|

تاریخ شفاهی سیاست خارجی؛

2 دهه رابطه ایران و کویت

حسن علی بخشی*

1- یک​‌سال‌ونیم قبل از انقلاب در کویت بودم؛ همان زمان از فرصت​ استفاده می​کردم و گاهی روزهای تعطیل از راه زمینی به عتبات عالیات مشرف می​شدم و در تشرف به نجف، به دیدار امام (ره) و آقامصطفی می​رفتم.

وقتی انقلاب اوج می​گرفت، یک روز احمد مهری به من خبر داد که قرار است امام (ره) اواخر تابستان 1357 از عراق خارج شوند و به کویت سفر کنند و چند نفر نیز همراه ایشان هستند که باید برای آنها درخواست روادید بدهیم. آیت‌الله مهری برای حضرت امام (ره) و احمدآقا درخواست روادید داد و سهم من نیز از طریق روابط‌عمومی دانشگاه درخواست روادید برای دکتر یزدی به‌عنوان دیدار آکادمیک شد. با خروج امام و همراهانشان از مرزبانی عراق و درج مهر ورود به کویت، اذان ظهر پخش می‌شود و امام(ره) و همراهان در کنار ساختمان مرزبانی این کشور مشغول اقامه نماز می‌شوند. در این فاصله مرزبانی عراقی ​هویت ایشان را برای مرزبانی کویتی اعلام می‌کند که این ‌روح​الله مصطفوی، همان روح​الله خمینی است که می‌خواهد شاه را از ایران اخراج کند. مرزبان کویتی هم موضوع را تلفنی به وزارت کشور کویت گزارش می‌کند و آنها پس از پایان نماز امام، دستور ابطال روادید ایشان و همراهان را صادر کردند و امام نتوانستند وارد کویت شوند. ما از دور مشاهده می‌کردیم که کاروان امام (ره) به‌سوی مرزبانی عراقی بازمی​گردد. ساعتی بعد از طریق دو نفر از دوستان کویتی که برای همراهی با ایشان تا نجف رفته بودند و دست‌خالی در نقطه صفر مرزی به ما پیوستند، از حقیقت واقعه خبردار شدیم.
به یاد می‌آورم که بعدا گفتند رئیس مرزبانی عراقی به هم​ردیف کویتی‌اش گفته بود: «هو الذی اهتزت عرش الشاه»؛ یعنی این همان کسی است که تاج‌وتخت شاه را به لرزه درآورده است. مسئله نمازخواندن امام و هیئت همراه امام سبب خیر شد و امام وارد کویت نشدند. درصورتی‌که عده‌ای می‌گفتند که اگر امام وارد کویت می‌شدند ممکن بود که ایشان را تحت نظر بگیرند یا اینکه عوامل صدام یا شاه ایشان را ترور کنند.
نیروهای امنیتی کویت فردای آن روز که روادید امام و همراهان را در مرز باطل کردند، تمامی متصدیان و استقبال‌کنندگانی را که تا نقطه مرزی رفته بودند، از جمله بنده و سیداحمد مُهری را دستگیر کردند و مأمورهای امنیتی به من گفتند خلاف تعهد کار دولتی​ام در کویت عمل کرده​ و در امور سیاسی دخالت کرده‌ام. طی دو روزی که زندانی بودم، امام (ره) به فرانسه