|

يادداشتي از ماریو بارگاس یوسا

شهری غول‌پیکر و غم‌انگیز

برگردان: منوچهر یزدانی

اولین بار در سال 1967 بود که برای تدریس در کالج کویین مِری (Queen Mary's College) به لندن آمدم. یک ساعت وقتم در مترو صرف رفتن از اِرلز کورت (Earl's Court) به دانشگاه می‌شد و یک ساعت هم برای برگشت از آنجا. از این دو ساعت برای آمادگی تدریس و تصحیح اوراق دانشجویان استفاده می‌کردم. کشف کردم که تدریس را دوست دارم، اشتباه نکرده بودم، با مطالعه‌ چیزهای بسیاری می‌آموختم؛ مثلا از سارامیِنتو1 که تحقیقش درباره‌ی گاُوچو2 نوشته کیروگا3، از آن زمان به یکی از کتاب‌های مورد علاقه من تبدیل شده است.
لندن آن زمان‌ها با پاریسی که پیش‌تر هفت سال در آنجا گذرانده بودم، بسیار متفاوت بود. آنجا صحبت از مارکسیسم و انقلاب می‌شد، دفاع از کوبا در مقابل امپریالیسم و پایان‌دادن به فرهنگ بورژوازی و جایگزین‌کردن چیزی جهانی به جای آن، طوری که کل جامعه خود را نماینده آن احساس کند. در بریتانیای کبیر جوان‌ها نسبت به اید‌ئولوژی‌ها و سیاست کششی نشان نمی‌دادند. دوران بیتل‌ها و رولینگ استونز و پیشگامی موسیقی در زندگی فرهنگی بود؛ دوران ماری‌جوانا و لباس‌های عاری از تکلف و چشمگیر بود و موهای بلند تا روی شانه و واژه جدید «هیپی» که به واژگان جهانی افزوده شده بود. شش ماه اولیه‌ی اقامتم در لندن را در ناحیه دورافتاده و آرامِ پُر از ایرلندیِ کریکل‌وود
(Cricklewood) گذراندم. سپس، ناخواسته و نادانسته، خانه‌ی کوچکی در دل دنیای هیپی‌ها، فیل بیچ گاردن (Philbeach Gardens) در اِرلز کورت اجاره کردم. مهربان و دوست‌داشتنی بودند. پاسخ شگفت‌انگیز دختری را به یاد می‌آورم که از او پرسیدم چرا همیشه پابرهنه راه می‌رود: برای رهایی از خانواده‌ام، بالاخره...
تمام بعدازظهرهایی که کلاس نداشتم در قرائت‌خانه زیبای کتابخانه انگلیس می‌گذراندم که آن زمان در موزه بریتانیا بود؛ «گفتگو در کاتدرال» را می‌نوشتم؛ ادموند ویلسون، اُروِل و ویرجینیا ولف را می‌خواندم و فاکنر و جویس را به زبان انگلیسی. آشنایان زیاد و دوستان کمی داشتم. در میان آنان هیوتوماس (Hugh Thomas) و کابرِرا اینفانته (Cabrera Infante) را شناختم که کاملا اتفاقی به آنجا آمده بودند و در چندمتری منزل من سکونت داشتند. سال بعد برای تدریس به کینگز کالج که خیلی نزدیک‌تر به منزلم بود رفتم؛ قدری کارش بیشتر بود ولی البته حقوق بهتری هم می‌گرفتم.
