|

نیاز به همدلی داخلی

محمدحسین کبریا

اگر برجام موجب دور‌شدن سایه جنگ از ایران شد، برخورد معقول و منطقی ایران پس از خروج ترامپ از برجام هم، مانع از تعبیر خواب‌های شیطانی آمریکا علیه ایران شد. هرچند پذیرش برجام و خارج‌نشدن از آن، تصمیم نظام بود؛ ولی نقش دکتر ظریف، وزیر امور خارجه، در این تصمیم‌سازی‌ها و تحقق آنها مؤثر بود. او به ‌نحو احسن مذاکرات سخت و نفس‌گیر ایران در مقابل 1+5 را هدایت کرد و این مذاکرات را به سر‌انجام رساند. به واسطه این عملکرد، او سردار دیپلماسی لقب گرفت و برجام بهترین توافق بین‌المللی قرن خوانده شد. عملکرد دکتر ظریف خوشایند دشمنان خارجی و تندروهای داخلی نبود؛ مخالفانی که منافع‌شان در تحریم و در تنگنا قرار‌گرفتن ایران بود. مخالفانی که بعدها هم به خاطر اظهار‌نظر دکتر ظریف علیه پول‌شویی و توصیه برای پیوستن ایران به اف‌ای‌تی‌اف و سی‌اف‌تی منافع خود را در خطر دیده و بدترین حملات را به او کرده و در آستانه استیضاح در مجلس شورای اسلامی قرار دادند.
هرچند از گفتار، رفتار و عملکرد دکتر ظریف نشانه دیگری غیر از عشق به نظام، وطن و مردم ایران نمی‌توان یافت؛ ولی رفتارهای محافل تندرو داخلی چنان فشاری بر او وارد کرد که او پس از ناهماهنگی‌های مربوط به سفر اسد به ایران، استعفا داد. در‌حالی‌که افرادی مانند نتانیاهو، ترامپ، بولتون، پمپئو، بن سلمان، بن زاید و... در مقابل او عاجز مانده‌اند و بسیاری از کشورها آرزوی داشتن چنین وزیر خارجه‌ای را دارند؛ محافل تندرو او را خائن خطاب کرده و خواهان محاکمه او می‌شوند... ؛ هرچند می‌توان به عملکرد دکتر ظریف و دستگاه دیپلماسی امتیاز بالایی داد؛ ولی تصور کنیم اگر بخشی از توان آنها صرف رفع و رجوع اتهامات و مانع‌تراشی‌های محافل تندرو داخلی نمی‌شد، چه اتفاقی می‌افتاد. حضور فعال دکتر ظریف در فضای مجازی و پیام‌های روزانه توییتری، مصاحبه اخیر او با فاکس‌نیوز، سفرهای دوره‌ای او به کشورهای منطقه و... در ایجاد اختلاف میان ترامپ و گروه B و نتیجتا عقب‌نشینی اخیر دولت آمریکا و درخواست برای مذاکره بدون پیش‌شرط با ایران، تأثیر بسزایی داشته است. دکتر وضاح خنفر، رئیس اندیشکده الشرق و یکی از صد متفکر برتر سیاست خارجی، می‌گوید: «کلیپی از مصاحبه دکتر ظریف با فاکس را دیدم.... هیچ وزیر خارجه‌ای را ندیده‌ام که مصاحبه‌ای را این‌چنین مدیریت کند. در دنیای عرب غوغا کرد که ای کاش جهان عرب هم یک وزیر خارجه این‌چنینی داشت». می‌توان گفت که همین حضور ظریف در فاکس‌نیوز از موفقيت‌آميزترین عملیات‌های تبلیغاتی‌‌ بوده که تابه‌حال ایران برگزار کرده است. ابتکار جدا‌سازی ترامپ از تیم B کلید خورد و پس از آن روزی را نمی‌توان یافت که در رسانه‌های بزرگ دنیا از خطری به نام «جان بولتون» و گروه B مطلبی نیاید. همین ابتکار موجب شد تا جنگ گسترده روانی علیه ایران از سوی ترامپ متوقف شود و او در سفر اخیرش به ژاپن در یک عقب‌نشینی آشکار بگوید که به دنبال تغییر نظام در ایران نبوده و آماده مذاکره با رهبران کنونی ایران است. پس از او نیز پمپئو در سوئیس با چشم‌پوشی از شروط 12‌گانه خود، آمادگی کشورش را برای مذاکرات با ایران بدون هیچ پیش‌شرطی اعلام کرد.