|

متری شیش‌و‌نیم از نگاه منتقدان

گروه هنر: متری شیش‌و‌نیم دومين ساخته سعيد روستايي است. بعد از تجربه ساخت ابد و يک روز بسياري از سينمايي‌نويسان منتظر بودند تا اين کارگردان جوان را در دومين ساخته سينمايي‌اش ارزيابي کنند. در کنار فروش فيلم متری شیش‌و‌نیم که مخاطبان بسياري را راهي سينما کرده است اما نظرات متفاوتي نسبت به اين فيلم سينمايي از نگاه اهالي سينما وجود دارد. بسياري از نبود فيلم‌نامه‌اي منسجم در دومين ساخته سينمايي او انتقاد کرده‌اند و برخي ديگر از عدم شخصيت‌پردازي‌هاي درست نوشتند. هرچند نظراتي مثبت مثل نگاه او به جامعه را ستايش کرده‌اند. کريم نيکونظر در روزنامه سازندگي درباره اين فيلم سينمايي نوشت: «متري شيش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌و‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نيم» با ملاتِ وقايع اجتماعي کار مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند، اما دست‌‌‌‌‌‌‌‌‌کم در ۵۰ دقيقه ابتدايي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اش به چيزي فراتر از اين رئاليسم خام و ژورناليستي بها مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌دهد و به‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌جاي اتکا به آن، خودش را با محتواي اجتماعي غني مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند. آن همه آدم‌‌‌‌‌‌هاي بي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌پناه و آلوده و چرک که در سوراخ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌سنبه‌هاي شهر زندگي مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کنند، چُرت مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌زنند و پايپ از دست‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شان نمي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌افتد تکه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اي از همان رئاليسم اجتماعي است که روستايي فقط از آنها عکاسي نمي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند، از آنها انرژي لازم براي قصه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گويي را تأمين مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند. از مردم ويران‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شده ايده‌هاي داستاني، ماجراهاي تکان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌دهنده و آدم‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي جذاب بيرون مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کشد و سراسر فيلم را با موقعيت‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي يک‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌يک آدم‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي همين توده بي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شکل‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌سازد و شکل مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌دهد. اما ظرفي که روستايي براي جادادن اين همه موقعيت‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ و انسان طراحي کرده کوچک است. نمي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌خواهم فيلم را دوپاره بدانم، چون به‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نظرم فيلم واقعي سعيد روستايي در زيرمجموعه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اي از نماها و سکانس‌‌ها و خرده‌پيرنگ‌‌‌‌‌‌‌ها و پرحرفي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها مدفون شده؛ فيلم، نه در نيمه دوم که از اساس دچار بحران است. راستش فيلمِ واقعي «متري شيش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌و‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نيم» دير شروع مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شود و زود هم به آخر مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌رسد و اين وسط، مجموعه‌‌اي از سکانس‌هاي فوق‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌العاده‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ باقي مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ماند که دردي از درام دوا نمي‌‌‌‌‌‌‌‌کنند اما به‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شکل مجزا گيرا و تماشايي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اند.
بگذاريد از اول ماجرا شروع کنم.
روستايي لابه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌لاي اين بحث‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها دنبال خط درام مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گردد تا ماجراي فيلم را شروع کند و اين وسط، انگار حواس‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اش نيست درام، مقابل دوربين او جان گرفته است. پيداکردن جاي انتقال اطلاعاتِ لازمِ فيلم به مخاطب، هنري است که فيلم‌ساز به ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌تجربه و با شناخت درام به دست مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌آورد، هنري که «متري شيش‌‌‌‌و‌‌‌‌‌نيم» دست‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کم در شروع از آن رنج مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌برد. مکالمه رئيس پليس و صمد (پيمان معادي) نمونه دقيقي است از ارائه اطلاعات بدون اينکه به اين مکث و توضيح نيازي باشد. بله، مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌دانم که روستايي مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌خواهد زودتر به قصه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ برسد ولي اين اطلاعات بايد در کنش و واکنش افراد با باقي شخصيت‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها منتقل شود نه در گفته‌هاي روزمره‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اي که معلوم است براي «ما»ي تماشاگر نوشته شده. راستش جامپ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کات‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي بهرام دهقاني براي نمايشِ اينکه خاکزاد چه زماني را در زندان سپري کرده و چطور مضمحل شده دم دستي است؛ تدوين چنين فيلمي به يک بي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌رحمي خشن از جنس همان سکانس‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي ابتدايي نياز داشت تا جلوي شلنگ‌تخته‌انداختن روايت را بگيرد و آن را در يک مسير مشخص به سرانجام برساند. اما حالا همدستي فيلم‌نامه‌نويس و تدوين‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گر و کارگردان فيلم را به‌کلي تباه کرده است. وقتي براي چندمين‌بار «متري شيش‌‌‌‌و‌‌‌‌‌‌‌نيم» را ديدم به اين فکر کردم که چطور سکانس شروع فيلم بيان موجز خود آن است. آن بينوايي که ناخواسته زير خروارهاي خاک زنده‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌به‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گور شد انگار تمثيلي از موقعيت خود فيلم بود؛ مرگي دردناک که ذره‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ذره مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کشد و «متري شيش‌‌‌‌ونيم» به‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌مرور مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ميرد. اين فيلمي نيست که ماندگار شود.
