چرا صلح بهتر است؟
فریدون مجلسی
اگر دیگران ندانند، ما که از نزدیک مزه جنگ را چشیدهایم حق داریم از جنگ بیزار باشیم. بعد از نزدیک به 40 سال هنوز از صدای ضربهای به خود میلرزیم و درمییابیم که آثار شوک آن انفجارهای شوم صدامی هنوز هم در ژرفای روح ما جنگدیدگان باقی است، جنگکردگان که جای خود دارند. ما در منطقه بدی زندگی میکنیم. وقتی تاریخ را میخوانیم فقط تاریخ شاهان نیست، تاریخ جنگهاست. بیش از سههزار سال است که آثار باستانی دلالت بر وجود دیوان و دولت در این نواحی داشته و بیش از سههزار سال است که همین آثار حکایت از جنگ مدام داشته است. در اندک دورههای تنفس تمدنها شکفتهاند و هنر و معماری کولاک کرده و جنگی دیگر به تاراج برده و سوزانده و ویران کرده است تا تنفسی دیگر.
تا چند قرن پیش این همسایگان دور و نزدیک بودند که به یکدیگر هجوم میآوردند و بیشترین مسافتها را مغولان درنوردیدند، اما از اواخر قرن 15 میلادی که اروپاییان به دریانوردی روی آوردند، جنگها را به ماورای دریاها کشاندند و زدوخورد و چپاول به ماندگاری و ستمپیشگی اربابانه بدل شد. اما گرچه آن دوران نیز تا حد امکان بهسر آمد، اما توسعه علم و صنعت بر ابزار جنگی نیز اثر گذاشت و آن را کشندهتر کرد و گویی منطقه ما را به عرصه آزمودن سلاحهای سوزنده بدل کرد. نمیشود همیشه دیگران را سرزنش کرد. اگر منصف باشیم، ضمن درک موهبت صلح و آرامش، وسوسهای از ستیز نیز در دل انسانها وجود دارد. هیتلر برای آرمانی برتریجویانه و به نظر خود مقدس میجنگید، استالین نیز برای آرمان خود؛ یعنی آزادی و اتحاد زحمتکشان جهان قداست قائل بود، موسولینی میخواست شکوه امپراتوری روم را بازگرداند. انسانها نیز به هیجان میآیند و آنوقت سخن از صلح دشوار میشود.
درواقع نیاز انسانها بیپایان است. جمعیت فزونی مییابد و منافع کاهش؛ این خود بر رقابتها و مناقشات میافزاید. بشر با توسعه فرهنگی متمدنتر میشود و نیاز به وسایل آسایشبخش خانگی عمومیتر میشود. همه مسکن و وسایل زندگی برای آسایش بیشتر میخواهند. دیگر نمیخواهند روی زمین بنشینند. دیگر اتومبیل و ماشین رختشویی و یخچال برقی تجملاتی اعیانی به شمار نمیرود. توانایی یا ناتوانی در برآوردن این نیازها میتواند یأسآور و مایه رکود و نمایش فقر شود و میتواند بر تولید و اشتغال و عرضه برای رفع نیازها و تقاضاهای موجود در بازار بیفزاید. بستگی دارد به اینکه دولتها اولویتهایشان را بر چه پایهای قرار دهند.