در آن سال‌ها علاقه و تحسین فوق‌العاده‌ای نسبت به انگلستان داشتم. افکار سوسیالیستی را کنار گذاشتم و به‌تدریج یک لیبرال شدم؛ همان که هنوز هم هستم. این احساس پس از دوره‌ای که مارگارت تاچر کارهای خارق‌العاده‌ای در دولت انجام داد، افزایش پیدا کرد. در آن زمان خیلی از آثار هایک، پوپر، ایزایا برلین و مهم‌تر از همه آدام اسمیت را خواندم و به کِرک کالدی
(Kirkcaldy) هم رفتم؛ جایی که «ثروت ملل» را نوشته بود. از خانه‌اش تکه‌ای دیوار و یک لوح بیشتر به‌جای نمانده بود. در موزه محلی هم تنها یک پیپ و یک قلم از او به نمایش گذاشته شده بود. ولی در ادینبورگ، در کلیسایی که به ‌خاک سپرده شده بود یک شاخه گل بر مزارش نهادم و در محله‌ای توانستم راه بروم که ساکنانش در سال‌های آخر زندگی او را سرگردان و دور از دنیای پیرامون و غوطه‌ور در افکار خویش در حال پرسه‌زدن‌های بی‌هدف می‌دیدند. در دوران اقامتم در لندن، سال‌های 60، تلویزیون نداشتیم، تنها رادیو بود، و چون حقوق خانمی که از بچه‌ها مراقبت می‌کرد برای ما بسیار زیاد بود، فقط هفته‌ای یک بار شنبه‌شب‌ها به سینما یا تئاتر می‌رفتیم ولی گذشته از تمام آن مشکلات فکر می‌کنم که کاملا خوشبخت بودیم و اگر به‌خاطر کارمن بالسِیز (Carmen Balcells) نبود، امکان داشت برای همیشه در لندن ماندگار شویم. البته من مطمئن هستم که با برگزیت (Brexit) مخالفت می‌کردم و فعالانه علیه این دیوانگی می‌جنگیدم.
رابطه‌ی من با رییس کینگز کالج، پروفسور جونز متخصص عصر طلایی، بسیار خوب بود. در پایان آن سالِ تحصیلی او به من پیشنهاد کرد که در سال بعدی یک ‌بار در هفته جای خالی یک پروفسور اسپانیایی دانشگاه کمبریج را که به مسافرت می‌رفت، پر کنم. من پذیرفتم. همین موقع‌ها بود که کارمن بالسِیز به‌طور ناگهانی و چون طوفانی سهمگین در را کوبید. او را کارلوس باررال در بارسلون این‌‌طور به من معرفی کرده بود که حق تألیف آثار مرا به کشورهای خارج خواهد فروخت. کمی بعد، خودِ کارمن برایم تعریف کرد که با انتشارات سِیکس باررال دیگر قطع رابطه کرده است به این دلیل که مسئول نمایندگی مؤلف در مقابل موسسه انتشاراتی است، و نه برعکس. آیا من می‌خواستم که او نماینده‌ی من باشد؟ البته. و مسائل تقریبا به همان صورت باقی ماندند.
برای چه به انگلستان آمده بود؟ پاسخ داد: برای دیدن تو. می‌خواهم بلافاصله دانشگاه و انگستان را ترک کنی و همگی بیایید در بارسلون زندگی کنید. کینگز کالج خیلی وقت تو را می‌گیرد. به تو اطمینان می‌دهم که از طریق انتشار کتاب‌هایت خوب زندگی خواهی کرد و من شخصا تمام مسئولیت آن را به عهده می‌گیرم. می‌بایست قهقهه‌ای سرمی‌دادم و به او می‌گفتم: مگر دیوانه شده‌ای؟ زندگی از طریق حق‌التألیف یک حماقت است، چون دو یا سه سال وقت من برای نوشتن یک رمان صرف می‌شود و اگر قرار باشد برای نان دو فرزندم آن را در شش ماه بنویسم، دیگر قابل خواندن نخواهد بود. هنوز کشف نکرده بودم که اگر مطلبی به ذهن کارمن وارد شود یا باید همان را که او گفته انجام داد یا او را کشت، راه میانه‌ای وجود نداشت. به‌خاطر می‌آورم که ساعت‌ها و ساعت‌ها جروبحث داشتیم. برایم گفت که گارسیا مارکز همین الان در بارسلون است و از طریق کتاب‌هایش زندگی می‌کند و او تا مکزیک رفته تا مارکز را قانع کند و تا پاسخ مثبت به او ندهم از خانه‌ من بیرون نخواهد رفت. خسته‌ام کرد؛ بالاخره همان روز عصر به دیدن پروفسور جانز رفتم و خبر نقل مکان به بارسلون و زندگی با حق‌التألیف را به اطلاع او رساندم. شخص محترم و مؤدبی بود و به من نگفت که آدم ابلهی هستی که چنین کاری می‌کنی، ولی آن را در چشمانش خواندم.
