تحلیل رسانههای جهان از سفر نخستوزیر ژاپن به ایران
دیدار بیسابقه زیر سایه انفجار نفتکشها
شرق: پیش از آنکه فرصت چندانی برای ارزیابی فراز و فرودهای دیدار شینزو آبه، نخستوزیر ژاپن با مقامات ایران باشد، انفجار نفتکشهای ژاپنی و نروژی در آبهای جنوبی ایران، خبر سفر او را زیر سایه برد و همزمان خود به مؤلفهای مهم در تحلیل تصویر کلی تلاشهای آبه در میانجیگری بین ایران و ایالات متحده تبدیل شد. برخی رسانهها با شکوتردید به اتهامزنی آمریکا به ایران نگاه کردند و مثل انپیآر که فقدان اسناد و شواهد را در ادعای اولیه مایک پمپئو، وزیر خارجه آمریکا برجسته کردند، برخی این سفر دوروزه را تازه شروع کار آبه در واسطهگری بین ایران و غرب و نیز تعامل با دو طرف دانستند و برخی نیز همزمانی این دو را نشانه بیمعنایی تلاشهای آقای نخستوزیر قلمداد کردند.
مأموریت حیاتی ترکیه
روزنامه ژاپنی آساهی شیمبون در تحلیلی که دراینباره نوشته، ادامه راه پیشروی آبه برای میانجیگری بین ایران و آمریکا را در تعامل بین توکیو و واشنگتن میداند. آساهی شیمبون در نوشتهای با تیتر «لازم است آبه ترامپ را قانع کند که تنشها را با ایران کم کند»، مینویسد: «خروجی سفر آبه به ایران حرفهای بسیاری درباره توانایی ژاپن برای ایفای نقش بهعنوان برقرارکننده واقعی صلح در منطقه خواهد داشت. برای توکیو حیاتی است که از همین ابتدا موضعش را در مواجهه با این چالش دیپلماتیک مشخص کند. اقدامات توکیو بدون تردید بر پایه اتحاد نزدیکش با واشنگتن است؛ اما دولت ژاپن نمیتواند به انجام نقش میانجی صلح امیدوار باشد، مگر اینکه بتواند ایالات متحده را قانع کند که اقدامات لازم را به نوبه خود انجام دهد». در این سرمقاله آساهی شیمبون این رویکرد را نه فقط در جهت میانجیگری بین ایران و آمریکا که در راستای اولویتهای سیاست خارجی این کشور لازم میداند: «لازم است ژاپن مشخص کند که دستور کار دیپلماتیکش را نه سیاستی بر مبنای دنبالکردن صرف ایالات متحده، بلکه تعهدش به ارزشهایی جهانی از قبیل صلحطلبی و همکاری بینالمللی پیش میبرد. این نه فقط
برای تلاشهایش در جهت میانجیگری صلح بلکه برای سلامت و راستی سیاست خارجیاش به طور کلی نیز اهمیت دارد».
بنبستی که آبه در آن قرار گرفته
واشنگتنپست اما نگاه بدبینانهای به سفر آبه دارد و البته آن را زیر سایه انفجارهای نفتکشها در دریای عمان میبیند. واشنگتنپست با اشاره به شرایط غیرقابلقبول ایران و آمریکا برای یکدیگر جهت مذاکره مینویسد: «در میان چنین بنبستی، آبه میتواند از این شکایت کند که بازی سختی پیشروی او گذاشته شده اما این باور وجود داشت که او دارد پیشنهادهايی با خود میآورد، احتمالا پیشنهادهايی که بعد از مشورت با ترامپ و مقامات آمریکا روی آنها توافق شده و حداقل میتوانند به کاهش تنشها کمک کنند، اگر نتوانند یک گشایش واقعی دیپلمات را جلو ببرند». در این نوشته، به نقل از یکی از استادان سیاست بینالملل در دانشگاه اوپن ژاپن آمده است که سفری صرفا برای پیامرسانی از سوی ترامپ برای آبه خجالتآور خواهد بود و اگر او این کار را بکند، ریسکی سیاسی در مقابل دنیا کرده است: «اما فعلا به نظر میرسد که این ریسک نتیجه خوبی نداشته است». «مخاطبان ایرانی او، مشخص کردند که تأکید در مباحث بر چه بوده است: رد هرگونه ایدهای برای مکالمه با ایالات متحده. آنها با این کار باعث شدند آبه پیامرسانی بیاراده به نظر برسد».