سیل اخیر در ایران نشان داد که چه نیازها و برنامههای ایمنسازی بزرگی برای تنظیم، ساحلسازی، تراسبندی، آبخیزداری و درختکاری، خصوصا در درهها و مسیلها و رودخانههای نزدیکتر به شهرها باید انجام شود. کمبود آب و افزایش نیاز به محصولات کشاورزی نشان میدهد که چگونه کشت در کشوری خشک مانند ایران باید به زیر پوشش گلخانهای برود که از سقف مجهز به پنلهای خورشیدی و در درون مجهز به امکانات آبیاری و کنترل حرارت و رطوبت و کشت متنوع 12ماهه با مصرف کمتر آب و محصول بیشتر باشد. چگونه خوشههای اینگونه کشتهای تخصصی باید به خانه خوب مجهز باشد و مدارس و مراکز خدمات فرهنگی و بهداشتی و اداری در فواصل معین به این خوشهها خدمترسانی کنند تا همه از زندگی شهری مطلوبتر از شهر برخوردار باشند. مراکز سودمند تولید آبزیان و حتی خاویار در حوضچههای بزرگ باید مصون از آلودگیهایی که دریاها را تهدید میکند، پدید آیند. مراکز دامداری و تولید کشتزاری و گلخانهای غذای دام و طیور و فراوری تولیدات و لبنیات باید بتوانند نیاز شعاع بزرگی در پیرامون شهرها را برآورده کنند تا با کمترین هزینه فزاینده ترابری بتوانند نیازهای حوزه
پیرامونی خود را تأمین کنند. ظرفیت صنایع مادر فلزی و پتروشیمی که در کشور ما از مزیت نسبی برخوردار است، باید فراتر از نیازهای داخلی باشد و همه اینها تأمین آسایش و محیط زندگی زیبا و بهرهمند از فعالیتهای فرهنگی و هنری جامعهای باسواد و هوشمند را ایجاب میکند که همه نیاز به اشتغال و کار و خدمات بیشتر دارد. اگر به اسکاندیناوی نگاهی بیندازیم، مشابه چنین خدماتی را در آن سرمای سخت خواهیم دید. آنان مدتی دراز در صلح زیستهاند. کشور ما بزرگ است و نیازهایش بیشتر است. کارهایی که باید بشود بسیار بیش از اینهاست. فرصت میخواهد. صلح و آرامش میخواهد.
جنگ هزینههای گوناگون برنامهها و خدمات را میخورد و میسوزاند و ویران میکند. فقرآور است. زمینه مناسبی برای توسعه فرهنگی و بهداشتی خانوادگی فراهم نمیکند، بلکه تخریب میکند. از کیفیت زندگی و ظرفیت فرهنگی جامعه میکاهد و رؤیاهای زندگی همراه با آرامش و آسایش را بههم میریزد. صلح بهتر است!
اگر دیگران ندانند، ما که از نزدیک مزه جنگ را چشیدهایم حق داریم از جنگ بیزار باشیم. بعد از نزدیک به 40 سال هنوز از صدای ضربهای به خود میلرزیم و درمییابیم که آثار شوک آن انفجارهای شوم صدامی هنوز هم در ژرفای روح ما جنگدیدگان باقی است، جنگکردگان که جای خود دارند. ما در منطقه بدی زندگی میکنیم. وقتی تاریخ را میخوانیم فقط تاریخ شاهان نیست، تاریخ جنگهاست. بیش از سههزار سال است که آثار باستانی دلالت بر وجود دیوان و دولت در این نواحی داشته و بیش از سههزار سال است که همین آثار حکایت از جنگ مدام داشته است. در اندک دورههای تنفس تمدنها شکفتهاند و هنر و معماری کولاک کرده و جنگی دیگر به تاراج برده و سوزانده و ویران کرده است تا تنفسی دیگر.
تا چند قرن پیش این همسایگان دور و نزدیک بودند که به یکدیگر هجوم میآوردند و بیشترین مسافتها را مغولان درنوردیدند، اما از اواخر قرن 15 میلادی که اروپاییان به دریانوردی روی آوردند، جنگها را به ماورای دریاها کشاندند و زدوخورد و چپاول به ماندگاری و ستمپیشگی اربابانه بدل شد. اما گرچه آن دوران نیز تا حد امکان بهسر آمد، اما توسعه علم و صنعت بر ابزار جنگی نیز اثر گذاشت و آن را کشندهتر کرد و گویی منطقه ما را به عرصه آزمودن سلاحهای سوزنده بدل کرد. نمیشود همیشه دیگران را سرزنش کرد. اگر منصف باشیم، ضمن درک موهبت صلح و آرامش، وسوسهای از ستیز نیز در دل انسانها وجود دارد. هیتلر برای آرمانی برتریجویانه و به نظر خود مقدس میجنگید، استالین نیز برای آرمان خود؛ یعنی آزادی و اتحاد زحمتکشان جهان قداست قائل بود، موسولینی میخواست شکوه امپراتوری روم را بازگرداند. انسانها نیز به هیجان میآیند و آنوقت سخن از صلح دشوار میشود.
