتحول و تکامل اجتماعی است. به عبارت دیگر اگر این رویداد صورت گیرد، باید بپذیریم که جامعه درجا زده است و هنوز بر روال گذشته از خسارات جبرانناپذیری که از محافظهکاران و اصولگرایان در دو، سه دهه گذشته و اصلاحطلبان در دهه اخیر خورده، متنبه نشده و عبرت نگرفته است و به قول ژرژ گورویج، جامعهشناس فرانسوی، در زمان «تقدم گذشته بر آینده» یا «واپسگرایی» بهسر میبرد که هرگز چنین چیزی امکانپذیر نیست، زیرا تحولات اجتماعی و خودآگاهی طبقاتی نشان میدهند که جامعه، گذشته را پشتسر گذاشته است و نظر به آینده دارد. اعتراضات دیماه 96 و شعارها علیه اصلاحطلبان و اصولگرایان به خوبی نشان میدهد که نه اصلاحطلبان و نه اصولگرایان به دلیل عملکردشان مورد قبول و پذیرش مردم نیستند. علاوهبرآن، به قول فرانسیس فوکویاما، ما وارد عصری شدهایم که در آن شعارزدگی جذابیت خود را از دست دادهاند و نبرد بر سر جهانبینی رقیبان به پایان رسیده و دیگر مردم گذشتهنگر نیستند که هرچه میشنوند، بپذیرند و چشموگوشبسته باشند، بلکه در «دهکده جهانی» میبینند و میشنوند و مورد تجزیهوتحلیل قرار میدهند و تصمیم میگیرند. جامعه به گفته ماکس وبر، از مشروعیت سنتی و کاریزماتیک به سوی مشروعیت منطقی و عقلانی در حرکت است. این نوع مشروعیت از خواص جامعه صنعتی است که انتخابها در آن بر اساس صلاحیت و شایستگی عقلانی است. یا به قول دیوید رایسمن، جامعهشناس بزرگ آمریکایی، مردم بهسوی «خودمختاری» میروند؛ یعنی مردمی که از تعالی فکری و ذهنی برخوردارند و از آگاهی خویش فرمان میبرند. یا به گفته کریس آرگریس، صاحبنظر در علم مدیریت، جامعه به رشد و بلوغ فکری رسیده، تغییر کرده و دیگر فریب درِ باغ سبز نشاندادنها را نمیخورد و بهسوی تغییرات شتابنده اجتماعی در حرکت است. به همین جهت است که جوانان در سالهای اخیر ندا درمیدهند اکنون وقت آن است که همهچیز در بوته آزمایش قرار گیرد. به همین لحاظ است که مردم به این نتیجه رسیدهاند: «ابر اگر آب زندگی بارد / هرگز از شاخ بید بر نخوری» و این نسل، مردان و زنان تلاشگر
جدیدی را میطلبد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.