|

وزیر خارجه ایران در صدر هیئتی بلندپایه عازم ترکمنستان شد

ظریف در عشق‌آباد

کارشناس مسائل منطقه: تبادل‌نظر و افزایش رایزنی‌ها بین ایران و همسایگان می‌تواند مانع از یارگیری بیشتر آمریکایی‌ها بر ضد ایران شود

محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، دیروز در صدر یک هیئت بلند‌پایه سیاسی- اقتصادی و در چارچوب رایزنی‌ها و مشورت‌های دو کشور، عازم عشق‌آباد، پایتخت جمهوری ترکمنستان، شد. شاید ظریف فکر می‌کرد بعد از برجام وارد مرحله جدید در وزارت خارجه می‌شود؛ مرحله‌ای که سازنده است و شکوفا؛ اما واقعیت به نحو دیگری رقم خورد. وزیر خارجه ایران حالا روزهای شلوغی را سپری می‌کند و دیپلماسی فعالی علیه فشارهای قدرتمندترین کشور جهان در دستور کار قرار داده است. کاری که نباید ساده باشد. در چنین وضعیتی می‌توان پرسید سفر ظریف به ترکمنستان آیا در ادامه سیاست‌های تعدیل فشار آمریکا است یا برای امور دوجانبه و مستقلی مانند رژیم حقوقی دریای خزر یا حتی تهدید‌های امنیتی در مرزهای مشترک؟ دکتر ظریف در این سفر و در دیدار با مقامات ارشد ترکمنستان راه‌های گسترش روابط دو‌جانبه از‌جمله در زمینه‌های سیاسی، تجاری، حمل‌و‌نقل، انرژی، گمرکی و همچنین تحولات منطقه‌ای و جهانی را مورد گفت‌وگو و تبادل‌نظر قرار خواهد داد. برای روشن‌تر‌شدن موضوعات و اولویت‌های این سفر با فرزاد رمضانی‌بونش، کارشناس مسائل منطقه گفت‌وگو کردیم.
‌‌ در‌حال‌حاضر که دیپلماسی بیشتر توجه خود را مصروف مناقشه ایران و آمریکا کرده، سفر اخیر آقای ظریف به ترکمنستان کجای معادله قرار می‌گیرد؟
آنچه مشخصا درباره این سفر اعلام شده، این است که این سفر جنبه‌های مختلف سیاسی، اقتصادی و همچنین رایزنی‌های منطقه‌ای، تجاری و حمل‌ونقل را مدنظر دارد. در این سفر آقای ظریف را یک هیئت بلند‌پایه همراهی می‌کند. فارغ از چارچوب وضعیت کنونی روابط خارجی ایران و نگاهی که آقای ظریف به افزایش رایزنی‌های منطقه‌ای و بین‌المللی برای کاهش دامنه فشار سیاسی، امنیتی و اقتصادی ضد ایران دارد، ترکمنستان از آغاز استقلال خود در دهه 90 همواره دارای روابط مناسبی با ایران بوده است. هرچند در دوره‌هایی، حتی در سال‌های اخیر، برخی اختلافات جزئی را در روابط دو کشور شاهد بودیم. روابط ایران و ترکمنستان در حوزه سیاسی همواره در سطح مقبولی بوده است. عملا حوزه‌های اقتصادی و مسائل دیگر بوده که مانع از گسترش دامنه روابط ایران و ترکمنستان شده است.
