|

جنايات و مکافات روی صحنه

رضا آشفته: نمايش «جنايات و مکافات»، به کارگرداني رضا ثروتي، پس از تعطيلات عيد فطر و روز يکشنبه، 19 خرداد، در تالار وحدت آغاز شده است. نمايشي که سومين همکاري بابک حميديان و رضا ثروتي است و او اين‌بار در نقش راسکولْنيکُف به صحنه مي‌رود. اين نمايش بر اساس رمان فئودور داستايفسکي، جديدترين اثر رضا ثروتي به‌عنوان نويسنده، طراح و کارگردان است که افزون بر بابک حميديان، آتيلا پسياني، طناز طباطبايي، مهدي سلطاني، مينا ساداتي، پيام دهکردي، پانته‌آ پناهي‌ها، اصغر پيران و بهناز جعفري در آن ايفاي نقش مي‌کنند؛ گروهي از بازيگران ممتاز و برجسته تئاتري که برخي از آنان در سينما و تلويزيون نيز از جايگاه معتبري برخوردارند.
حميديان و راسکولنیکف
راسکولنيکف دانشجويي است که ناخواسته مرتکب قتلي شده، از آن پس دچار اختلالات رواني مي‌شود، در نهايت خود را تسليم پليس مي‌کند و اين نقشي است که بنابر پيشينه بازي حميديان (تهران، 1359) مي‌تواند مناسب شيوه بازيگري‌اش باشد. او فارغ‌التحصيل رشته نمايش با گرايش طراحي صحنه از دانشگاه آزاد اسلامي است. با آنکه طراحي صحنه خوانده، اما فقط به‌عنوان بازيگر در تئاتر فعال بوده و به مراتب بالاتر اين هنر رسيده است. اين سومين همکاري بابک حميديان و رضا ثروتي پس از دو نمايش برگزيده بخش بين‌الملل جشنواره تئاتر فجر؛ «ويتسک» و «مکبث» است که بابک حميديان با ايفاي نقش مکبث به‌عنوان بازيگر برگزيده سال انتخاب شد. او در سال 89 نمايش مکبث و در سال 91 ويتسک را بازي کرد و جايزه اول بهترين بازيگري سال ۱۳۹۱ را براي نمايش ويتسک از جشن خانه تئاتر دريافت کرد. همچنين پس از آن در نمايش‌هاي «خانه سربي»، کار علي نرگس‌نژاد در سال 92، «مرثيه‌اي براي کتاب‌سوزي‌ها»، کار علي اتحاد در سال 93 و «مي‌سي‌سي‌پی نشسته مي‌ميرد»، کار همايون غني‌زاده در سال 95 بازي کرد. رضا ثروتي (1362، تهران) تاکنون در مقام نويسنده، طراح، کارگردان، دراماتورژ و کرئوگرافر در تئاتر از سال 82 فعاليت کرده است. او داراي مدرک کارشناسي ادبيات نمايشي از دانشگاه آزاد تنکابن و کارشناسي‌ارشد کارگرداني از دانشگاه تربيت‌مدرس است. در دوره دانشجويي اين فعاليت‌ها را پشت‌سر گذاشته است: کارگرداني نمايش‌هاي «مالون مي‌ميرد»، «کسوف»، «تأثير صداي زوزه باد»، «سنگفرش»، «استنطاق»، «از خاکستر به خاکستر»، «ازپانيفتاده» و «مکبث». همچنين او در اين دوران نويسندگي و دراماتورژي نمايش‌هاي «تأثير صداي زوزه باد»، «ازپانيفتاده»، «هاراگيري به سبک ايراني» و «گم بست» را انجام داده است. شايد بشود نمايش «ازپانيفتاده» با نويسندگي و کارگرداني ثروتي در سالن اصلي تالار مولوي، تير و خرداد 1386 را نخستين تجربه حرفه‌‌اي‌اش در نظر گرفت، اما بايد «مکبث» را هم مهم‌ترين اجراي حرفه‌‌اي‌اش دانست که او را به شهرت و اعتبار دنباله‌‌دار در تئاتر رساند. او تاکنون موفق به اجراي نمايش‌‌هاي «مکبث» و «عجايب‌المخلوقات» در شهرهاي آمستردام (هلند)، باتومي، تفليس، پوتي، چياتورا (گرجستان)، تورينو و بلونيا (ايتاليا) شده است. ثروتي در دوران دانشجويي موفق به کسب دو عنوان دانشجوي برگزيده سال در مقطع کارشناسي از دانشگاه آزاد تنکابن و تقدير و لوح سپاس به‌عنوان دانشجوي نخبه در مقطع کارشناسي‌ارشد از دانشگاه تربيت‌مدرس شد. همچنين «ازپانيفتاده» نويسنده و کارگردان برگزيده دهمين جشنواره بين‌المللي تئاتر دانشگاهي ايران، نويسنده و کارگردان برگزيده جشنواره منطقه‌اي مشهد و نويسنده و کارگردان برگزيده جشنواره ترنج مازندران شد.