به قول سخنگوی وزارت خارجه «فرقی بین سردار سلیمانی و دکتر ظریف وجود ندارد و هر دو گوش به فرمان رهبری هستند»؛ ولی متأسفانه محافل تندرو داخلی گوش شنوایی برای این موارد ندارند و دیپلماسی را که می‌تواند سایه جنگ را از کشور دور کند، نمی‌خواهند. از ابتکارات دیگر دکتر ظریف در پایان سفر دوره‌ای به هند، پاکستان، ترکمنستان، چین، ژاپن و عراق، ارائه پیشنهاد امضای پیمان عدم تعرض بین ایران و کشورهای حاشیه خلیج فارس بود؛ پیشنهادی که می‌تواند به کاهش تنش بین جهان عرب و ایران و کاهش اختلافات در کل خلیج فارس کمک کند و حتی شاید قابلیت این را داشته باشد که به پایه‌ای برای یک ساختار امنیت منطقه‌ای تبدیل شود. پشتوانه این پیشنهاد، عدم تجاوز یا تهاجم نظامی ایران در 200 سال گذشته علیه همسایه‌های خود است. به نظر می‌رسد بهبود روابط با همسایگان، تنش و چالش با آمریکا را نیز می‌تواند تحت تأثیر قرار دهد. به سخنی دیگر راه کاهش تنش با واشنگتن از پایتخت کشورهای منطقه می‌گذرد... . باید گفت که ما نیاز به طراحی گفتمان جدیدی در منطقه داریم، شاید خویشتن‌داری ایران بزرگ در مقابل کشورهای کوچک خلیج فارس و تحبیب آنها مؤثرتر از تقابل با اقدامات خصمانه آنها در مقابل ایران باشد. گزینش چنین مسیری نیاز به همدلی، انسجام و حمایت از دستگاه دیپلماسی به‌عنوان مجری سیاست خارجی نظام دارد. اگر بنا بر ادامه حملات و کارشکنی‌های داخلی علیه وزیر خارجه و دستگاه دیپلماسی باشد، نمی‌توان انتظار پیشرفت در این مسیر داشت. در این مسیر، سکوت مسئولان غیر‌مرتبط و اظهارات سنجیده افراد دخیل در سیاست خارجی، گره‌گشا خواهد بود.

اگر برجام موجب دور‌شدن سایه جنگ از ایران شد، برخورد معقول و منطقی ایران پس از خروج ترامپ از برجام هم، مانع از تعبیر خواب‌های شیطانی آمریکا علیه ایران شد. هرچند پذیرش برجام و خارج‌نشدن از آن، تصمیم نظام بود؛ ولی نقش دکتر ظریف، وزیر امور خارجه، در این تصمیم‌سازی‌ها و تحقق آنها مؤثر بود. او به ‌نحو احسن مذاکرات سخت و نفس‌گیر ایران در مقابل 1+5 را هدایت کرد و این مذاکرات را به سر‌انجام رساند. به واسطه این عملکرد، او سردار دیپلماسی لقب گرفت و برجام بهترین توافق بین‌المللی قرن خوانده شد. عملکرد دکتر ظریف خوشایند دشمنان خارجی و تندروهای داخلی نبود؛ مخالفانی که منافع‌شان در تحریم و در تنگنا قرار‌گرفتن ایران بود. مخالفانی که بعدها هم به خاطر اظهار‌نظر دکتر ظریف علیه پول‌شویی و توصیه برای پیوستن ایران به اف‌ای‌تی‌اف و سی‌اف‌تی منافع خود را در خطر دیده و بدترین حملات را به او کرده و در آستانه استیضاح در مجلس شورای اسلامی قرار دادند.
