نچیروان بارزانی و چالشهاي تمامنشدني اقليم
عبدالرحمن فتحالهی: سهشنبه گذشته پس از نزدیک به هشت ماه کشمکش و رقابت سیاسی احزاب کردی بر سر تشکیل دولت اقلیم کردستان عراق، در نهایت نچیروان بارزانی 53ساله که سابقه 18ساله نخستوزیری اقلیم کردستان را در کارنامه خود دارد، به عنوان دومین رئیس اقلیم کردستان شناخته شد تا کماکان سایه حزب دموکرات کردستان عراق و خانواده بارزانی بر سر این منطقه از عراق برقرار باشد. اما در واقع مشکلات و چالشهای پیشِروی رئیس جدید اقلیم کردستان عراق چیست؟ اگر چه ذیل تحولات جاری در منطقه چالشهای ریز و درشت و متعددی برای ریاست اقلیم وجود دارد، اما در نگاهی کلی میتوان گفت این چالشها در سه حوزه چالشهای درونکردی، چالشهای درونعراقی و نهایتا چالشهای منطقهای قابل بحث و بررسی است.یقینا در یک اولویتبندی برای ریاست اقلیم کردستان عراق، حل چالشهای داخلی سیاسی و اقتصادی اقلیم و نیز کاهش تبعات منفی رقابتها و اختلافهای حزبی درونکردی از اهمیت جدی برخوردار است؛ بهویژه که در جریان انتخاب نچیروان بارزانی به عنوان رئیس اقلیم کردستان عراق نیز رسما فراکسیونهای چهار حزب کردی اتحادیه میهنی (یکیتی)، نسل نو (نه وهی نوی)،
اتحاد اسلامی (یکگرتو) و جماعت اسلامی (کومل) جلسه رأی اعتماد به رئیس اقلیم کردستان را بایکوت کردند که در نهایت به حضور 89 نماینده از 111 نماینده پارلمان اقلیم انجامید. این مسئله خود گویای عمق شکافهای سیاسی داخلی در کردستان عراق است. بنابراین اگر نچیروان بارزانی، به عنوان رئیس جدید اقلیم، نتواند در گام نخست چارهای برای برونرفت از چالشهای درونکردی بیابد، از آن ثبات سیاسی، اتحاد و حمایت داخلی از دولتش به منظور حضور هر چه بهتر در تحولات عراق و منطقه برخوردار نخواهد بود. از آن سو ماهیت پیچیده جایگاه ریاست اقلیم هم میتواند محل چالشهای دیگر درونکردی باشد؛ ریاست اقلیم که عالیترین مقام سیاسی رسمی در اقلیم کردستان عراق محسوب میشود. اگرچه ذیل تصویب قانون شماره یک سال 2019 در تاریخ هشتم می سال جاری میلادی پارلمان اقلیم کردستان عراق، قانون تعلیق نهاد ریاست اقلیم ملغی شد و به احیای این پست و همچنین نحوه انتخاب رئیس از سوی پارلمان انجامید، اما مشروعیت و کاریزمای آن میتواند با اماواگرهای جدی روبهرو شود، چون پیش از این ریاست اقلیم با رأی مستقیم مردم انتخاب میشد.مضاف بر آن، نحوه تعامل این پست با نخستوزیر اقلیم
که احتمالا در یک تقسیم قدرت خانوادگی به مسرور بارزانی (فرزند مسعود بارزانی، رئیس سابق اقلیم کردستان عراق و رئیس حزب دموکرات کردستان عراق) خواهد رسید، محل سؤال و ابهام بسیاری است؛ بهویژه آنکه اختیارات گسترده و وسیع نخستوزیری از یکسو و اختلافهای آشکار و پنهان و نیز تفاوت نگاه مسرور بارزانی و نچیروان بارزانی به مسائل اقلیم و عراق از دیگر سو میتواند دایره اختلافات را در دولت جدید افزایش دهد و به اتلاف انرژی و ناکارایی آن بینجامد. از طرف دیگر، با وجود آنکه مسعود بارزانی بعد از تحولات همهپرسی استقلال اقلیم کردستان عراق در اول نوامبر 2017 از سمت خود استعفا داد، هنوز میتوان او را شخصیت شماره یک اقلیم کردستان عراق، آن هم در خلأ حضور جلال طالبانی عنوان کرد. پس سنگینی سایه رئیس سابق اقلیم کردستان عراق بر نحوه مدیریت نچیروان بارزانی تأثیرهای خود را خواهد داشت. در ضمن اگر به نحوه تعامل مسرور و نچیروان بارزانی در تحولات اخیر عراق و مهمتر از آن حَکَمیت مسعود بارزانی میان پسر و برادرزاده و دامادش نگریسته شود، شرایط گویای آن است که رئیس اقلیم سابق کردستان عراق بیش از آنکه سیاستهای نچیروان بارزانی را تأیید کرده
