نظامِ پزشكی و تبلیغات
بابك زماني. رئيس انجمن سكته مغزي
گمان میکنم از زمان تأسیس «سازمان نظام پزشكی ایران» و استقرار اصول و انتظاماتی برای كار پزشكی، تبلیغات پزشكی خلاف و از نظر اخلاقی فعلی ناپسند بوده است. همه ما هنوز هم بنا بر عرف معمول جامعه تنها از دو تابلو با اندازههای مشخص به رنگ سفید و حتی با فونتهایی مشخص استفاده میکنیم. ابعاد سرنسخهها و نوشتههای مهر نظام پزشكی ما هم از قواعد خاصی پیروی میكند. همین الان هم اگرچه گویا نظارتی نیست، اما استفاده از رنگها و فونتهای خارج از عرف، بنا بر سلیقه پزشكان «جلف» محسوب میشود. این اخلاقیات آنقدر بدیهی بوده كه نیازی به ذكر دلیل برای آن احساس نمیشده است. اما وقتی با رفتاری بهغایت عجیب و غریب در این زمینه روبهرو میشویم (رفتاری كه میرود عرف و عادت شود)، وقتی با شركتهای كارگزاریای روبهرو میشویم كه در ازاي دریافت پول برای رسانهای كه صاحب آن ملت است {وقت تبلیغ} به پزشكان میفروشند، وقتی با تبلیغات وسیع و پرزرقوبرقی روبهرو میشویم كه سلامت را با این یا آن محصول به شما میفروشند، هیچ چیز تأسفآورتر از لزوم توضیح دلیل ممنوعیت تبلیغ پزشكان آن هم نه برای توده مردم كه برای رسانه ملی وجود ندارد. رسانهای كه لابد میداند میتواند بیشترین نقش را در مهندسی سلایق عمومی در متابعت یا در مخالفت با خود بازی كند. اما از این توضیح گریزی نیست؛ اساس كار پزشكی بر ارائه خدمت است نه كسب درآمد و این ارائه خدمت تنها و تنها بر اساس سیستم ارجاع امكانپذیر است. ارجاعی صادقانه و علمی كه از بیرون ممكن است فروتنانه بهنظر برسد كه اینطور نیست. پزشكان فروتن نیستند، اما برای انجام وظایف ذاتیشان مجبور به متابعت از سیستم ارجاع هستند، آن هم نهتنها به شكل عمودی كه به شكل افقی. وقتی مراجعه بیمار به طبیب نه بر اساس تبلیغ كه بر اساس تشخیص خود بیمار باشد، ممكن است به هر طبیبی با هر تخصصی مراجعه كند و وقتی حل مشكل در توان آن طبیب نیست، وظیفه او بر اساس اصول اخلاقی فراگرفتهاش چیزی نیست جز ارجاع بیمار به طبیب مربوطه. اگر عمومی است به متخصص (عمودی) و اگر متخصص است به تخصص دیگری (افقی). پزشكان بهعنوان افراد، مسئول برقراری سیستم ارجاع درست و عمودی و به تبع آن حفظ منافع عمومی نیستند. وظیفه اخلاقی ایشان تنها ارجاع بیمارانی است كه توان درمان ایشان را در خود نمیبینند. دولتها و بیمهها هستند كه باید ترتیبی اتخاذ كنند تا برای حفظ منافع ملی، پزشكان با هر تخصص، بیشترین وقت را تنها به مهارت خاص خود اختصاص دهند. آشكار است كه این سیستم ناگفته اما بدیهی درست نقطه مقابل سیستم تبلیغاتیای است كه طبیب را توانای مطلق نشان میدهد و رسانه عمومی را تبدیل به ارجاعدهنده اصلی میكند. بنابراین مهمترین آبشخور اینگونه تخلفات آشكار چیزی نیست جز خدشهبرداشتن اصل اساسی ارجاع در سیستم پزشكی ما و در درجه بعد انحطاط روزافزونی كه ما را در برابر بدیهیترین نقض اصول اخلاقی بیتفاوت كرده است. به این بیفزایید غلبه روشهای تولید زیبایی بر تولید سلامت در ساعات كار پزشكان را كه بیتردید اخلاقیات بازاری و رایج آن بر اخلاقیات تولید سلامت هم تأثیر میگذارد، در حالی كه اگر نیك بنگری در همین زمینه هم این اخلاقیات و سنتهای تولید زیبایی است كه باید تحتالشعاع اخلاقیات و روشهای تولید سلامت باشد تا هرروز شاهد فجایعی در این زمینهها نباشیم! اگرچه مخاطب اصلی سازمان نظام پزشكی خود پزشكان متخلف و خریداران تبلیغات است كه باید با آنها برخورد كند، اما قطعا سازمان عریض و طویلی كه به وسعت و وفور ابزار تخلف را فراهم كرده و پزشكان را میفریبد هم نمیتواند مصون از پیگرد باشد. وظیفه ذاتی سازمان نظام پزشكی بهعنوان مهمترین متولی اصول اخلاقی پزشكی اين است كه بر اساس اصول بنیادین خود علیه اینگونه اقدامات اقامه دعوا كند تا از این طریق بتواند اصولی را به اثبات رسانده، توجه و همكاری عرصه عمومی، رسانهها و فرهیختگان را به این اصول جلب كند و نشان دهد كه راهكار بهبود سیستم سلامت دارای چه پیچیدگیهایي است و تنها از كورهراه پرخاش با پزشكان نمیگذرد.