او براي اجراي مکبث نيز کارگردان برگزيده دوازدهمين جشنواره بين‌المللي تئاتر دانشگاهي ايران شد. اين دو نمايش براي اجراي عمومي به مرکز هنرهاي نمايشي معرفي شدند. نمايش «مکبث» سال 88 در جشنواره بين‌المللي تئاتر فجر شرکت کرد و جايزه هيئت داوران جشنواره را برد و پس از آن در تالار سايه مجموعه تئاتر شهر به اجراي عمومي درآمد و پرفروش‌ترين کار اين سالن شد. او همچنين برنده جايزه ويژه هيئت داوران براي طراحي و کارگرداني نمايش «عجايب‌المخلوقات» به‌خاطر اجرائي منسجم و هماهنگ از بيست‌ونهمين جشنواره بين‌المللي تئاتر فجر شد و عنوان اجراي برگزيده جشنواره و برنده جايزه ويژه هيئت داوران براي کارگرداني نمايش «ويتسک» را به دست آورده است. نمايش «عجايب المخلوقات» نيز در جشنواره بين‌المللي تئاتر فجر برگزيده شد و اجراي عمومي آن از اسفند 89 آغاز شد و قرار بود که گروه فروردين و ارديبهشت 90 نيز اجراي خود را ادامه دهد؛ اما بعد از چند اجرا متوجه بيماري مجيد بهرامي شدند و اجراي «عجايب المخلوقات» را متوقف کردند و قرار گذاشتند که تا برگشتن مجيد بهرامي صبر کنند که اين موضوع سال 91 پيش از فوت مجيد بهرامي در تالار سمندريان محقق شد. بعد هم ثروتي «فهرست مردگان» را در سال 94 توليد و اجرا کرد که اين سه توليد بيشترين هياهو و حواشي را به دنبال داشتند که اگر رضا ثروتي کوتاه نمی‌آمد، معلوم نبود چه سرنوشتي در انتظارش باشد. «ويتسک» با طراحي صحنه‌اش و همچنين حذف نام دراماتورژ و مترجمش بسيار پر‌سر‌و‌صدا شد که البته تا حدي هم در آن شرايط رضا ثروتي مجبور بود که نامي از شادروان نازنين ديهيمي نبرد. او «تن‌ شوري» را در سال 87 اجرا کرد. تن شوري نمايشي است ديالوگ‌محور که در کنار «اتاق ورونيکا» مي‌توانند نوع ديگري از شيوه اجرائي رضا ثروتي را پيش‌رویمان قرار بدهند که کمتر کسي از اين دو نمايش دلخور بوده است يا کمتر توانسته‌اند به او انگ برداشت و الگوبرداري از اين و آن را بزنند. هرچند که خودش هم در بروشور گفته که «تن شوري» برداشتي آزاد از يک سريال تلويزيوني اينگمار برگمان سوئدي است.