از قبول پیشنهاد کار نادم نیستم، چون از 1970 تا 1974 پنج سالی که در بارسلون گذراندم، بسیار عالی بود. در آنجا دخترم مورگانا در زایشگاه دِکسوس به دنیا آمد و به لطف سانتیاگو دِکسوس به‌دنیا‌آمدن او را دیدم. در واقع بارسلون به همت کارمن و کارلوس باررال تا مدتی تبدیل به پایتخت ادبیات آمریکای لاتین و مرکز تجمع و تماس نویسندگان اسپانیایی و اسپانیایی‌زبان شده بود. این ارتباط از زمان جنگ‌های داخلی از هم گسیخته بود. ما آن سال‌ها را در آن شهر بزرگ مدیترانه‌ای، شور و شوق و احساس نزدیک‌شدن به پایان دیکتاتوری و دلگرمی به نقش اساسی فرهنگ در جامعه‌ نوین دموکراتیک را هیچ‌وقت فراموش نخواهیم کرد، چه رؤیاهای شیرینی!
اسپانیا آن بزرگداشتی را که شایسته‌ کارمن بایسِیز باشد هنوز برگزار نکرده است. او به‌تنهایی با سنت قدیمی فرهنگی والای خود مؤسسه‌های انتشاراتی بزرگ را قانع کرد که بارسلون باید نویسندگان آمریکای لاتین را گرد آورد و دوستی با اسپانیایی‌ها را مجددا برقرار کند و فرهنگ زبانی را با سرزمینی فرهنگی پیوند دهد. ناشران، به‌تدریج کار با کارلوس باررال را آغاز کردند و به او پیوستند. او سبب شد که بسیاری از نویسندگان مانند من، در بارسلون ماندگار شوند، جایی که در آن سال‌ها بالیدن جوان‌های آمریکای جنوبی آغاز شد؛ پاریس کهنی که در آن درخت ذوق خلق فانتزی، داستان‌نویسی، شاعری، نقاشی و آهنگ‌سازی آبیاری می‌شد. موضوع برگزیت در انگلستان دوباره خاطره‌های مرا شکفته کرد و به‌شدت احساس ناامیدی به من دست داد. البته در این روزها، به‌سبب کهولت، با نوستالژی سال‌هایی را که در آنجا گذرانده بودم و نیز مخالفت آن شاعر برزیلی را که بسیار به خورخه ادواردز علاقه‌مند بود، به‌خاطر آوردم که لندن را «شهری غول‌پیکر و غم‌انگیز» توصیف کرد و درباره‌ سفرش گفت: به آنجا رفتم و غمگین‌تر بازگشتم.
پی‌نوشت‌ها:
1- Domingo Faustino Sarmiento
دومینگو فاوستینو سارمیِنتو: سیاست‌مدار، نویسنده، معلم، روزنامه‌نگار، نظامی و دولتمرد آرژانتینی. زادروز 15 فوریه 1811 سن‌خوانِ آرژانتین، مرگ 11 سپتامبر 1888 اسونسیون ـ پاراگوئه.