رسیدند و با استقبال شایسته​ای در فضای رسانه‌ای و سیاسی بین‌المللی مواجه شدند. کویتی​ها هم که خجالت‌زده شده بودند، مرا آزاد کرده و عذرخواهی کردند و شیخ صباح (وزیر امور خارجه وقت و امیر فعلی کویت) و راشد الراشد (کفیل وزارت خارجه) مرا توسط آقای دکتر عدنان شهاب‌الدین (مدیر مرکز تحقیقات) به دفتر خود در وزارت خارجه خواندند. آقای راشد از طرف شیخ صباح گفت از امام خمینی (ره) عذرخواهی می‌کنیم و نامه‌ای مبنی‌بر عذرخواهی دولت کویت از حضرت امام به بنده دادند و خواستند که به پاریس بروم و پیام عذرخواهی آنها را به امام (ره) برسانم. بنده همان هفته به فرانسه رفتم و پیام مقامات کویت را به امام خمینی (ره) ابلاغ کردم. ایشان هم پذیرفتند و در سخنانی گفتند از کسی گله ندارند. این نخستین کار دیپلماسی بین‌المللی من بود.
2- مسابقات آسیایی کویت روزی شروع شد که عراق به ایران حمله کرد. من برای تماشای مسابقه ایران و کویت از قبل به جایگاه رسمی دعوت شده بودم و فهد بن احمد، برادر امیر وقت کویت، نیز شخصا آمده بود. او یک آدم ضدایرانی و معروف به رفیق عراقی‌ها بود که صدام به او لقب نمر العربیه (شیر عرب) داده بود. به همراه چند سفیر دیگر پشت‌سر وی نشسته بودیم. این فرد به عربی می‌گفت: این فوتبالیست خوب (که به نظرم عاشوری نام داشت و از بچه‌های خوزستان و بازیکن اهوازی بود) هفته آینده در تیم عربستان بازی خواهد کرد. او با اینکه تازه جنگ عراق علیه ایران شروع شده بود، ولی همان روز اول به پشت مرزهای ایران آمده بود و آشکارا اظهار خوشحالی می‌کرد! بعدا یک فیلم از این امیر برای تاریخ فوتبال ایران درست کردند.
همین برادر امیر روزی که عراق به کویت حمله کرد و آنجا را اشغال کردند، با شلیک یک گلوله به وسط پیشانی‌اش کشته شد. طریقه کشته‌شدن او به این‌ صورت بود که شبی از نیروهای عراقی کویت را اشغال کرده بودند، این فرد ظاهرا مشغول عیش‌ونوش بوده و انگار متوجه این موضوع نشده بود و فردا طبق معمول برای ورود به کاخ امیر به آنجا مراجعه می‌کند که با ممانعت نیروهای بعثی مواجه می‌شود. او می‌پرسد که فرمانده شما کیست؟ یک‌باره کسی به شقیقه‌اش شلیک می‌کند و می‌گوید: فرمانده من هستم و این‌گونه جواب خوش‌خدمتی‌های خود را علیه ایران در دوران جنگ تحمیلی می‌گیرد. او تصور کرده بود که صدام هنوز با او دوست است.
*رئیس اداره تاریخ شفاهی وزارت خارجه
منبع: خاطرات دکتر علی شمس‌اردکانی، اولین سفیر جمهوری اسلامی ایران در کویت پس از انقلاب اسلامی