هرچند از گفتار، رفتار و عملکرد دکتر ظریف نشانه دیگری غیر از عشق به نظام، وطن و مردم ایران نمی‌توان یافت؛ ولی رفتارهای محافل تندرو داخلی چنان فشاری بر او وارد کرد که او پس از ناهماهنگی‌های مربوط به سفر اسد به ایران، استعفا داد. در‌حالی‌که افرادی مانند نتانیاهو، ترامپ، بولتون، پمپئو، بن سلمان، بن زاید و... در مقابل او عاجز مانده‌اند و بسیاری از کشورها آرزوی داشتن چنین وزیر خارجه‌ای را دارند؛ محافل تندرو او را خائن خطاب کرده و خواهان محاکمه او می‌شوند... ؛ هرچند می‌توان به عملکرد دکتر ظریف و دستگاه دیپلماسی امتیاز بالایی داد؛ ولی تصور کنیم اگر بخشی از توان آنها صرف رفع و رجوع اتهامات و مانع‌تراشی‌های محافل تندرو داخلی نمی‌شد، چه اتفاقی می‌افتاد. حضور فعال دکتر ظریف در فضای مجازی و پیام‌های روزانه توییتری، مصاحبه اخیر او با فاکس‌نیوز، سفرهای دوره‌ای او به کشورهای منطقه و... در ایجاد اختلاف میان ترامپ و گروه B و نتیجتا عقب‌نشینی اخیر دولت آمریکا و درخواست برای مذاکره بدون پیش‌شرط با ایران، تأثیر بسزایی داشته است. دکتر وضاح خنفر، رئیس اندیشکده الشرق و یکی از صد متفکر برتر سیاست خارجی، می‌گوید: «کلیپی از مصاحبه دکتر ظریف با فاکس را دیدم.... هیچ وزیر خارجه‌ای را ندیده‌ام که مصاحبه‌ای را این‌چنین مدیریت کند. در دنیای عرب غوغا کرد که ای کاش جهان عرب هم یک وزیر خارجه این‌چنینی داشت». می‌توان گفت که همین حضور ظریف در فاکس‌نیوز از موفقيت‌آميزترین عملیات‌های تبلیغاتی‌‌ بوده که تابه‌حال ایران برگزار کرده است. ابتکار جدا‌سازی ترامپ از تیم B کلید خورد و پس از آن روزی را نمی‌توان یافت که در رسانه‌های بزرگ دنیا از خطری به نام «جان بولتون» و گروه B مطلبی نیاید. همین ابتکار موجب شد تا جنگ گسترده روانی علیه ایران از سوی ترامپ متوقف شود و او در سفر اخیرش به ژاپن در یک عقب‌نشینی آشکار بگوید که به دنبال تغییر نظام در ایران نبوده و آماده مذاکره با رهبران کنونی ایران است. پس از او نیز پمپئو در سوئیس با چشم‌پوشی از شروط 12‌گانه خود، آمادگی کشورش را برای مذاکرات با ایران بدون هیچ پیش‌شرطی اعلام کرد.به قول سخنگوی وزارت خارجه «فرقی بین سردار سلیمانی و دکتر ظریف وجود ندارد و هر دو گوش به فرمان رهبری هستند»؛ ولی متأسفانه محافل تندرو داخلی گوش شنوایی برای این موارد ندارند و دیپلماسی را که می‌تواند سایه جنگ را از کشور دور کند، نمی‌خواهند. از ابتکارات دیگر دکتر ظریف در پایان سفر دوره‌ای به هند، پاکستان، ترکمنستان، چین، ژاپن و عراق، ارائه پیشنهاد امضای پیمان عدم تعرض بین ایران و کشورهای حاشیه خلیج فارس بود؛ پیشنهادی که می‌تواند به کاهش تنش بین جهان عرب و ایران و کاهش اختلافات در کل خلیج فارس کمک کند و حتی شاید قابلیت این را داشته باشد که به پایه‌ای برای یک ساختار امنیت منطقه‌ای تبدیل شود. پشتوانه این پیشنهاد، عدم تجاوز یا تهاجم نظامی ایران در 200 سال گذشته علیه همسایه‌های خود است. به نظر می‌رسد بهبود روابط با همسایگان، تنش و چالش با آمریکا را نیز می‌تواند تحت تأثیر قرار دهد. به سخنی دیگر راه کاهش تنش با واشنگتن از پایتخت کشورهای منطقه می‌گذرد... . باید گفت که ما نیاز به طراحی گفتمان جدیدی در منطقه داریم، شاید خویشتن‌داری ایران بزرگ در مقابل کشورهای کوچک خلیج فارس و تحبیب آنها مؤثرتر از تقابل با اقدامات خصمانه آنها در مقابل ایران باشد. گزینش چنین مسیری نیاز به همدلی، انسجام و حمایت از دستگاه دیپلماسی به‌عنوان مجری سیاست خارجی نظام دارد. اگر بنا بر ادامه حملات و کارشکنی‌های داخلی علیه وزیر خارجه و دستگاه دیپلماسی باشد، نمی‌توان انتظار پیشرفت در این مسیر داشت. در این مسیر، سکوت مسئولان غیر‌مرتبط و اظهارات سنجیده افراد دخیل در سیاست خارجی، گره‌گشا خواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.