‌‌ اختلافات در چه موضوعاتی بوده؟
در مسائل ترانزیتی، در موضوعات مرزی، در حوزه گازی و مسائل اقتصادی بوده. البته این اختلاف‌نظرها شامل مسائل عمده‌ای نمی‌شده. این اختلافات جزئی در حوزه‌های متفاوتی حداقل در دو دهه اخیر ظهور و بروز داشته؛ اما عملا آن موضوعات تا حد زیادی حل شده است. همه این موضوعات نشان می‌دهد که در شرایط کنونی سفر آقای ظریف در ادامه سفرهای مقامات دو کشور باشد؛ از‌جمله سفر آقای روحانی به ترکمنستان و سفر مقامات ترکمنستان به ایران در سال گذشته و همچنین به کمیسیون‌های مشترکی که در حوزه‌های سیاسی، اقتصادی و فرهنگی که بین دو کشور وجود دارد. دو کشور در حوزه دریای کاسپین منافع و موضوعات مشترکی دارند. با توجه به تعیین‌نشدن دقیق رژیم حقوقی دریای کاسپین، نوع رایزنی‌ها می‌تواند درباره این رژیم حقوقی و موضوعات مرتبط به آن از‌جمله منابع دریایی و حتی ماهی اوزون‌برون و موضوعات دیگر منتهی بشود.
‌‌ در حوزه اقتصادی روابط دو کشور در چه سطحی است؟ وضعیت تبادل انرژی بین دو کشور در چه وضعیتی است؟
بله؛ در حوزه اقتصادی و انرژی روابطی بین ایران و ترکمنستان وجود دارد؛ هرچند با سطح مد‌نظر برنامه چشم‌انداز که 60 میلیارد دلار بوده، خیلی فاصله دارد.
‌‌ 60 میلیارد دلار بلندپروازانه نیست؟
غیر قابل دسترس است. روابط اقتصادی دو کشور در مقایسه با این عدد خیلی پایین است.
‌‌ این عدد خیلی زیاد است. اصلا بعید است ایران با هیچ کشوری این حجم از مبادلات را داشته باشد!
این چشم‌اندازی بود که تعریف شده بود.
‌‌ به‌ نظر می‌آید این چشم‌انداز معقول نیست.
با توجه به نوع نگاه ترکمنستان به ایران و همچنین حضور رقیبان اقتصادی منطقه‌ای به‌ویژه ترکیه در بازار ترکمنستان این ظرفیت عملا ایجاد نشد و باعث شد حجم تبادلات اقتصادی دو کشور عملا زیاد رشد نکند. در این شرایط آنچه مشخص است، این است که دامنه رایزنی‌های ایران و ترکمنستان در مسائل مختلف می‌تواند هم ترکمنستان و هم ایران را از منافع دو‌جانبه‌ سیاسی، اقتصادی و حتی امنیتی بهره‌مند کند. در حوزه امنیتی، با توجه به احتمال حضور داعش در مرزهای ترکمنستان و افغانستان و حضور 400 نفر از تبعه‌های ترکمنستان در داعش و خطراتی که مقامات ترکمنستانی از حضور داعش در کشور خود احساس می‌کنند، این حوزه هم می‌تواند به بحث و رایزنی گذاشته شود. ما با توجه به پیوندهای فرهنگی، اجتماعی و تاریخی که بین دو کشور داریم، حفظ روابط و رایزنی‌ها می‌تواند مفید باشد. در بعدی دیگر در وضعیت کنونی با توجه به فشارهای رو به افزایشی که آمریکا در حوزه‌های اقتصادی، سیاسی و امنیتی بر جمهوری اسلامی ایران وارد می‌کند، تبادل‌نظر و افزایش رایزنی‌ها بین ایران و همسایگان می‌تواند مانع از یارگیری بیشتر آمریکایی‌ها ضد ایران بشود و از دامنه فشار علیه ایران بکاهد.
‌‌ به ‌نظر شما آیا می‌توان گفت که دستگاه دیپلماسی ایران بعد از خروج آمریکا از برجام دیپلماسی فعال منطقه‌ای را در دستور کار قرار داده است؟
سطح روابط ایران و ترکمنستان را اگر نگاه کنیم، متوجه یک روند ملایم می‌شویم؛ یعنی نه سطح روابط آنچنان گسترش بسیار زیادی پیدا کرده است که بتوان به‌عنوان نقطه عطف به آن توجه کرد و نه اینکه کاهش درخور‌‌توجهی وجود داشته. آنچه مشخص است، این است که روابط ادامه پیدا کرده و تاکنون اراده سیاسی رهبران ترکمنستان در حوزه‌های سیاسی-اقتصادی-امنیتی و نگاه آنها به این حوزه‌ها مانع از آن شده که در حوزه‌های سیاسی و به‌ویژه سطح روابط اقتصادی ایران با ترکمنستان به یک شتاب گسترشی برسد.

محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، دیروز در صدر یک هیئت بلند‌پایه سیاسی- اقتصادی و در چارچوب رایزنی‌ها و مشورت‌های دو کشور، عازم عشق‌آباد، پایتخت جمهوری ترکمنستان، شد. شاید ظریف فکر می‌کرد بعد از برجام وارد مرحله جدید در وزارت خارجه می‌شود؛ مرحله‌ای که سازنده است و شکوفا؛ اما واقعیت به نحو دیگری رقم خورد. وزیر خارجه ایران حالا روزهای شلوغی را سپری می‌کند و دیپلماسی فعالی علیه فشارهای قدرتمندترین کشور جهان در دستور کار قرار داده است. کاری که نباید ساده باشد. در چنین وضعیتی می‌توان پرسید سفر ظریف به ترکمنستان آیا در ادامه سیاست‌های تعدیل فشار آمریکا است یا برای امور دوجانبه و مستقلی مانند رژیم حقوقی دریای خزر یا حتی تهدید‌های امنیتی در مرزهای مشترک؟ دکتر ظریف در این سفر و در دیدار با مقامات ارشد ترکمنستان راه‌های گسترش روابط دو‌جانبه از‌جمله در زمینه‌های سیاسی، تجاری، حمل‌و‌نقل، انرژی، گمرکی و همچنین تحولات منطقه‌ای و جهانی را مورد گفت‌وگو و تبادل‌نظر قرار خواهد داد. برای روشن‌تر‌شدن موضوعات و اولویت‌های این سفر با فرزاد رمضانی‌بونش، کارشناس مسائل منطقه گفت‌وگو کردیم.
‌‌ در‌حال‌حاضر که دیپلماسی بیشتر توجه خود را مصروف مناقشه ایران و آمریکا کرده، سفر اخیر آقای ظریف به ترکمنستان کجای معادله قرار می‌گیرد؟
آنچه مشخصا درباره این سفر اعلام شده، این است که این سفر جنبه‌های مختلف سیاسی، اقتصادی و همچنین رایزنی‌های منطقه‌ای، تجاری و حمل‌ونقل را مدنظر دارد. در این سفر آقای ظریف را یک هیئت بلند‌پایه همراهی می‌کند. فارغ از چارچوب وضعیت کنونی روابط خارجی ایران و نگاهی که آقای ظریف به افزایش رایزنی‌های منطقه‌ای و بین‌المللی برای کاهش دامنه فشار سیاسی، امنیتی و اقتصادی ضد ایران دارد، ترکمنستان از آغاز استقلال خود در دهه 90 همواره دارای روابط مناسبی با ایران بوده است. هرچند در دوره‌هایی، حتی در سال‌های اخیر، برخی اختلافات جزئی را در روابط دو کشور شاهد بودیم. روابط ایران و ترکمنستان در حوزه سیاسی همواره در سطح مقبولی بوده است. عملا حوزه‌های اقتصادی و مسائل دیگر بوده که مانع از گسترش دامنه روابط ایران و ترکمنستان شده است.
‌‌ اختلافات در چه موضوعاتی بوده؟
در مسائل ترانزیتی، در موضوعات مرزی، در حوزه گازی و مسائل اقتصادی بوده. البته این اختلاف‌نظرها شامل مسائل عمده‌ای نمی‌شده. این اختلافات جزئی در حوزه‌های متفاوتی حداقل در دو دهه اخیر ظهور و بروز داشته؛ اما عملا آن موضوعات تا حد زیادی حل شده است. همه این موضوعات نشان می‌دهد که در شرایط کنونی سفر آقای ظریف در ادامه سفرهای مقامات دو کشور باشد؛ از‌جمله سفر آقای روحانی به ترکمنستان و سفر مقامات ترکمنستان به ایران در سال گذشته و همچنین به کمیسیون‌های مشترکی که در حوزه‌های سیاسی، اقتصادی و فرهنگی که بین دو کشور وجود دارد. دو کشور در حوزه دریای کاسپین منافع و موضوعات مشترکی دارند. با توجه به تعیین‌نشدن دقیق رژیم حقوقی دریای کاسپین، نوع رایزنی‌ها می‌تواند درباره این رژیم حقوقی و موضوعات مرتبط به آن از‌جمله منابع دریایی و حتی ماهی اوزون‌برون و موضوعات دیگر منتهی بشود.