واشنگتنپست سپس به سراغ ماجرای نفتکشها میرود و آن را نشانهای از بیثمری سفر آبه قلمداد میکند: «جف کینگستون، استاد دانشگاه تمپل در توکیو به همکارم سایمون دنیر گفته این «تصادف» غریبی است و نشان میدهد دیدار آبه چندان بیش از یک دیدار برای دوربینها نبوده است، بدون هیچ اثری روی تنشها». اما آبه هنوز نقشی برای بازی دارد: «توبیاس هریس، معاون ارشد مؤسسه مشاوره جهانی تنئو در واشنگتن دیسی، در ایمیلی گفت: «ممکن است آبه به ایفای نقش بهعنوان واسطه برای تهران و رقبایش عمل کند، بهویژه با نزدیکبودن اجلاس گروه ۲۰؛ اما کاهش ریسک تشدید تنش نیازمند تغییری اساسی خواهد بود، هم در راهبردهای ایران و هم در راهبردهای ایالات متحده و متحدان منطقهایاش. بعید است آبه بتواند این تغییر را حاصل کند».
چرا ایران نه؟
از طرف دیگر، سیانان با تردید به ماجرای نفتکشها نگاه میکند و سناریوی نقشداشتن ایران را زیر سؤال میبرد. نیک پتنوالش در تحلیلش با نگاه به همزمانی سفر آبه و این اتفاق آورده: «آنچه به نظر حمله آمد، سفر آبه را زیر سایه برد، سفری که کنشی غیرمنتظره به سمت تعامل با ایران بود، توسط کسی که ترامپ او را یک دوست میخواند». والش در مرور اتهامی که به برخی نیروها در ایران دراینباره وارد شده، میگوید: «ممکن است اینطور استدلال کنید که تندروهای ایرانی چنین حملهای را ترتیب دهند تا تلاشها برای صلح را از مسیر خارج کنند، اما تندروهای ایران، معمولا کمی باهوشتر از این هستند که مسیرهای کشتیرانی بینالمللی را در میانه یک جلسه حیاتی دیپلماتیک بمباران کنند». جواد ظریف، وزیر خارجه و میانهرو ارشد ایران، حق داشت که اشاره کند «مشکوک» حتی گوشهای هم از آنچه احتمالا امروز رخ داد، توصیف نمیکند. وقتی یک طرف به این سادگی در معرض اتهام قرار میگیرد، احتمالا بیتقصیر است، یا به شکل تصورناپذیری ساده». در رد ایده اقدام ایران در این زمینه برای تأثیرگذاری قیمت نفت نیز سیانان آورده: «رویترز گزارش داده که تهران در حال افزایش صادرات
باقیمانده پتروشیمیاش در نزدیکی تشدید تحریمهاست. ممکن است بهدنبال افزایش قیمت نفت باشد؟ شاید؛ اما همزمان حملونقل همان نفت دچار اختلال میشود، پس آنها احتمالا باز هم ضرر میکنند. سخت میشود تصور کرد که یک تندرو ایرانی آنقدر باهوش باشد که از پس چنین ظاهرا حملهای بربیاید بدون اینکه بفهمد بلافاصله گرفتار خواهد شد». سیانان حتی سناریوی دستداشتن عربستان را هم به همین شکل، بیش از حد ساده و بعید میداند و مینویسد «اگر چنین نقشهای آشکار شود، ممکن است ضربهای که به وجهه عربستان میزند مهلک باشد».
سؤالهای بعد از حادثه
گاردین در تحلیل رابطه ایران و آمریکا استدلال میکند که اثرگذاری ماجرای نفتکشها در تشدید تنشها، خیلی به این مربوط نیست که ماجرا کار چه کسی بوده: «در واقعیت، این سؤال که واقعا چه کسی مسئول [این حادثه] است، زیر سایه دو سؤال دیگر میرود: چه کسی مسئول دانسته خواهد شد و چه کسی زمینه چنین حملاتی را فراهم کرده است، حملاتی که یک سال پیش غیرقابلتصور بودند؛ اما اکنون بیش از آنکه غافلگیرکننده باشند، نگرانکنندهاند. ایران بابت خیلی چیزها در منطقه باید پاسخگو باشد، بیش از همه در سوریه؛ اما این ایالات متحده است که از یک توافق هستهای بینالمللی که ایران داشت آن را رعایت میکرد، خارج شد. انگیزه این کار هم به نظر میرسد تا حد زیادی آلرژی دونالد ترامپ باشد به هر موفقیتی از سوی سلفش. با سکانداری جنگطلب افراطی، جان بولتون و با تحریک امارات متحده عربی و عربستان سعودی، ایالات متحده «فشار حداکثری» را دنبال کرده است، با فشار بر اقتصاد ایران و ارسال دیگر پیامهای تهدیدآمیز، حتی زمانی که میگفتهاند مذاکره خواهند کرد. تنها عامل محدودکننده رئیسجمهور، به نظر میرسد وعدهاش به رأیدهندگان برای نجاتشان از جنگهای گرانقیمت
خاورمیانه و شاید میلش به این باشد که ثابت کند در مقایسه با باراک اوباما توافقکننده بهتری است».
