پانکراکهاي غيرمُجاز، مَجاز دانشآموزان ايراني
مبينا غربا. استاد دانشگاه و پژوهشگر حوزه تعليم و تربيت
پس از سروصدای فراوان آهنگ یک خواننده ايراني خارجنشین بد نيست فکر کنيم که چرا دانشآموزان ما به موسيقيهاي پاپ آنچنانی آري ميگويند و برايشان لذتبخش است و به طرحهاي اجباري که ساليان سال است در مدارس اجرا ميشود خير؟ چه کسي مجاز و غيرمجاز را تعريف ميکند؟ معيار مجاز و غيرمجازبودن چيست؟ آيا با فراخوان مسابقه انشاي نماز که از زمان تحصيل دهه شصتيها وجود داشته و تا همين الان هم ادامه دارد، دانشآموزان ما نمازخوان شدهاند؟ آيا با اجبار و تهديد کمکردن نمره انضباط ميتوانيم تربيت موردنظر را ريشه آموزشهايمان قرار دهيم؟ چقدر موفق بودهايم؟ مگر جز اين است که گفته شده است خير الامور اوسطها؟ تا چه زماني ميخواهيم کارهاي بيثمر را تکرار کنيم؟ نحوه برخورد مسئولان در نظام آموزشي بيشتر به گريزانشدن دانشآموزان دامن زده است. ميشود در مدارس، مراسم قرائت قرآن و نماز را بر پايه مؤلفه اعتقادي و دينيمان داشته باشيم اما نه با اجبار، بلکه با رغبت و اختیار، چون در غیر اینصورت پاسخي دريافت نخواهيم کرد. اينگونه رفتارها سر ميزند که موجب ميشود ديدگاه انسانها نسبت به مصاديق زنبوران بيعسل تغيير پيدا کند. هر آن چيزي را که
غيرمُجاز اعلام کرديم، براي دانشآموزان وسوسهبرانگيزتر و جذابتر شد زيرا هنوز نميخواهيم بپذيريم که دانشآموز حال حاضر با شاگرد عصر مکتبخانهها تفاوت پيدا کرده است. همانطور که اگر يک نفر را با شکل و شمايل دو يا سه دهه پيش ببينیم برايمان حيرتآور است، شيوه پرورش دانشآموزان زمان حال به طريق دو، سه دهه قبل نيز جاي بسي حيرت دارد و دردآور است. دانشآموز امروز با دنياي عظيمي پيش ميرود که دانشآموز گذشته چنين امکاني برايش فراهم نبود؛ چرا؟ چون پيله محکمي در اطرافش وجود داشت. اما ما درحالحاضر، دانشآموزان را با قوانين آني و مکاني، شرطي کردهايم آن هم شرطي مدرسه. مگر جز اين است که رسالت آموزشوپرورش تربيت انسانهاي همهمکاني و همهزماني است؟ پس اين همه ناکامی چرا؟ چون دانشآموزان ما زماني براي برونريزي هيجاناتشان ندارند، چون موسيقي از طرف مسئولان با تعريفي تابووار تشريح شده است. تا کي قرار است مدير و معاون را اخراج کنيم؟ تعرض ميشود؛ معلم اخراج ميشود. آتشسوزي ميشود، مدير اخراج ميشود. «موسیقی» پخش ميشود، مدير اخراج ميشود. اينگونه پاککردن صورتمسائل آثاری را بر صفحه آموزشوپرورش کشور باقي ميگذارد و
ديري نميپايد که خانوادهها ترجيح ميدهند فرزندشان را خودشان تعليم دهند به جاي اينکه به دست سیستمی بسپارند که خودش سلامت کافي ندارد و بايد مورد تعليم قرار گيرد. مگر جز اين است که احساسکردن و شنيدن نوسانات صدا در يک موزيک آرامبخش به انسان کمک ميکند تا قلب با ريتم منظمتري کار کند؟ و مثلا امواج مغز از حالت پرتلاطم به حالت آرام برسد؟ استرسها به حداقل برسد و سيستم دفاعي بدن تقويت شود؟ همچنين بهراستي ميدانيم که موسيقي، روي فرايند يادگيري و فکرکردن اثر ميگذارد و موجب توانايي مثبتانديشي ميشود و در انسان احساس انگيزه بيشتري ايجاد ميکند. اما خوب است بفهميم و بفهمانيم که موسيقي و حتي نتهايي که استفاده ميشود طيف وسيع و متفاوتي دارد و روي اين هنر اصيل سرپوش نگذاريم. ما نه مخلص چشمقرمزها هستيم و نه نوکر و سرسپرده کساني که نه ادبيات پارسي بلدند و نه ادبيت پارسي. ميخواهيم بگوييم کمبود شناخت يا نشناساندن فرهنگ موسيقيايي، آن هم به روش صحيح به دانشآموزان موجب شده است که آنها به موسيقيهاي سبک پانکراک رو بياورند. هنوز نميدانيم که سبک باروک شاد مورد توجه اين نسل است، ريتمي که از ابتدا تا انتها شاد است يا