جنايت و مکافات
داستان دانشجويي به نام راسکولْنيکُف را روايت مي‌کند که به ‌خاطر اصول مرتکب قتل مي‌شود. بنا بر انگيزه‌هاي پيچيده‌اي که حتي خود او از تحليل‌شان عاجز است، زن رباخواري را همراه با خواهرش که غيرمنتظره به هنگام وقوع قتل در صحنه حاضر مي‌شود، مي‌کُشد و پس از قتل خود را ناتوان از خرج‌کردن پول و جواهراتي که برداشته مي‌بيند و آنها را پنهان مي‌کند. بعد از چند روز بيماري و بستري‌شدن در خانه راسکولنيکف هرکس را که مي‌بيند، مي‌پندارد به او مظنون است و با اين افکار کارش به جنون مي‌رسد. در‌اين‌بين او عاشق سونيا، دختري که به‌ خاطر مشکلات مالي خانواده‌اش دست به تن‌فروشي زده بود، مي‌شود. داستايفسکي اين رابطه را به نشانه مِهر خداوندي به انسان خطاکار دانسته ‌است و همان عشق، نيروي رستگاري‌بخش است. البته راسکولنيکف بعد از اقرار به گناه و زنداني‌شدن در سيبري به اين حقيقت رسيد. در ۱۸۶۳ ابتدا زن داستايفسکي و پس از يک سال ديگر ميخائيل، يگانه برادر دلبندش، از اين جهان چشم بستند و او را در مقابل گرفتاري‌هاي مادي و معنوي گوناگون يکه و تنها گذاشتند. داستايفسکي اين دوره از زندگي را يکي از دشوارترين ايام عمر خود مي‌شمرد. بي‌ثباتي و دو‌رنگي دوستان نيز بر مصيبت‌هاي او مي‌افزود. به‌ناچار مجله هنگام تعطيل شد و داستايفسکي براي سرگرمي، تمام خود را وقت کارهاي خلاقه ادبي کرد. از اين پس هنر مايه زندگي او شد؛ زیرا نويسندگي، هم موجب سرگرمي و تسلي اعصابش مي‌شد و هم تنها وسيله امرار معاشش بود. اثري که تمام غم و اندوه و حال تسليم و رضاي او را در اين روزها در مقابل بدبختي و مشقت منعکس مي‌کند، رمان مشهور جنايت و مکافات است که در آن تأثير تجربيات و کاوش‌هاي دروني و تلاش بي‌پايان او براي يافتن حقيقت زندگي به‌خوبي نمايان است. اين اثر نام او را به‌عنوان نويسنده زبردستي که استعداد روانکاوي دقيق و نظري تيزبين و دورانديش دارد، معروف کرد. (مقدمه کتاب جنايت و مکافات، ترجمه مهري آهي - صفحه ۸).

رضا آشفته: نمايش «جنايات و مکافات»، به کارگرداني رضا ثروتي، پس از تعطيلات عيد فطر و روز يکشنبه، 19 خرداد، در تالار وحدت آغاز شده است. نمايشي که سومين همکاري بابک حميديان و رضا ثروتي است و او اين‌بار در نقش راسکولْنيکُف به صحنه مي‌رود. اين نمايش بر اساس رمان فئودور داستايفسکي، جديدترين اثر رضا ثروتي به‌عنوان نويسنده، طراح و کارگردان است که افزون بر بابک حميديان، آتيلا پسياني، طناز طباطبايي، مهدي سلطاني، مينا ساداتي، پيام دهکردي، پانته‌آ پناهي‌ها، اصغر پيران و بهناز جعفري در آن ايفاي نقش مي‌کنند؛ گروهي از بازيگران ممتاز و برجسته تئاتري که برخي از آنان در سينما و تلويزيون نيز از جايگاه معتبري برخوردارند.
