مکتوب مکشوف
شرق: «عطرِ تلخ: فراروییِ اندیشههای دیرینه سال» مجموعهای است از چهار داستان بههمپیوسته به قلم منصور شیخانصاری که در نشر نامه مهر به چاپ رسیده است. نویسنده در این کتاب، چنانکه در توضیح پشت جلد آن نیز آمده، در قالب روایتی داستانی که از واقعیتهایی تاریخی مایه گرفته است به حمله مغولان و تأثیرات فرهنگی و اقتصادی و اجتماعی این اتفاق بر جامعه ایران پرداخته است. او همچنین در پیشگفتار کتاب اشاره میکند که مضمون اصلی آن «از حدود سال 600 هجری قمری و حمله مغولان شروع میشود و با وقایع دوران تیمور ادامه مییابد». نویسنده درباره این بازه زمانی که آن را به عنوان مضمون مرکزی کتاب خود انتخاب کرده مینویسد: «این بازه زمانی یکی از مهمترین دوران تاریخ ایران است که با چیرگی کامل شیوه تولیدی و اجتماعی ایلخانی از یک سو و پیدایش حکومت عثمانی و انشقاق همهجانبه در راهروی تجارتپردازی بین شرق و غرب از سوی دیگر؛ بر دو وجه اصلی ثروتزایی این سرزمین یعنی تولید کشاورزی و راهرو گری در تجارت جهانی؛ لطمات جبرانناپذیری وارد میسازد».
کتاب چنانکه گفته شد از چهار داستان بههمپیوسته تشکیل شده است. داستان اول با عنوان «رویای دیرینه» در یک روستا اتفاق میافتد و داستان ناکامی پدر و پسری روستایی به نامهای هالو ابراهیم و حجت در دستیابی به گنجی است که هر دو لحظهای توانستهاند خود را به آن برسانند اما بلافاصله دستشان از این گنج کوتاه شده است. گنج در تونلی است در انتهای نقبی، اما درِ تونل به روی یابندگان گنج بسته میشود و آنها دیگر به هیچ ضرب و زوری نمیتوانند آن را بگشایند. این واقعه یک بار برای هالو ابراهیم و بار دوم برای پسرش، حجت، رخ میدهد، با این تفاوت که حجت موفق میشود کاغذی از داخل تونل به چنگ آورد. در داستان دوم با عنوان «سرزمین اتوپیا» گویی همین کاغذ است که راوی داستان آن را روی میز کار خود مییابد. راوی نمیداند که کاغذ چطور از روی میز او سر درآورده اما کاغذ که ظاهرا نقشه گنج است او را به جانب همان تونل داستان اول رهنمون میشود. آنجا کتابی مییابد با عنوان «دوران دویستساله سترونسازی» از نویسندهای به نام محمود بنفضل بنسهل بنعبدالحمید بنعلی بنفَراس. داستان سوم به نام «مکتوب مکشوف» متن همین کتاب است و این کتاب درواقع شرح
همان وقایع تاریخی است که مضمون مرکزی مجموعه داستان «عطر تلخ» را تشکیل میدهد؛ یعنی حمله مغول و تأثیرات آن. داستان چهارم کتاب «به سوی آینده» نام دارد. در این داستان باز به زمان حال باز میگردیم و راوی این داستان همان راوی داستان دوم است. داستان چهارم با موقعیتی وهمناک به پایان میرسد، به نحوی که هرآنچه پیش از این برای شخصیت داستان رخ داده در هالهای رمزآلود قرار میگیرد و گویی اصلا رخ نداده است. آنچه میخوانید قسمتی است از داستان سوم کتاب با عنوان «مکتوب مکشوف» که متن همان کتابِ یافتشده است: «من تا صبح فردا وقت