2-gaucho
کشاورز روزمزد، خوش‌نشین
3-Horacio Quiroga
نویسنده و شاعر اوروگوئه‌ای، زادروز 31 دسامبر 1878 سالتو - اوروگوئه، مرگ 19 فوریه 1937 بوئنس‌آیرس آرژانتین

اولین بار در سال 1967 بود که برای تدریس در کالج کویین مِری (Queen Mary's College) به لندن آمدم. یک ساعت وقتم در مترو صرف رفتن از اِرلز کورت (Earl's Court) به دانشگاه می‌شد و یک ساعت هم برای برگشت از آنجا. از این دو ساعت برای آمادگی تدریس و تصحیح اوراق دانشجویان استفاده می‌کردم. کشف کردم که تدریس را دوست دارم، اشتباه نکرده بودم، با مطالعه‌ چیزهای بسیاری می‌آموختم؛ مثلا از سارامیِنتو1 که تحقیقش درباره‌ی گاُوچو2 نوشته کیروگا3، از آن زمان به یکی از کتاب‌های مورد علاقه من تبدیل شده است.
لندن آن زمان‌ها با پاریسی که پیش‌تر هفت سال در آنجا گذرانده بودم، بسیار متفاوت بود. آنجا صحبت از مارکسیسم و انقلاب می‌شد، دفاع از کوبا در مقابل امپریالیسم و پایان‌دادن به فرهنگ بورژوازی و جایگزین‌کردن چیزی جهانی به جای آن، طوری که کل جامعه خود را نماینده آن احساس کند. در بریتانیای کبیر جوان‌ها نسبت به اید‌ئولوژی‌ها و سیاست کششی نشان نمی‌دادند. دوران بیتل‌ها و رولینگ استونز و پیشگامی موسیقی در زندگی فرهنگی بود؛ دوران ماری‌جوانا و لباس‌های عاری از تکلف و چشمگیر بود و موهای بلند تا روی شانه و واژه جدید «هیپی» که به واژگان جهانی افزوده شده بود. شش ماه اولیه‌ی اقامتم در لندن را در ناحیه دورافتاده و آرامِ پُر از ایرلندیِ کریکل‌وود
(Cricklewood) گذراندم. سپس، ناخواسته و نادانسته، خانه‌ی کوچکی در دل دنیای هیپی‌ها، فیل بیچ گاردن (Philbeach Gardens) در اِرلز کورت اجاره کردم. مهربان و دوست‌داشتنی بودند. پاسخ شگفت‌انگیز دختری را به یاد می‌آورم که از او پرسیدم چرا همیشه پابرهنه راه می‌رود: برای رهایی از خانواده‌ام، بالاخره...
تمام بعدازظهرهایی که کلاس نداشتم در قرائت‌خانه زیبای کتابخانه انگلیس می‌گذراندم که آن زمان در موزه بریتانیا بود؛ «گفتگو در کاتدرال» را می‌نوشتم؛ ادموند ویلسون، اُروِل و ویرجینیا ولف را می‌خواندم و فاکنر و جویس را به زبان انگلیسی. آشنایان زیاد و دوستان کمی داشتم. در میان آنان هیوتوماس (Hugh Thomas) و کابرِرا اینفانته (Cabrera Infante) را شناختم که کاملا اتفاقی به آنجا آمده بودند و در چندمتری منزل من سکونت داشتند. سال بعد برای تدریس به کینگز کالج که خیلی نزدیک‌تر به منزلم بود رفتم؛ قدری کارش بیشتر بود ولی البته حقوق بهتری هم می‌گرفتم.