باشد، به حمایت از مسرور بارزانی، بهویژه در مسائل سیاسی و امنیتی پرداخته است. بنابراین
برخلاف برخی نگاهها احتمال آن وجود دارد که چالش ساختاری حال با شدت و ضعف در دولت پیشِروی اقلیم ظاهر شود.اما در حلقه بعدی مشکلات ریاست اقلیم کردستان به چالشهای درونعراقی بازمیگردد. علیرغم آنکه نچیروان بارزانی را معمار روابط تخریبشده اربیل-بغداد بعد از همهپرسی 25 سپتامبر میدانند، اما کماکان مشکلات و اختلاف نظرهای دو طرف در سه حوزه بودجهای، نفتی و امنیتی وجود دارد. پس از آن که در سال 2014 بودجه اقلیم کردستان از سوی دولت مرکزی بغداد قطع شد، نچیروان بارزانی توانست در سایه کسب توافقاتی با دولت مرکزی عراق در سال 2018 به سهم 12.67درصدي اقلیم از بودجه عمومی برسد، اما همچنان بودجه و نفت یکی از محورهای چالشبرانگیز روابط بغداد و اربیل به شمار میآید چراکه تداوم سهم 12درصدی اقلیم در بودجه 2019 عراق و پرداخت حقوق کارمندان از طرف بغداد به تحویل روزانه 250 هزار بشکه نفت از جانب اقلیم کردستان منوط شد که عدم تحویل آن از جانب اربیل، توافقات دو طرف را درباره تحویل نفت، تخصیص بودجه و واریز حقوق به عنوان بزرگترین دستاورد کردها در دولت عبدالمهدی در معرض تهدید قرار داده است. مضاف بر آن، اکنون اختلاف نگاه اربیل و بغداد
بر سر استان کرکوک و مناطق مشمول ماده 140 قانون اساسی عراق یقینا یکی دیگر از چالشهای اساسی دو طرف در آینده خواهد بود.حال باید دید بعد از ادای سوگند نچیروان بارزانی در سالن سعد به عنوان رئیس جدید اقلیم کردستان، دور جدید حیات سیاسی این بخش از خاک عراق در مصاف با چالشهای یادشده آبستن چه حوادثی خواهد بود.
عبدالرحمن فتحالهی: سهشنبه گذشته پس از نزدیک به هشت ماه کشمکش و رقابت سیاسی احزاب کردی بر سر تشکیل دولت اقلیم کردستان عراق، در نهایت نچیروان بارزانی 53ساله که سابقه 18ساله نخستوزیری اقلیم کردستان را در کارنامه خود دارد، به عنوان دومین رئیس اقلیم کردستان شناخته شد تا کماکان سایه حزب دموکرات کردستان عراق و خانواده بارزانی بر سر این منطقه از عراق برقرار باشد. اما در واقع مشکلات و چالشهای پیشِروی رئیس جدید اقلیم کردستان عراق چیست؟ اگر چه ذیل تحولات جاری در منطقه چالشهای ریز و درشت و متعددی برای ریاست اقلیم وجود دارد، اما در نگاهی کلی میتوان گفت این چالشها در سه حوزه چالشهای درونکردی، چالشهای درونعراقی و نهایتا چالشهای منطقهای قابل بحث و بررسی است.یقینا در یک اولویتبندی برای ریاست اقلیم کردستان عراق، حل چالشهای داخلی سیاسی و اقتصادی اقلیم و نیز کاهش تبعات منفی رقابتها و اختلافهای حزبی درونکردی از اهمیت جدی برخوردار است؛ بهویژه که در جریان انتخاب نچیروان بارزانی به عنوان رئیس اقلیم کردستان عراق نیز رسما فراکسیونهای چهار حزب کردی اتحادیه میهنی (یکیتی)، نسل نو (نه وهی نوی)،
اتحاد اسلامی (یکگرتو) و جماعت اسلامی (کومل) جلسه رأی اعتماد به رئیس اقلیم کردستان را بایکوت کردند که در نهایت به حضور 89 نماینده از 111 نماینده پارلمان اقلیم انجامید. این مسئله خود گویای عمق شکافهای سیاسی داخلی در کردستان عراق است. بنابراین اگر نچیروان بارزانی، به عنوان رئیس جدید اقلیم، نتواند در گام نخست چارهای برای برونرفت از چالشهای درونکردی بیابد، از آن ثبات سیاسی، اتحاد و حمایت داخلی از دولتش به منظور حضور هر چه بهتر در تحولات عراق و منطقه برخوردار نخواهد بود. از آن سو ماهیت پیچیده جایگاه