دارم که کار این نوشته را تمام کنم. اکنون این من هستم و این چراغ پیهسوز و این مکان رنگ و بوی دود گرفته پاییزی؛ همراه با تلی از کاغذهایی که پیشرویم و بر روی زمین انباشته شدهاند. از کاغذهای دویستساله ممزوجشده با مرکب مکتوب کاتبان نیاکانیام گرفته تا کاغذهای مکتوب من و کاغذهای تازه سفیدِ دستنخورده آماده کتابت. من محمود بنفضل بنسهل بنعبدالحمید بنعمید بنعلی بنفَراس؛ اکنون در زیر نور لرزان چراغ پیهسوز دارم واقعیات زمان را به پرندههای خیالم مینوشانم تا بتوانم آنها را وقتی که سیراب شدند؛
با ادبیاتی که نمیدانم به کدام قرن تعلق دارد؛ بر روی کاغذهای تازه سفیدِ دستنخورده به حبس درآورم که بعدها که نمیدانم چه وقت باشد؛ در ذهن آیندگان محیطی دیگر را برای رهایی خود بیابند. برای حبس پرندگان خیالم هم باید ابتدا محبسی بیافرینم که فراخور حال آنها باشد. باید عمارتی زیبا از کلام و کتابت برایشان بسازم. خشت اول این عمارت مکتوب را هم از نیایم عمید علی بر پا میدارم؛ که او هم بهسان پدرش کاتب بود. اکنون او سایهای در خیال من است. برخاسته از دستنوشتههای بر کاغذ نشسته. همچون سایههای بسیار دیگری از دستنوشتههای بسیار دیگر. سایههای درهمتنیده از شکست و پیروزی و از تیرهبختی و بهروزی. من تمام دستنوشتههای نیاکانم را که اکنون جلوی رویم انباشته شدهاند؛ بارها و بارها خوانده و زیرورو کردهام. مطالب آنها را با آنچه از خاطرات و دستنوشتهها و نقشهها که در صندوقچه زیرخاکی خداداد یافته موجود بوده است و آنچه سینهبهسینه از نیاکانم شنیدهام؛ همه را همراه با بسیار کتابها و روایتهای دیگر در کارگاه ذهنم عَصاری کردهام تا از میان آنها عُصارهای از دوران گذشته و بهخصوص دوران دویستساله اخیر و با ادبیاتی که
نمیدانم به کدام قرن تعلق دارد؛ بر روی کاغذ بیاورم».
شرق: «عطرِ تلخ: فراروییِ اندیشههای دیرینه سال» مجموعهای است از چهار داستان بههمپیوسته به قلم منصور شیخانصاری که در نشر نامه مهر به چاپ رسیده است. نویسنده در این کتاب، چنانکه در توضیح پشت جلد آن نیز آمده، در قالب روایتی داستانی که از واقعیتهایی تاریخی مایه گرفته است به حمله مغولان و تأثیرات فرهنگی و اقتصادی و اجتماعی این اتفاق بر جامعه ایران پرداخته است. او همچنین در پیشگفتار کتاب اشاره میکند که مضمون اصلی آن «از حدود سال 600 هجری قمری و حمله مغولان شروع میشود و با وقایع دوران تیمور ادامه مییابد». نویسنده درباره این بازه زمانی که آن را به عنوان مضمون مرکزی کتاب خود انتخاب کرده مینویسد: «این بازه زمانی یکی از مهمترین دوران تاریخ ایران است که با چیرگی کامل شیوه تولیدی و اجتماعی ایلخانی از یک سو و پیدایش حکومت عثمانی و انشقاق همهجانبه در راهروی تجارتپردازی بین شرق و غرب از سوی دیگر؛ بر دو وجه اصلی ثروتزایی این سرزمین یعنی تولید کشاورزی و راهرو گری در تجارت جهانی؛ لطمات جبرانناپذیری وارد میسازد».