در آن سال‌ها علاقه و تحسین فوق‌العاده‌ای نسبت به انگلستان داشتم. افکار سوسیالیستی را کنار گذاشتم و به‌تدریج یک لیبرال شدم؛ همان که هنوز هم هستم. این احساس پس از دوره‌ای که مارگارت تاچر کارهای خارق‌العاده‌ای در دولت انجام داد، افزایش پیدا کرد. در آن زمان خیلی از آثار هایک، پوپر، ایزایا برلین و مهم‌تر از همه آدام اسمیت را خواندم و به کِرک کالدی
(Kirkcaldy) هم رفتم؛ جایی که «ثروت ملل» را نوشته بود. از خانه‌اش تکه‌ای دیوار و یک لوح بیشتر به‌جای نمانده بود. در موزه محلی هم تنها یک پیپ و یک قلم از او به نمایش گذاشته شده بود. ولی در ادینبورگ، در کلیسایی که به ‌خاک سپرده شده بود یک شاخه گل بر مزارش نهادم و در محله‌ای توانستم راه بروم که ساکنانش در سال‌های آخر زندگی او را سرگردان و دور از دنیای پیرامون و غوطه‌ور در افکار خویش در حال پرسه‌زدن‌های بی‌هدف می‌دیدند. در دوران اقامتم در لندن، سال‌های 60، تلویزیون نداشتیم، تنها رادیو بود، و چون حقوق خانمی که از بچه‌ها مراقبت می‌کرد برای ما بسیار زیاد بود، فقط هفته‌ای یک بار شنبه‌شب‌ها به سینما یا تئاتر می‌رفتیم ولی گذشته از تمام آن مشکلات فکر می‌کنم که کاملا خوشبخت بودیم و اگر به‌خاطر کارمن بالسِیز (Carmen Balcells) نبود، امکان داشت برای همیشه در لندن ماندگار شویم. البته من مطمئن هستم که با برگزیت (Brexit) مخالفت می‌کردم و فعالانه علیه این دیوانگی می‌جنگیدم.
رابطه‌ی من با رییس کینگز کالج، پروفسور جونز متخصص عصر طلایی، بسیار خوب بود. در پایان آن سالِ تحصیلی او به من پیشنهاد کرد که در سال بعدی یک ‌بار در هفته جای خالی یک پروفسور اسپانیایی دانشگاه کمبریج را که به مسافرت می‌رفت، پر کنم. من پذیرفتم. همین موقع‌ها بود که کارمن بالسِیز به‌طور ناگهانی و چون طوفانی سهمگین در را کوبید. او را کارلوس باررال در بارسلون این‌‌طور به من معرفی کرده بود که حق تألیف آثار مرا به کشورهای خارج خواهد فروخت. کمی بعد، خودِ کارمن برایم تعریف کرد که با انتشارات سِیکس باررال دیگر قطع رابطه کرده است به این دلیل که مسئول نمایندگی مؤلف در مقابل موسسه انتشاراتی است، و نه برعکس. آیا من می‌خواستم که او نماینده‌ی من باشد؟ البته. و مسائل تقریبا به همان صورت باقی ماندند.
برای چه به انگلستان آمده بود؟ پاسخ داد: برای دیدن تو. می‌خواهم بلافاصله دانشگاه و انگستان را ترک کنی و همگی بیایید در بارسلون زندگی کنید. کینگز کالج خیلی وقت تو را می‌گیرد. به تو اطمینان می‌دهم که از طریق انتشار کتاب‌هایت خوب زندگی خواهی کرد و من شخصا تمام مسئولیت آن را به عهده می‌گیرم. می‌بایست قهقهه‌ای سرمی‌دادم و به او می‌گفتم: مگر دیوانه شده‌ای؟ زندگی از طریق حق‌التألیف یک حماقت است، چون دو یا سه سال وقت من برای نوشتن یک رمان صرف می‌شود و اگر قرار باشد برای نان دو فرزندم آن را در شش ماه بنویسم، دیگر قابل خواندن نخواهد بود. هنوز کشف نکرده بودم که اگر مطلبی به ذهن کارمن وارد شود یا باید همان را که او گفته انجام داد یا او را کشت، راه میانه‌ای وجود نداشت. به‌خاطر می‌آورم که ساعت‌ها و ساعت‌ها جروبحث داشتیم. برایم گفت که گارسیا مارکز همین الان در بارسلون است و از طریق کتاب‌هایش زندگی می‌کند و او تا مکزیک رفته تا مارکز را قانع کند و تا پاسخ مثبت به او ندهم از خانه‌ من بیرون نخواهد رفت. خسته‌ام کرد؛ بالاخره همان روز عصر به دیدن پروفسور جانز رفتم و خبر نقل مکان به بارسلون و زندگی با حق‌التألیف را به اطلاع او رساندم. شخص محترم و مؤدبی بود و به من نگفت که آدم ابلهی هستی که چنین کاری می‌کنی، ولی آن را در چشمانش خواندم.