شرق: پیش از آنکه فرصت چندانی برای ارزیابی فراز و فرودهای دیدار شینزو آبه، نخستوزیر ژاپن با مقامات ایران باشد، انفجار نفتکشهای ژاپنی و نروژی در آبهای جنوبی ایران، خبر سفر او را زیر سایه برد و همزمان خود به مؤلفهای مهم در تحلیل تصویر کلی تلاشهای آبه در میانجیگری بین ایران و ایالات متحده تبدیل شد. برخی رسانهها با شکوتردید به اتهامزنی آمریکا به ایران نگاه کردند و مثل انپیآر که فقدان اسناد و شواهد را در ادعای اولیه مایک پمپئو، وزیر خارجه آمریکا برجسته کردند، برخی این سفر دوروزه را تازه شروع کار آبه در واسطهگری بین ایران و غرب و نیز تعامل با دو طرف دانستند و برخی نیز همزمانی این دو را نشانه بیمعنایی تلاشهای آقای نخستوزیر قلمداد کردند.
مأموریت حیاتی ترکیه
روزنامه ژاپنی آساهی شیمبون در تحلیلی که دراینباره نوشته، ادامه راه پیشروی آبه برای میانجیگری بین ایران و آمریکا را در تعامل بین توکیو و واشنگتن میداند. آساهی شیمبون در نوشتهای با تیتر «لازم است آبه ترامپ را قانع کند که تنشها را با ایران کم کند»، مینویسد: «خروجی سفر آبه به ایران حرفهای بسیاری درباره توانایی ژاپن برای ایفای نقش بهعنوان برقرارکننده واقعی صلح در منطقه خواهد داشت. برای توکیو حیاتی است که از همین ابتدا موضعش را در مواجهه با این چالش دیپلماتیک مشخص کند. اقدامات توکیو بدون تردید بر پایه اتحاد نزدیکش با واشنگتن است؛ اما دولت ژاپن نمیتواند به انجام نقش میانجی صلح امیدوار باشد، مگر اینکه بتواند ایالات متحده را قانع کند که اقدامات لازم را به نوبه خود انجام دهد». در این سرمقاله آساهی شیمبون این رویکرد را نه فقط در جهت میانجیگری بین ایران و آمریکا که در راستای اولویتهای سیاست خارجی این کشور لازم میداند: «لازم است ژاپن مشخص کند که دستور کار دیپلماتیکش را نه سیاستی بر مبنای دنبالکردن صرف ایالات متحده، بلکه تعهدش به ارزشهایی جهانی از قبیل صلحطلبی و همکاری بینالمللی پیش میبرد. این نه فقط
برای تلاشهایش در جهت میانجیگری صلح بلکه برای سلامت و راستی سیاست خارجیاش به طور کلی نیز اهمیت دارد».
بنبستی که آبه در آن قرار گرفته
واشنگتنپست اما نگاه بدبینانهای به سفر آبه دارد و البته آن را زیر سایه انفجارهای نفتکشها در دریای عمان میبیند. واشنگتنپست با اشاره به شرایط غیرقابلقبول ایران و آمریکا برای یکدیگر جهت مذاکره مینویسد: «در میان چنین بنبستی، آبه میتواند از این شکایت کند که بازی سختی پیشروی او گذاشته شده اما این باور وجود داشت که او دارد پیشنهادهايی با خود میآورد، احتمالا پیشنهادهايی که بعد از مشورت با ترامپ و مقامات آمریکا روی آنها توافق شده و حداقل میتوانند به کاهش تنشها کمک کنند، اگر نتوانند یک گشایش واقعی دیپلمات را جلو ببرند». در این نوشته، به نقل از یکی از استادان سیاست بینالملل در دانشگاه اوپن ژاپن آمده است که سفری صرفا برای پیامرسانی از سوی ترامپ برای آبه خجالتآور خواهد بود و اگر او این کار را بکند، ریسکی سیاسی در مقابل دنیا کرده است: «اما فعلا به نظر میرسد که این ریسک نتیجه خوبی نداشته است». «مخاطبان ایرانی او، مشخص کردند که تأکید در مباحث بر چه بوده است: رد هرگونه ایدهای برای مکالمه با ایالات متحده. آنها با این کار باعث شدند آبه پیامرسانی بیاراده به نظر برسد».