علي نعيمي نيز در سينما سينما نوشت: «تقابل خير و شر در متری شیش‌و‌نیم آن‌قدر جذاب است و آن‌قدر مخاطب را در مواجهه با شخصيت‌هاي اصلي دچار قضاوت مي‌کند که مي‌توان تا آخرين لحظه حتي براي ناصر خاکزاد دلسوزي کرد و با او همراه شد. متری شیش‌و‌نیم شايد براي نخستين‌بار است که تعريف واقعي و به دور از تعارف از پليس ارائه مي‌دهد. صحنه‌هاي هولناک برخورد پليس با جمعيتي غيرقابل تصور از معتادان از نمونه‌هاي ماندگار در قاب سينماي ايران است که مي‌توان سال‌ها از آن ياد کرد و با آن همراه شد. همان‌قدر که در متری شیش‌و‌نیم پليس واقعي را شاهد هستيم با قاچاقچي واقعي مواد مخدر و مافياي واقعي مواد روبه‌رو هستيم. شخصيتي که ديگر تيپيکال نيست و در قامت يک ضدقهرمان خاکستري است و نقاط ضعف و قوت بسياري دارد. کسي که داراي هوش بالا است و عاشق خانواده‌اش است. ناصر خاکزاد با بازي خوب و درخشان نويد محمدزاده يکي از ماندگارترين شخصيت‌هاي سينمايي است که تا امروز در سينماي ايران خلق شده است. ابعاد اين ظرافت در شخصيت‌پردازي آن‌قدر جذاب و گيراست که مجال مفصل‌تري را مي‌طلبد تا بتوان آن را بهتر تحليل کرد. شخصيتي که در اوج جواني عميق است و در جهان پيرامون خود يک ضدقهرمان دوست‌داشتني به حساب مي‌آيد. فيلم سعيد روستايي البته اگر قرار است به اکران برسد نيازمند تدوين مجدد است. ريتم فيلم در قسمت نخست هيچ تناسبي با قسمت پاياني ندارد و بعد از صحنه‌هاي ملتهب و درخشان فيلم و درست از زماني که قصه وارد فضاي دادگاه و محاکمه مي‌شود با کندي روبه‌رو مي‌شود که به حوصله مخاطب آسيب وارد مي‌کند. سعيد روستايي در دومين تجربه کارگرداني‌اش ثابت کرد آمده است تا جهانک داستاني خودش را خلق کند.
دنيايي پر از سياهي و تلخي و عشق و اميد و يأس و خنده و گريه و انتقام. دنيايي که زير پوست همين شهر قهرمان‌هاي بزرگي را خلق کرده است. قهرمان‌هايي که فراموش کردند راه درست از کدام طرف است و براي رسيدن به آرزوهايشان در منجلاب زندگي گير مي‌کنند و در باتلاق آرزوهايشان غرق مي‌شوند».