از قبول پیشنهاد کار نادم نیستم، چون از 1970 تا 1974 پنج سالی که در بارسلون گذراندم، بسیار عالی بود. در آنجا دخترم مورگانا در زایشگاه دِکسوس به دنیا آمد و به لطف سانتیاگو دِکسوس به‌دنیا‌آمدن او را دیدم. در واقع بارسلون به همت کارمن و کارلوس باررال تا مدتی تبدیل به پایتخت ادبیات آمریکای لاتین و مرکز تجمع و تماس نویسندگان اسپانیایی و اسپانیایی‌زبان شده بود. این ارتباط از زمان جنگ‌های داخلی از هم گسیخته بود. ما آن سال‌ها را در آن شهر بزرگ مدیترانه‌ای، شور و شوق و احساس نزدیک‌شدن به پایان دیکتاتوری و دلگرمی به نقش اساسی فرهنگ در جامعه‌ نوین دموکراتیک را هیچ‌وقت فراموش نخواهیم کرد، چه رؤیاهای شیرینی!
اسپانیا آن بزرگداشتی را که شایسته‌ کارمن بایسِیز باشد هنوز برگزار نکرده است. او به‌تنهایی با سنت قدیمی فرهنگی والای خود مؤسسه‌های انتشاراتی بزرگ را قانع کرد که بارسلون باید نویسندگان آمریکای لاتین را گرد آورد و دوستی با اسپانیایی‌ها را مجددا برقرار کند و فرهنگ زبانی را با سرزمینی فرهنگی پیوند دهد. ناشران، به‌تدریج کار با کارلوس باررال را آغاز کردند و به او پیوستند. او سبب شد که بسیاری از نویسندگان مانند من، در بارسلون ماندگار شوند، جایی که در آن سال‌ها بالیدن جوان‌های آمریکای جنوبی آغاز شد؛ پاریس کهنی که در آن درخت ذوق خلق فانتزی، داستان‌نویسی، شاعری، نقاشی و آهنگ‌سازی آبیاری می‌شد. موضوع برگزیت در انگلستان دوباره خاطره‌های مرا شکفته کرد و به‌شدت احساس ناامیدی به من دست داد. البته در این روزها، به‌سبب کهولت، با نوستالژی سال‌هایی را که در آنجا گذرانده بودم و نیز مخالفت آن شاعر برزیلی را که بسیار به خورخه ادواردز علاقه‌مند بود، به‌خاطر آوردم که لندن را «شهری غول‌پیکر و غم‌انگیز» توصیف کرد و درباره‌ سفرش گفت: به آنجا رفتم و غمگین‌تر بازگشتم.
پی‌نوشت‌ها:
1- Domingo Faustino Sarmiento
دومینگو فاوستینو سارمیِنتو: سیاست‌مدار، نویسنده، معلم، روزنامه‌نگار، نظامی و دولتمرد آرژانتینی. زادروز 15 فوریه 1811 سن‌خوانِ آرژانتین، مرگ 11 سپتامبر 1888 اسونسیون ـ پاراگوئه.
2-gaucho
کشاورز روزمزد، خوش‌نشین
3-Horacio Quiroga
نویسنده و شاعر اوروگوئه‌ای، زادروز 31 دسامبر 1878 سالتو - اوروگوئه، مرگ 19 فوریه 1937 بوئنس‌آیرس آرژانتین

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.