ریاست اقلیم هم میتواند محل چالشهای دیگر درونکردی باشد؛ ریاست اقلیم که عالیترین مقام سیاسی رسمی در اقلیم کردستان عراق محسوب میشود. اگرچه ذیل تصویب قانون شماره یک سال 2019 در تاریخ هشتم می سال جاری میلادی پارلمان اقلیم کردستان عراق، قانون تعلیق نهاد ریاست اقلیم ملغی شد و به احیای این پست و همچنین نحوه انتخاب رئیس از سوی پارلمان انجامید، اما مشروعیت و کاریزمای آن میتواند با اماواگرهای جدی روبهرو شود، چون پیش از این ریاست اقلیم با رأی مستقیم مردم انتخاب میشد.مضاف بر آن، نحوه تعامل این پست با نخستوزیر اقلیم
که احتمالا در یک تقسیم قدرت خانوادگی به مسرور بارزانی (فرزند مسعود بارزانی، رئیس سابق اقلیم کردستان عراق و رئیس حزب دموکرات کردستان عراق) خواهد رسید، محل سؤال و ابهام بسیاری است؛ بهویژه آنکه اختیارات گسترده و وسیع نخستوزیری از یکسو و اختلافهای آشکار و پنهان و نیز تفاوت نگاه مسرور بارزانی و نچیروان بارزانی به مسائل اقلیم و عراق از دیگر سو میتواند دایره اختلافات را در دولت جدید افزایش دهد و به اتلاف انرژی و ناکارایی آن بینجامد. از طرف دیگر، با وجود آنکه مسعود بارزانی بعد از تحولات همهپرسی استقلال اقلیم کردستان عراق در اول نوامبر 2017 از سمت خود استعفا داد، هنوز میتوان او را شخصیت شماره یک اقلیم کردستان عراق، آن هم در خلأ حضور جلال طالبانی عنوان کرد. پس سنگینی سایه رئیس سابق اقلیم کردستان عراق بر نحوه مدیریت نچیروان بارزانی تأثیرهای خود را خواهد داشت. در ضمن اگر به نحوه تعامل مسرور و نچیروان بارزانی در تحولات اخیر عراق و مهمتر از آن حَکَمیت مسعود بارزانی میان پسر و برادرزاده و دامادش نگریسته شود، شرایط گویای آن است که رئیس اقلیم سابق کردستان عراق بیش از آنکه سیاستهای نچیروان بارزانی را تأیید کرده
باشد، به حمایت از مسرور بارزانی، بهویژه در مسائل سیاسی و امنیتی پرداخته است. بنابراین
برخلاف برخی نگاهها احتمال آن وجود دارد که چالش ساختاری حال با شدت و ضعف در دولت پیشِروی اقلیم ظاهر شود.اما در حلقه بعدی مشکلات ریاست اقلیم کردستان به چالشهای درونعراقی بازمیگردد. علیرغم آنکه نچیروان بارزانی را معمار روابط تخریبشده اربیل-بغداد بعد از همهپرسی 25 سپتامبر میدانند، اما کماکان مشکلات و اختلاف نظرهای دو طرف در سه حوزه بودجهای، نفتی و امنیتی وجود دارد. پس از آن که در سال 2014 بودجه اقلیم کردستان از سوی دولت مرکزی بغداد قطع شد، نچیروان بارزانی توانست در سایه کسب توافقاتی با دولت مرکزی عراق در سال 2018 به سهم 12.67درصدي اقلیم از بودجه عمومی برسد، اما همچنان بودجه و نفت یکی از محورهای چالشبرانگیز روابط بغداد و اربیل به شمار میآید چراکه تداوم سهم 12درصدی اقلیم در بودجه 2019 عراق و پرداخت حقوق کارمندان از طرف بغداد به تحویل روزانه 250 هزار بشکه نفت از جانب اقلیم کردستان منوط شد که عدم تحویل آن از جانب اربیل، توافقات دو طرف را درباره تحویل نفت، تخصیص بودجه و واریز حقوق به عنوان بزرگترین دستاورد کردها در دولت عبدالمهدی در معرض تهدید قرار داده است. مضاف بر آن، اکنون اختلاف نگاه اربیل و بغداد
بر سر استان کرکوک و مناطق مشمول ماده 140 قانون اساسی عراق یقینا یکی دیگر از چالشهای اساسی دو طرف در آینده خواهد بود.حال باید دید بعد از ادای سوگند نچیروان بارزانی در سالن سعد به عنوان رئیس جدید اقلیم کردستان، دور جدید حیات سیاسی این بخش از خاک عراق در مصاف با چالشهای یادشده آبستن چه حوادثی خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.