واشنگتنپست سپس به سراغ ماجرای نفتکشها میرود و آن را نشانهای از بیثمری سفر آبه قلمداد میکند: «جف کینگستون، استاد دانشگاه تمپل در توکیو به همکارم سایمون دنیر گفته این «تصادف» غریبی است و نشان میدهد دیدار آبه چندان بیش از یک دیدار برای دوربینها نبوده است، بدون هیچ اثری روی تنشها». اما آبه هنوز نقشی برای بازی دارد: «توبیاس هریس، معاون ارشد مؤسسه مشاوره جهانی تنئو در واشنگتن دیسی، در ایمیلی گفت: «ممکن است آبه به ایفای نقش بهعنوان واسطه برای تهران و رقبایش عمل کند، بهویژه با نزدیکبودن اجلاس گروه ۲۰؛ اما کاهش ریسک تشدید تنش نیازمند تغییری اساسی خواهد بود، هم در راهبردهای ایران و هم در راهبردهای ایالات متحده و متحدان منطقهایاش. بعید است آبه بتواند این تغییر را حاصل کند».
چرا ایران نه؟
از طرف دیگر، سیانان با تردید به ماجرای نفتکشها نگاه میکند و سناریوی نقشداشتن ایران را زیر سؤال میبرد. نیک پتنوالش در تحلیلش با نگاه به همزمانی سفر آبه و این اتفاق آورده: «آنچه به نظر حمله آمد، سفر آبه را زیر سایه برد، سفری که کنشی غیرمنتظره به سمت تعامل با ایران بود، توسط کسی که ترامپ او را یک دوست میخواند». والش در مرور اتهامی که به برخی نیروها در ایران دراینباره وارد شده، میگوید: «ممکن است اینطور استدلال کنید که تندروهای ایرانی چنین حملهای را ترتیب دهند تا تلاشها برای صلح را از مسیر خارج کنند، اما تندروهای ایران، معمولا کمی باهوشتر از این هستند که مسیرهای کشتیرانی بینالمللی را در میانه یک جلسه حیاتی دیپلماتیک بمباران کنند». جواد ظریف، وزیر خارجه و میانهرو ارشد ایران، حق داشت که اشاره کند «مشکوک» حتی گوشهای هم از آنچه احتمالا امروز رخ داد، توصیف نمیکند. وقتی یک طرف به این سادگی در معرض اتهام قرار میگیرد، احتمالا بیتقصیر است، یا به شکل تصورناپذیری ساده». در رد ایده اقدام ایران در این زمینه برای تأثیرگذاری قیمت نفت نیز سیانان آورده: «رویترز گزارش داده که تهران در حال افزایش صادرات
باقیمانده پتروشیمیاش در نزدیکی تشدید تحریمهاست. ممکن است بهدنبال افزایش قیمت نفت باشد؟ شاید؛ اما همزمان حملونقل همان نفت دچار اختلال میشود، پس آنها احتمالا باز هم ضرر میکنند. سخت میشود تصور کرد که یک تندرو ایرانی آنقدر باهوش باشد که از پس چنین ظاهرا حملهای بربیاید بدون اینکه بفهمد بلافاصله گرفتار خواهد شد». سیانان حتی سناریوی دستداشتن عربستان را هم به همین شکل، بیش از حد ساده و بعید میداند و مینویسد «اگر چنین نقشهای آشکار شود، ممکن است ضربهای که به وجهه عربستان میزند مهلک باشد».
سؤالهای بعد از حادثه
گاردین در تحلیل رابطه ایران و آمریکا استدلال میکند که اثرگذاری ماجرای نفتکشها در تشدید تنشها، خیلی به این مربوط نیست که ماجرا کار چه کسی بوده: «در واقعیت، این سؤال که واقعا چه کسی مسئول [این حادثه] است، زیر سایه دو سؤال دیگر میرود: چه کسی مسئول دانسته خواهد شد و چه کسی زمینه چنین حملاتی را فراهم کرده است، حملاتی که یک سال پیش غیرقابلتصور بودند؛ اما اکنون بیش از آنکه غافلگیرکننده باشند، نگرانکنندهاند. ایران بابت خیلی چیزها در منطقه باید پاسخگو باشد، بیش از همه در سوریه؛ اما این ایالات متحده است که از یک توافق هستهای بینالمللی که ایران داشت آن را رعایت میکرد، خارج شد. انگیزه این کار هم به نظر میرسد تا حد زیادی آلرژی دونالد ترامپ باشد به هر موفقیتی از سوی سلفش. با سکانداری جنگطلب افراطی، جان بولتون و با تحریک امارات متحده عربی و عربستان سعودی، ایالات متحده «فشار حداکثری» را دنبال کرده است، با فشار بر اقتصاد ایران و ارسال دیگر پیامهای تهدیدآمیز، حتی زمانی که میگفتهاند مذاکره خواهند کرد. تنها عامل محدودکننده رئیسجمهور، به نظر میرسد وعدهاش به رأیدهندگان برای نجاتشان از جنگهای گرانقیمت
خاورمیانه و شاید میلش به این باشد که ثابت کند در مقایسه با باراک اوباما توافقکننده بهتری است».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.