1- یک​‌سال‌ونیم قبل از انقلاب در کویت بودم؛ همان زمان از فرصت​ استفاده می​کردم و گاهی روزهای تعطیل از راه زمینی به عتبات عالیات مشرف می​شدم و در تشرف به نجف، به دیدار امام (ره) و آقامصطفی می​رفتم.

وقتی انقلاب اوج می​گرفت، یک روز احمد مهری به من خبر داد که قرار است امام (ره) اواخر تابستان 1357 از عراق خارج شوند و به کویت سفر کنند و چند نفر نیز همراه ایشان هستند که باید برای آنها درخواست روادید بدهیم. آیت‌الله مهری برای حضرت امام (ره) و احمدآقا درخواست روادید داد و سهم من نیز از طریق روابط‌عمومی دانشگاه درخواست روادید برای دکتر یزدی به‌عنوان دیدار آکادمیک شد. با خروج امام و همراهانشان از مرزبانی عراق و درج مهر ورود به کویت، اذان ظهر پخش می‌شود و امام(ره) و همراهان در کنار ساختمان مرزبانی این کشور مشغول اقامه نماز می‌شوند. در این فاصله مرزبانی عراقی ​هویت ایشان را برای مرزبانی کویتی اعلام می‌کند که این ‌روح​الله مصطفوی، همان روح​الله خمینی است که می‌خواهد شاه را از ایران اخراج کند. مرزبان کویتی هم موضوع را تلفنی به وزارت کشور کویت گزارش می‌کند و آنها پس از پایان نماز امام، دستور ابطال روادید ایشان و همراهان را صادر کردند و امام نتوانستند وارد کویت شوند. ما از دور مشاهده می‌کردیم که کاروان امام (ره) به‌سوی مرزبانی عراقی بازمی​گردد. ساعتی بعد از طریق دو نفر از دوستان کویتی که برای همراهی با ایشان تا نجف رفته بودند و دست‌خالی در نقطه صفر مرزی به ما پیوستند، از حقیقت واقعه خبردار شدیم.
به یاد می‌آورم که بعدا گفتند رئیس مرزبانی عراقی به هم​ردیف کویتی‌اش گفته بود: «هو الذی اهتزت عرش الشاه»؛ یعنی این همان کسی است که تاج‌وتخت شاه را به لرزه درآورده است. مسئله نمازخواندن امام و هیئت همراه امام سبب خیر شد و امام وارد کویت نشدند. درصورتی‌که عده‌ای می‌گفتند که اگر امام وارد کویت می‌شدند ممکن بود که ایشان را تحت نظر بگیرند یا اینکه عوامل صدام یا شاه ایشان را ترور کنند.
نیروهای امنیتی کویت فردای آن روز که روادید امام و همراهان را در مرز باطل کردند، تمامی متصدیان و استقبال‌کنندگانی را که تا نقطه مرزی رفته بودند، از جمله بنده و سیداحمد مُهری را دستگیر کردند و مأمورهای امنیتی به من گفتند خلاف تعهد کار دولتی​ام در کویت عمل کرده​ و در امور سیاسی دخالت کرده‌ام. طی دو روزی که زندانی بودم، امام (ره) به فرانسه رسیدند و با استقبال شایسته​ای در فضای رسانه‌ای و سیاسی بین‌المللی مواجه شدند. کویتی​ها هم که خجالت‌زده شده بودند، مرا آزاد کرده و عذرخواهی کردند و شیخ صباح (وزیر امور خارجه وقت و امیر فعلی کویت) و راشد الراشد (کفیل وزارت خارجه) مرا توسط آقای دکتر عدنان شهاب‌الدین (مدیر مرکز تحقیقات) به دفتر خود در وزارت خارجه خواندند. آقای راشد از طرف شیخ صباح گفت از امام خمینی (ره) عذرخواهی می‌کنیم و نامه‌ای مبنی‌بر عذرخواهی دولت کویت از حضرت امام به بنده دادند و خواستند که به پاریس بروم و پیام عذرخواهی آنها را به امام (ره) برسانم. بنده همان هفته به فرانسه رفتم و پیام مقامات کویت را به امام خمینی (ره) ابلاغ کردم. ایشان هم پذیرفتند و در سخنانی گفتند از کسی گله ندارند. این نخستین کار دیپلماسی بین‌المللی من بود.
2- مسابقات آسیایی کویت روزی شروع شد که عراق به ایران حمله کرد. من برای تماشای مسابقه ایران و کویت از قبل به جایگاه رسمی دعوت شده بودم و فهد بن احمد، برادر امیر وقت کویت، نیز شخصا آمده بود. او یک آدم ضدایرانی و معروف به رفیق عراقی‌ها بود که صدام به او لقب نمر العربیه (شیر عرب) داده بود. به همراه چند سفیر دیگر پشت‌سر وی نشسته بودیم. این فرد به عربی می‌گفت: این فوتبالیست خوب (که به نظرم عاشوری نام داشت و از بچه‌های خوزستان و بازیکن اهوازی بود) هفته آینده در تیم عربستان بازی خواهد کرد. او با اینکه تازه جنگ عراق علیه ایران شروع شده بود، ولی همان روز اول به پشت مرزهای ایران آمده بود و آشکارا اظهار خوشحالی می‌کرد! بعدا یک فیلم از این امیر برای تاریخ فوتبال ایران درست کردند.
همین برادر امیر روزی که عراق به کویت حمله کرد و آنجا را اشغال کردند، با شلیک یک گلوله به وسط پیشانی‌اش کشته شد. طریقه کشته‌شدن او به این‌ صورت بود که شبی از نیروهای عراقی کویت را اشغال کرده بودند، این فرد ظاهرا مشغول عیش‌ونوش بوده و انگار متوجه این موضوع نشده بود و فردا طبق معمول برای ورود به کاخ امیر به آنجا مراجعه می‌کند که با ممانعت نیروهای بعثی مواجه می‌شود. او می‌پرسد که فرمانده شما کیست؟ یک‌باره کسی به شقیقه‌اش شلیک می‌کند و می‌گوید: فرمانده من هستم و این‌گونه جواب خوش‌خدمتی‌های خود را علیه ایران در دوران جنگ تحمیلی می‌گیرد. او تصور کرده بود که صدام هنوز با او دوست است.
*رئیس اداره تاریخ شفاهی وزارت خارجه
منبع: خاطرات دکتر علی شمس‌اردکانی، اولین سفیر جمهوری اسلامی ایران در کویت پس از انقلاب اسلامی

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.