‌‌ در حوزه اقتصادی روابط دو کشور در چه سطحی است؟ وضعیت تبادل انرژی بین دو کشور در چه وضعیتی است؟
بله؛ در حوزه اقتصادی و انرژی روابطی بین ایران و ترکمنستان وجود دارد؛ هرچند با سطح مد‌نظر برنامه چشم‌انداز که 60 میلیارد دلار بوده، خیلی فاصله دارد.
‌‌ 60 میلیارد دلار بلندپروازانه نیست؟
غیر قابل دسترس است. روابط اقتصادی دو کشور در مقایسه با این عدد خیلی پایین است.
‌‌ این عدد خیلی زیاد است. اصلا بعید است ایران با هیچ کشوری این حجم از مبادلات را داشته باشد!
این چشم‌اندازی بود که تعریف شده بود.
‌‌ به‌ نظر می‌آید این چشم‌انداز معقول نیست.
با توجه به نوع نگاه ترکمنستان به ایران و همچنین حضور رقیبان اقتصادی منطقه‌ای به‌ویژه ترکیه در بازار ترکمنستان این ظرفیت عملا ایجاد نشد و باعث شد حجم تبادلات اقتصادی دو کشور عملا زیاد رشد نکند. در این شرایط آنچه مشخص است، این است که دامنه رایزنی‌های ایران و ترکمنستان در مسائل مختلف می‌تواند هم ترکمنستان و هم ایران را از منافع دو‌جانبه‌ سیاسی، اقتصادی و حتی امنیتی بهره‌مند کند. در حوزه امنیتی، با توجه به احتمال حضور داعش در مرزهای ترکمنستان و افغانستان و حضور 400 نفر از تبعه‌های ترکمنستان در داعش و خطراتی که مقامات ترکمنستانی از حضور داعش در کشور خود احساس می‌کنند، این حوزه هم می‌تواند به بحث و رایزنی گذاشته شود. ما با توجه به پیوندهای فرهنگی، اجتماعی و تاریخی که بین دو کشور داریم، حفظ روابط و رایزنی‌ها می‌تواند مفید باشد. در بعدی دیگر در وضعیت کنونی با توجه به فشارهای رو به افزایشی که آمریکا در حوزه‌های اقتصادی، سیاسی و امنیتی بر جمهوری اسلامی ایران وارد می‌کند، تبادل‌نظر و افزایش رایزنی‌ها بین ایران و همسایگان می‌تواند مانع از یارگیری بیشتر آمریکایی‌ها ضد ایران بشود و از دامنه فشار علیه ایران بکاهد.
‌‌ به ‌نظر شما آیا می‌توان گفت که دستگاه دیپلماسی ایران بعد از خروج آمریکا از برجام دیپلماسی فعال منطقه‌ای را در دستور کار قرار داده است؟
سطح روابط ایران و ترکمنستان را اگر نگاه کنیم، متوجه یک روند ملایم می‌شویم؛ یعنی نه سطح روابط آنچنان گسترش بسیار زیادی پیدا کرده است که بتوان به‌عنوان نقطه عطف به آن توجه کرد و نه اینکه کاهش درخور‌‌توجهی وجود داشته. آنچه مشخص است، این است که روابط ادامه پیدا کرده و تاکنون اراده سیاسی رهبران ترکمنستان در حوزه‌های سیاسی-اقتصادی-امنیتی و نگاه آنها به این حوزه‌ها مانع از آن شده که در حوزه‌های سیاسی و به‌ویژه سطح روابط اقتصادی ایران با ترکمنستان به یک شتاب گسترشی برسد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.