حميديان و راسکولنیکف
راسکولنيکف دانشجويي است که ناخواسته مرتکب قتلي شده، از آن پس دچار اختلالات رواني مي‌شود، در نهايت خود را تسليم پليس مي‌کند و اين نقشي است که بنابر پيشينه بازي حميديان (تهران، 1359) مي‌تواند مناسب شيوه بازيگري‌اش باشد. او فارغ‌التحصيل رشته نمايش با گرايش طراحي صحنه از دانشگاه آزاد اسلامي است. با آنکه طراحي صحنه خوانده، اما فقط به‌عنوان بازيگر در تئاتر فعال بوده و به مراتب بالاتر اين هنر رسيده است. اين سومين همکاري بابک حميديان و رضا ثروتي پس از دو نمايش برگزيده بخش بين‌الملل جشنواره تئاتر فجر؛ «ويتسک» و «مکبث» است که بابک حميديان با ايفاي نقش مکبث به‌عنوان بازيگر برگزيده سال انتخاب شد. او در سال 89 نمايش مکبث و در سال 91 ويتسک را بازي کرد و جايزه اول بهترين بازيگري سال ۱۳۹۱ را براي نمايش ويتسک از جشن خانه تئاتر دريافت کرد. همچنين پس از آن در نمايش‌هاي «خانه سربي»، کار علي نرگس‌نژاد در سال 92، «مرثيه‌اي براي کتاب‌سوزي‌ها»، کار علي اتحاد در سال 93 و «مي‌سي‌سي‌پی نشسته مي‌ميرد»، کار همايون غني‌زاده در سال 95 بازي کرد. رضا ثروتي (1362، تهران) تاکنون در مقام نويسنده، طراح، کارگردان، دراماتورژ و کرئوگرافر در تئاتر از سال 82 فعاليت کرده است. او داراي مدرک کارشناسي ادبيات نمايشي از دانشگاه آزاد تنکابن و کارشناسي‌ارشد کارگرداني از دانشگاه تربيت‌مدرس است. در دوره دانشجويي اين فعاليت‌ها را پشت‌سر گذاشته است: کارگرداني نمايش‌هاي «مالون مي‌ميرد»، «کسوف»، «تأثير صداي زوزه باد»، «سنگفرش»، «استنطاق»، «از خاکستر به خاکستر»، «ازپانيفتاده» و «مکبث». همچنين او در اين دوران نويسندگي و دراماتورژي نمايش‌هاي «تأثير صداي زوزه باد»، «ازپانيفتاده»، «هاراگيري به سبک ايراني» و «گم بست» را انجام داده است. شايد بشود نمايش «ازپانيفتاده» با نويسندگي و کارگرداني ثروتي در سالن اصلي تالار مولوي، تير و خرداد 1386 را نخستين تجربه حرفه‌‌اي‌اش در نظر گرفت، اما بايد «مکبث» را هم مهم‌ترين اجراي حرفه‌‌اي‌اش دانست که او را به شهرت و اعتبار دنباله‌‌دار در تئاتر رساند. او تاکنون موفق به اجراي نمايش‌‌هاي «مکبث» و «عجايب‌المخلوقات» در شهرهاي آمستردام (هلند)، باتومي، تفليس، پوتي، چياتورا (گرجستان)، تورينو و بلونيا (ايتاليا) شده است. ثروتي در دوران دانشجويي موفق به کسب دو عنوان دانشجوي برگزيده سال در مقطع کارشناسي از دانشگاه آزاد تنکابن و تقدير و لوح سپاس به‌عنوان دانشجوي نخبه در مقطع کارشناسي‌ارشد از دانشگاه تربيت‌مدرس شد. همچنين «ازپانيفتاده» نويسنده و کارگردان برگزيده دهمين جشنواره بين‌المللي تئاتر دانشگاهي ايران، نويسنده و کارگردان برگزيده جشنواره منطقه‌اي مشهد و نويسنده و کارگردان برگزيده جشنواره ترنج مازندران شد.
او براي اجراي مکبث نيز کارگردان برگزيده دوازدهمين جشنواره بين‌المللي تئاتر دانشگاهي ايران شد. اين دو نمايش براي اجراي عمومي به مرکز هنرهاي نمايشي معرفي شدند. نمايش «مکبث» سال 88 در جشنواره بين‌المللي تئاتر فجر شرکت کرد و جايزه هيئت داوران جشنواره را برد و پس از آن در تالار سايه مجموعه تئاتر شهر به اجراي عمومي درآمد و پرفروش‌ترين کار اين سالن شد. او همچنين برنده جايزه ويژه هيئت داوران براي طراحي و کارگرداني نمايش «عجايب‌المخلوقات» به‌خاطر اجرائي منسجم و هماهنگ از بيست‌ونهمين جشنواره بين‌المللي تئاتر فجر شد و عنوان اجراي برگزيده جشنواره و برنده جايزه ويژه هيئت داوران براي