گمان میکنم از زمان تأسیس «سازمان نظام پزشكی ایران» و استقرار اصول و انتظاماتی برای كار پزشكی، تبلیغات پزشكی خلاف و از نظر اخلاقی فعلی ناپسند بوده است. همه ما هنوز هم بنا بر عرف معمول جامعه تنها از دو تابلو با اندازههای مشخص به رنگ سفید و حتی با فونتهایی مشخص استفاده میکنیم. ابعاد سرنسخهها و نوشتههای مهر نظام پزشكی ما هم از قواعد خاصی پیروی میكند. همین الان هم اگرچه گویا نظارتی نیست، اما استفاده از رنگها و فونتهای خارج از عرف، بنا بر سلیقه پزشكان «جلف» محسوب میشود. این اخلاقیات آنقدر بدیهی بوده كه نیازی به ذكر دلیل برای آن احساس نمیشده است. اما وقتی با رفتاری بهغایت عجیب و غریب در این زمینه روبهرو میشویم (رفتاری كه میرود عرف و عادت شود)، وقتی با شركتهای كارگزاریای روبهرو میشویم كه در ازاي دریافت پول برای رسانهای كه صاحب آن ملت است {وقت تبلیغ} به پزشكان میفروشند، وقتی با تبلیغات وسیع و پرزرقوبرقی روبهرو میشویم كه سلامت را با این یا آن محصول به شما میفروشند، هیچ چیز تأسفآورتر از لزوم توضیح دلیل ممنوعیت تبلیغ پزشكان آن هم نه برای توده مردم كه برای رسانه ملی وجود ندارد. رسانهای كه لابد میداند میتواند بیشترین نقش را در مهندسی سلایق عمومی در متابعت یا در مخالفت با خود بازی كند. اما از این توضیح گریزی نیست؛ اساس كار پزشكی بر ارائه خدمت است نه كسب درآمد و این ارائه خدمت تنها و تنها بر اساس سیستم ارجاع امكانپذیر است. ارجاعی صادقانه و علمی كه از بیرون ممكن است فروتنانه بهنظر برسد كه اینطور نیست. پزشكان فروتن نیستند، اما برای انجام وظایف ذاتیشان مجبور به متابعت از سیستم ارجاع هستند، آن هم نهتنها به شكل عمودی كه به شكل افقی. وقتی مراجعه بیمار به طبیب نه بر اساس تبلیغ كه بر اساس تشخیص خود بیمار باشد، ممكن است به هر طبیبی با هر تخصصی مراجعه كند و وقتی حل مشكل در توان آن طبیب نیست، وظیفه او بر اساس اصول اخلاقی فراگرفتهاش چیزی نیست جز ارجاع بیمار به طبیب مربوطه. اگر عمومی است به متخصص (عمودی) و اگر متخصص است به تخصص دیگری (افقی). پزشكان بهعنوان افراد، مسئول برقراری سیستم ارجاع درست و عمودی و به تبع آن حفظ منافع عمومی نیستند. وظیفه اخلاقی ایشان تنها ارجاع بیمارانی است كه توان درمان ایشان را در خود نمیبینند. دولتها و بیمهها هستند كه باید ترتیبی اتخاذ كنند تا برای حفظ منافع ملی، پزشكان با هر تخصص، بیشترین وقت را تنها به مهارت خاص خود اختصاص دهند. آشكار است كه این سیستم ناگفته اما بدیهی درست نقطه مقابل سیستم تبلیغاتیای است كه طبیب را توانای مطلق نشان میدهد و رسانه عمومی را تبدیل به ارجاعدهنده اصلی میكند. بنابراین مهمترین آبشخور اینگونه تخلفات آشكار چیزی نیست جز خدشهبرداشتن اصل اساسی ارجاع در سیستم پزشكی ما و در درجه بعد انحطاط روزافزونی كه ما را در برابر بدیهیترین نقض اصول اخلاقی بیتفاوت كرده است. به این بیفزایید غلبه روشهای تولید زیبایی بر تولید سلامت در ساعات كار پزشكان را كه بیتردید اخلاقیات بازاری و رایج آن بر اخلاقیات تولید سلامت هم تأثیر میگذارد، در حالی كه اگر نیك بنگری در همین زمینه هم این اخلاقیات و سنتهای تولید زیبایی است كه باید تحتالشعاع اخلاقیات و روشهای تولید سلامت باشد تا هرروز شاهد فجایعی در این زمینهها نباشیم! اگرچه مخاطب اصلی سازمان نظام پزشكی خود پزشكان متخلف و خریداران تبلیغات است كه باید با آنها برخورد كند، اما قطعا سازمان عریض و طویلی كه به وسعت و وفور ابزار تخلف را فراهم كرده و پزشكان را میفریبد هم نمیتواند مصون از پیگرد باشد. وظیفه ذاتی سازمان نظام پزشكی بهعنوان مهمترین متولی اصول اخلاقی پزشكی اين است كه بر اساس اصول بنیادین خود علیه اینگونه اقدامات اقامه دعوا كند تا از این طریق بتواند اصولی را به اثبات رسانده، توجه و همكاری عرصه عمومی، رسانهها و فرهیختگان را به این اصول جلب كند و نشان دهد كه راهكار بهبود سیستم سلامت دارای چه پیچیدگیهایي است و تنها از كورهراه پرخاش با پزشكان نمیگذرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.