درواقع نیاز انسانها بیپایان است. جمعیت فزونی مییابد و منافع کاهش؛ این خود بر رقابتها و مناقشات میافزاید. بشر با توسعه فرهنگی متمدنتر میشود و نیاز به وسایل آسایشبخش خانگی عمومیتر میشود. همه مسکن و وسایل زندگی برای آسایش بیشتر میخواهند. دیگر نمیخواهند روی زمین بنشینند. دیگر اتومبیل و ماشین رختشویی و یخچال برقی تجملاتی اعیانی به شمار نمیرود. توانایی یا ناتوانی در برآوردن این نیازها میتواند یأسآور و مایه رکود و نمایش فقر شود و میتواند بر تولید و اشتغال و عرضه برای رفع نیازها و تقاضاهای موجود در بازار بیفزاید. بستگی دارد به اینکه دولتها اولویتهایشان را بر چه پایهای قرار دهند.
سیل اخیر در ایران نشان داد که چه نیازها و برنامههای ایمنسازی بزرگی برای تنظیم، ساحلسازی، تراسبندی، آبخیزداری و درختکاری، خصوصا در درهها و مسیلها و رودخانههای نزدیکتر به شهرها باید انجام شود. کمبود آب و افزایش نیاز به محصولات کشاورزی نشان میدهد که چگونه کشت در کشوری خشک مانند ایران باید به زیر پوشش گلخانهای برود که از سقف مجهز به پنلهای خورشیدی و در درون مجهز به امکانات آبیاری و کنترل حرارت و رطوبت و کشت متنوع 12ماهه با مصرف کمتر آب و محصول بیشتر باشد. چگونه خوشههای اینگونه کشتهای تخصصی باید به خانه خوب مجهز باشد و مدارس و مراکز خدمات فرهنگی و بهداشتی و اداری در فواصل معین به این خوشهها خدمترسانی کنند تا همه از زندگی شهری مطلوبتر از شهر برخوردار باشند. مراکز سودمند تولید آبزیان و حتی خاویار در حوضچههای بزرگ باید مصون از آلودگیهایی که دریاها را تهدید میکند، پدید آیند. مراکز دامداری و تولید کشتزاری و گلخانهای غذای دام و طیور و فراوری تولیدات و لبنیات باید بتوانند نیاز شعاع بزرگی در پیرامون شهرها را برآورده کنند تا با کمترین هزینه فزاینده ترابری بتوانند نیازهای حوزه
پیرامونی خود را تأمین کنند. ظرفیت صنایع مادر فلزی و پتروشیمی که در کشور ما از مزیت نسبی برخوردار است، باید فراتر از نیازهای داخلی باشد و همه اینها تأمین آسایش و محیط زندگی زیبا و بهرهمند از فعالیتهای فرهنگی و هنری جامعهای باسواد و هوشمند را ایجاب میکند که همه نیاز به اشتغال و کار و خدمات بیشتر دارد. اگر به اسکاندیناوی نگاهی بیندازیم، مشابه چنین خدماتی را در آن سرمای سخت خواهیم دید. آنان مدتی دراز در صلح زیستهاند. کشور ما بزرگ است و نیازهایش بیشتر است. کارهایی که باید بشود بسیار بیش از اینهاست. فرصت میخواهد. صلح و آرامش میخواهد.
جنگ هزینههای گوناگون برنامهها و خدمات را میخورد و میسوزاند و ویران میکند. فقرآور است. زمینه مناسبی برای توسعه فرهنگی و بهداشتی خانوادگی فراهم نمیکند، بلکه تخریب میکند. از کیفیت زندگی و ظرفیت فرهنگی جامعه میکاهد و رؤیاهای زندگی همراه با آرامش و آسایش را بههم میریزد. صلح بهتر است!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.