کارگرداني نمايش «ويتسک» را به دست آورده است. نمايش «عجايب المخلوقات» نيز در جشنواره بين‌المللي تئاتر فجر برگزيده شد و اجراي عمومي آن از اسفند 89 آغاز شد و قرار بود که گروه فروردين و ارديبهشت 90 نيز اجراي خود را ادامه دهد؛ اما بعد از چند اجرا متوجه بيماري مجيد بهرامي شدند و اجراي «عجايب المخلوقات» را متوقف کردند و قرار گذاشتند که تا برگشتن مجيد بهرامي صبر کنند که اين موضوع سال 91 پيش از فوت مجيد بهرامي در تالار سمندريان محقق شد. بعد هم ثروتي «فهرست مردگان» را در سال 94 توليد و اجرا کرد که اين سه توليد بيشترين هياهو و حواشي را به دنبال داشتند که اگر رضا ثروتي کوتاه نمی‌آمد، معلوم نبود چه سرنوشتي در انتظارش باشد. «ويتسک» با طراحي صحنه‌اش و همچنين حذف نام دراماتورژ و مترجمش بسيار پر‌سر‌و‌صدا شد که البته تا حدي هم در آن شرايط رضا ثروتي مجبور بود که نامي از شادروان نازنين ديهيمي نبرد. او «تن‌ شوري» را در سال 87 اجرا کرد. تن شوري نمايشي است ديالوگ‌محور که در کنار «اتاق ورونيکا» مي‌توانند نوع ديگري از شيوه اجرائي رضا ثروتي را پيش‌رویمان قرار بدهند که کمتر کسي از اين دو نمايش دلخور بوده است يا کمتر توانسته‌اند به او انگ برداشت و الگوبرداري از اين و آن را بزنند. هرچند که خودش هم در بروشور گفته که «تن شوري» برداشتي آزاد از يک سريال تلويزيوني اينگمار برگمان سوئدي است.
جنايت و مکافات
داستان دانشجويي به نام راسکولْنيکُف را روايت مي‌کند که به ‌خاطر اصول مرتکب قتل مي‌شود. بنا بر انگيزه‌هاي پيچيده‌اي که حتي خود او از تحليل‌شان عاجز است، زن رباخواري را همراه با خواهرش که غيرمنتظره به هنگام وقوع قتل در صحنه حاضر مي‌شود، مي‌کُشد و پس از قتل خود را ناتوان از خرج‌کردن پول و جواهراتي که برداشته مي‌بيند و آنها را پنهان مي‌کند. بعد از چند روز بيماري و بستري‌شدن در خانه راسکولنيکف هرکس را که مي‌بيند، مي‌پندارد به او مظنون است و با اين افکار کارش به جنون مي‌رسد. در‌اين‌بين او عاشق سونيا، دختري که به‌ خاطر مشکلات مالي خانواده‌اش دست به تن‌فروشي زده بود، مي‌شود. داستايفسکي اين رابطه را به نشانه مِهر خداوندي به انسان خطاکار دانسته ‌است و همان عشق، نيروي رستگاري‌بخش است. البته راسکولنيکف بعد از اقرار به گناه و زنداني‌شدن در سيبري به اين حقيقت رسيد. در ۱۸۶۳ ابتدا زن داستايفسکي و پس از يک سال ديگر ميخائيل، يگانه برادر دلبندش، از اين جهان چشم بستند و او را در مقابل گرفتاري‌هاي مادي و معنوي گوناگون يکه و تنها گذاشتند. داستايفسکي اين دوره از زندگي را يکي از دشوارترين ايام عمر خود مي‌شمرد. بي‌ثباتي و دو‌رنگي دوستان نيز بر مصيبت‌هاي او مي‌افزود. به‌ناچار مجله هنگام تعطيل شد و داستايفسکي براي سرگرمي، تمام خود را وقت کارهاي خلاقه ادبي کرد. از اين پس هنر مايه زندگي او شد؛ زیرا نويسندگي، هم موجب سرگرمي و تسلي اعصابش مي‌شد و هم تنها وسيله امرار معاشش بود. اثري که تمام غم و اندوه و حال تسليم و رضاي او را در اين روزها در مقابل بدبختي و مشقت منعکس مي‌کند، رمان مشهور جنايت و مکافات است که در آن تأثير تجربيات و کاوش‌هاي دروني و تلاش بي‌پايان او براي يافتن حقيقت زندگي به‌خوبي نمايان است. اين اثر نام او را به‌عنوان نويسنده زبردستي که استعداد روانکاوي دقيق و نظري تيزبين و دورانديش دارد، معروف کرد. (مقدمه کتاب جنايت و مکافات، ترجمه مهري آهي - صفحه ۸).

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.