کتاب چنانکه گفته شد از چهار داستان بههمپیوسته تشکیل شده است. داستان اول با عنوان «رویای دیرینه» در یک روستا اتفاق میافتد و داستان ناکامی پدر و پسری روستایی به نامهای هالو ابراهیم و حجت در دستیابی به گنجی است که هر دو لحظهای توانستهاند خود را به آن برسانند اما بلافاصله دستشان از این گنج کوتاه شده است. گنج در تونلی است در انتهای نقبی، اما درِ تونل به روی یابندگان گنج بسته میشود و آنها دیگر به هیچ ضرب و زوری نمیتوانند آن را بگشایند. این واقعه یک بار برای هالو ابراهیم و بار دوم برای پسرش، حجت، رخ میدهد، با این تفاوت که حجت موفق میشود کاغذی از داخل تونل به چنگ آورد. در داستان دوم با عنوان «سرزمین اتوپیا» گویی همین کاغذ است که راوی داستان آن را روی میز کار خود مییابد. راوی نمیداند که کاغذ چطور از روی میز او سر درآورده اما کاغذ که ظاهرا نقشه گنج است او را به جانب همان تونل داستان اول رهنمون میشود. آنجا کتابی مییابد با عنوان «دوران دویستساله سترونسازی» از نویسندهای به نام محمود بنفضل بنسهل بنعبدالحمید بنعلی بنفَراس. داستان سوم به نام «مکتوب مکشوف» متن همین کتاب است و این کتاب درواقع شرح
همان وقایع تاریخی است که مضمون مرکزی مجموعه داستان «عطر تلخ» را تشکیل میدهد؛ یعنی حمله مغول و تأثیرات آن. داستان چهارم کتاب «به سوی آینده» نام دارد. در این داستان باز به زمان حال باز میگردیم و راوی این داستان همان راوی داستان دوم است. داستان چهارم با موقعیتی وهمناک به پایان میرسد، به نحوی که هرآنچه پیش از این برای شخصیت داستان رخ داده در هالهای رمزآلود قرار میگیرد و گویی اصلا رخ نداده است. آنچه میخوانید قسمتی است از داستان سوم کتاب با عنوان «مکتوب مکشوف» که متن همان کتابِ یافتشده است: «من تا صبح فردا وقت دارم که کار این نوشته را تمام کنم. اکنون این من هستم و این چراغ پیهسوز و این مکان رنگ و بوی دود گرفته پاییزی؛ همراه با تلی از کاغذهایی که پیشرویم و بر روی زمین انباشته شدهاند. از کاغذهای دویستساله ممزوجشده با مرکب مکتوب کاتبان نیاکانیام گرفته تا کاغذهای مکتوب من و کاغذهای تازه سفیدِ دستنخورده آماده کتابت. من محمود بنفضل بنسهل بنعبدالحمید بنعمید بنعلی بنفَراس؛ اکنون در زیر نور لرزان چراغ پیهسوز دارم واقعیات زمان را به پرندههای خیالم مینوشانم تا بتوانم آنها را وقتی که سیراب شدند؛
با ادبیاتی که نمیدانم به کدام قرن تعلق دارد؛ بر روی کاغذهای تازه سفیدِ دستنخورده به حبس درآورم که بعدها که نمیدانم چه وقت باشد؛ در ذهن آیندگان محیطی دیگر را برای رهایی خود بیابند. برای حبس پرندگان خیالم هم باید ابتدا محبسی بیافرینم که فراخور حال آنها باشد. باید عمارتی زیبا از کلام و کتابت برایشان بسازم. خشت اول این عمارت مکتوب را هم از نیایم عمید علی بر پا میدارم؛ که او هم بهسان پدرش کاتب بود. اکنون او سایهای در خیال من است. برخاسته از دستنوشتههای بر کاغذ نشسته. همچون سایههای بسیار دیگری از دستنوشتههای بسیار دیگر. سایههای درهمتنیده از شکست و پیروزی و از تیرهبختی و بهروزی. من تمام دستنوشتههای نیاکانم را که اکنون جلوی رویم انباشته شدهاند؛ بارها و بارها خوانده و زیرورو کردهام. مطالب آنها را با آنچه از خاطرات و دستنوشتهها و نقشهها که در صندوقچه زیرخاکی خداداد یافته موجود بوده است و آنچه سینهبهسینه از نیاکانم شنیدهام؛ همه را همراه با بسیار کتابها و روایتهای دیگر در کارگاه ذهنم عَصاری کردهام تا از میان آنها عُصارهای از دوران گذشته و بهخصوص دوران دویستساله اخیر و با ادبیاتی که
نمیدانم به کدام قرن تعلق دارد؛ بر روی کاغذ بیاورم».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.