برعکس. اين نسل، سبک موسيقي امپرسيونيسم ذهنيتگرا را کمتر ميپسندد و در عوض به سبک مينيمال عينيگرا گرايش بيشتري دارد. علاقه و گرايش به اين هنر در خارج از نظام آموزش رسمي ما تعريف شده است و با وجود بنمايههاي موسيقيايي اصيل، دانشآموزان ما به دليل نشناختن موسيقي فرهنگي، حتي سبک رسيتاتيف ايتاليايي را ميشناسند اما سبک بومي را خير. علاقه و سليقه نسلها متفاوت شده است و شناختها هم بسيار اندک. کتابها را تغيير ميدهيم اما هيچ زمان سبک موسيقي بومي را تعريف و تبيين نميکنيم. استادان عرصه موسيقي را معرفي نميکنيم؛ استادانی که هنرشان هم از ادبيات پرمايه است و هم از ادبيت. فکري به حال دانشآموزان کنيم که چه تغييري متناسب با فرهنگ بومي خود بايد در ساختار نظام آموزشي ايجاد کنيم که هم نيازهاي هيجاني آنان تأمين شود، هم ادبيات موسيقيايي غني کشور را بياموزند و هم متناسب با عصر حاضر پيش بروند و به جاي دستهبندي مجاز و غيرمجاز و برچسبزدن بر آثار هنري به دانشآموزان بياموزيم که هنر قابل احترام است و بايد مفهوم هنر و هنرمند را متناسب با سطح درک و دريافت دانشآموزان به آنها فهماند و سپس، توقعاتمان را از آنان شکل داد.
پس از سروصدای فراوان آهنگ یک خواننده ايراني خارجنشین بد نيست فکر کنيم که چرا دانشآموزان ما به موسيقيهاي پاپ آنچنانی آري ميگويند و برايشان لذتبخش است و به طرحهاي اجباري که ساليان سال است در مدارس اجرا ميشود خير؟ چه کسي مجاز و غيرمجاز را تعريف ميکند؟ معيار مجاز و غيرمجازبودن چيست؟ آيا با فراخوان مسابقه انشاي نماز که از زمان تحصيل دهه شصتيها وجود داشته و تا همين الان هم ادامه دارد، دانشآموزان ما نمازخوان شدهاند؟ آيا با اجبار و تهديد کمکردن نمره انضباط ميتوانيم تربيت موردنظر را ريشه آموزشهايمان قرار دهيم؟ چقدر موفق بودهايم؟ مگر جز اين است که گفته شده است خير الامور اوسطها؟ تا چه زماني ميخواهيم کارهاي بيثمر را تکرار کنيم؟ نحوه برخورد مسئولان در نظام آموزشي بيشتر به گريزانشدن دانشآموزان دامن زده است. ميشود در مدارس، مراسم قرائت قرآن و نماز را بر پايه مؤلفه اعتقادي و دينيمان داشته باشيم اما نه با اجبار، بلکه با رغبت و اختیار، چون در غیر اینصورت پاسخي دريافت نخواهيم کرد. اينگونه رفتارها سر ميزند که موجب ميشود ديدگاه انسانها نسبت به مصاديق زنبوران بيعسل تغيير پيدا کند. هر آن چيزي را که
غيرمُجاز اعلام کرديم، براي دانشآموزان وسوسهبرانگيزتر و جذابتر شد زيرا هنوز نميخواهيم بپذيريم که دانشآموز حال حاضر با شاگرد عصر مکتبخانهها تفاوت پيدا کرده است. همانطور که اگر يک نفر را با شکل و شمايل دو يا سه دهه پيش ببينیم برايمان حيرتآور است، شيوه پرورش دانشآموزان زمان حال به طريق دو، سه دهه قبل نيز جاي بسي حيرت دارد و دردآور است. دانشآموز امروز با دنياي عظيمي پيش ميرود که دانشآموز گذشته چنين امکاني برايش فراهم نبود؛ چرا؟ چون پيله محکمي در اطرافش وجود داشت. اما ما درحالحاضر، دانشآموزان را با قوانين آني و مکاني، شرطي کردهايم آن هم شرطي مدرسه. مگر جز اين است که رسالت آموزشوپرورش تربيت انسانهاي همهمکاني و همهزماني است؟ پس اين همه ناکامی چرا؟ چون دانشآموزان ما زماني براي برونريزي هيجاناتشان ندارند، چون موسيقي از طرف مسئولان با تعريفي تابووار تشريح شده است. تا کي قرار است مدير و معاون را اخراج کنيم؟ تعرض ميشود؛ معلم اخراج ميشود. آتشسوزي ميشود، مدير اخراج ميشود. «موسیقی» پخش ميشود، مدير اخراج ميشود. اينگونه پاککردن صورتمسائل آثاری را بر صفحه آموزشوپرورش کشور باقي ميگذارد و
ديري نميپايد که خانوادهها ترجيح ميدهند فرزندشان را خودشان تعليم دهند به جاي اينکه به دست سیستمی بسپارند که خودش سلامت کافي ندارد و بايد مورد تعليم قرار گيرد. مگر جز اين است که احساسکردن و شنيدن نوسانات صدا در يک موزيک آرامبخش به انسان کمک ميکند تا قلب با ريتم منظمتري کار کند؟ و مثلا امواج مغز از حالت پرتلاطم به حالت آرام برسد؟ استرسها به حداقل برسد و سيستم دفاعي بدن تقويت شود؟ همچنين بهراستي ميدانيم که موسيقي، روي فرايند يادگيري و فکرکردن اثر ميگذارد و موجب توانايي مثبتانديشي ميشود و در انسان احساس انگيزه بيشتري ايجاد ميکند. اما خوب است بفهميم و بفهمانيم که موسيقي و حتي نتهايي که استفاده ميشود طيف وسيع و متفاوتي دارد و روي اين هنر اصيل سرپوش نگذاريم. ما نه مخلص چشمقرمزها هستيم و نه نوکر و سرسپرده کساني که نه ادبيات پارسي بلدند و نه ادبيت پارسي. ميخواهيم بگوييم کمبود شناخت يا نشناساندن فرهنگ موسيقيايي، آن هم به روش صحيح به دانشآموزان موجب شده است که آنها به موسيقيهاي سبک پانکراک رو بياورند. هنوز نميدانيم که سبک باروک شاد مورد توجه اين نسل است، ريتمي که از ابتدا تا انتها شاد است يا
برعکس. اين نسل، سبک موسيقي امپرسيونيسم ذهنيتگرا را کمتر ميپسندد و در عوض به سبک مينيمال عينيگرا گرايش بيشتري دارد. علاقه و گرايش به اين هنر در خارج از نظام آموزش رسمي ما تعريف شده است و با وجود بنمايههاي موسيقيايي اصيل، دانشآموزان ما به دليل نشناختن موسيقي فرهنگي، حتي سبک رسيتاتيف ايتاليايي را ميشناسند اما سبک بومي را خير. علاقه و سليقه نسلها متفاوت شده است و شناختها هم بسيار اندک. کتابها را تغيير ميدهيم اما هيچ زمان سبک موسيقي بومي را تعريف و تبيين نميکنيم. استادان عرصه موسيقي را معرفي نميکنيم؛ استادانی که هنرشان هم از ادبيات پرمايه است و هم از ادبيت. فکري به حال دانشآموزان کنيم که چه تغييري متناسب با فرهنگ بومي خود بايد در ساختار نظام آموزشي ايجاد کنيم که هم نيازهاي هيجاني آنان تأمين شود، هم ادبيات موسيقيايي غني کشور را بياموزند و هم متناسب با عصر حاضر پيش بروند و به جاي دستهبندي مجاز و غيرمجاز و برچسبزدن بر آثار هنري به دانشآموزان بياموزيم که هنر قابل احترام است و بايد مفهوم هنر و هنرمند را متناسب با سطح درک و دريافت دانشآموزان به آنها فهماند و سپس، توقعاتمان را از آنان شکل داد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.