گروه هنر: متری شیش‌و‌نیم دومين ساخته سعيد روستايي است. بعد از تجربه ساخت ابد و يک روز بسياري از سينمايي‌نويسان منتظر بودند تا اين کارگردان جوان را در دومين ساخته سينمايي‌اش ارزيابي کنند. در کنار فروش فيلم متری شیش‌و‌نیم که مخاطبان بسياري را راهي سينما کرده است اما نظرات متفاوتي نسبت به اين فيلم سينمايي از نگاه اهالي سينما وجود دارد. بسياري از نبود فيلم‌نامه‌اي منسجم در دومين ساخته سينمايي او انتقاد کرده‌اند و برخي ديگر از عدم شخصيت‌پردازي‌هاي درست نوشتند. هرچند نظراتي مثبت مثل نگاه او به جامعه را ستايش کرده‌اند. کريم نيکونظر در روزنامه سازندگي درباره اين فيلم سينمايي نوشت: «متري شيش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌و‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نيم» با ملاتِ وقايع اجتماعي کار مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند، اما دست‌‌‌‌‌‌‌‌‌کم در ۵۰ دقيقه ابتدايي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اش به چيزي فراتر از اين رئاليسم خام و ژورناليستي بها مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌دهد و به‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌جاي اتکا به آن، خودش را با محتواي اجتماعي غني مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند. آن همه آدم‌‌‌‌‌‌هاي بي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌پناه و آلوده و چرک که در سوراخ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌سنبه‌هاي شهر زندگي مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کنند، چُرت مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌زنند و پايپ از دست‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شان نمي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌افتد تکه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اي از همان رئاليسم اجتماعي است که روستايي فقط از آنها عکاسي نمي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند، از آنها انرژي لازم براي قصه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گويي را تأمين مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند. از مردم ويران‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شده ايده‌هاي داستاني، ماجراهاي تکان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌دهنده و آدم‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي جذاب بيرون مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کشد و سراسر فيلم را با موقعيت‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي يک‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌يک آدم‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي همين توده بي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شکل‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌سازد و شکل مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌دهد. اما ظرفي که روستايي براي جادادن اين همه موقعيت‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ و انسان طراحي کرده کوچک است. نمي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌خواهم فيلم را دوپاره بدانم، چون به‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نظرم فيلم واقعي سعيد روستايي در زيرمجموعه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اي از نماها و سکانس‌‌ها و خرده‌پيرنگ‌‌‌‌‌‌‌ها و پرحرفي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها مدفون شده؛ فيلم، نه در نيمه دوم که از اساس دچار بحران است. راستش فيلمِ واقعي «متري شيش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌و‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نيم» دير شروع مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شود و زود هم به آخر مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌رسد و اين وسط، مجموعه‌‌اي از سکانس‌هاي فوق‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌العاده‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ باقي مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ماند که دردي از درام دوا نمي‌‌‌‌‌‌‌‌کنند اما به‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شکل مجزا گيرا و تماشايي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اند.
بگذاريد از اول ماجرا شروع کنم.
روستايي لابه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌لاي اين بحث‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها دنبال خط درام مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گردد تا ماجراي فيلم را شروع کند و اين وسط، انگار حواس‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اش نيست درام، مقابل دوربين او جان گرفته است. پيداکردن جاي انتقال اطلاعاتِ لازمِ فيلم به مخاطب، هنري است که فيلم‌ساز به ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌تجربه و با شناخت درام به دست مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌آورد، هنري که «متري شيش‌‌‌‌و‌‌‌‌‌نيم» دست‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کم در شروع از آن رنج مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌برد. مکالمه رئيس پليس و صمد (پيمان معادي) نمونه دقيقي است از ارائه اطلاعات بدون اينکه به اين مکث و توضيح نيازي باشد. بله، مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌دانم که روستايي مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌خواهد زودتر به قصه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ برسد ولي اين اطلاعات بايد در کنش و واکنش افراد با باقي شخصيت‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها منتقل شود نه در گفته‌هاي روزمره‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اي که معلوم است براي «ما»ي تماشاگر نوشته شده. راستش جامپ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کات‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي بهرام دهقاني براي نمايشِ اينکه خاکزاد چه زماني را در زندان سپري کرده و چطور مضمحل شده دم دستي است؛ تدوين چنين فيلمي به يک بي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌رحمي خشن از جنس همان سکانس‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي ابتدايي نياز داشت تا جلوي شلنگ‌تخته‌انداختن روايت را بگيرد و آن را در يک مسير مشخص به سرانجام برساند. اما حالا همدستي فيلم‌نامه‌نويس و تدوين‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گر و کارگردان فيلم را به‌کلي تباه کرده است. وقتي براي چندمين‌بار «متري شيش‌‌‌‌و‌‌‌‌‌‌‌نيم» را ديدم به اين فکر کردم که چطور سکانس شروع فيلم بيان موجز خود آن است. آن بينوايي که ناخواسته زير خروارهاي خاک زنده‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌به‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گور شد انگار تمثيلي از موقعيت خود فيلم بود؛ مرگي دردناک که ذره‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ذره مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کشد و «متري شيش‌‌‌‌ونيم» به‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌مرور مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ميرد. اين فيلمي نيست که ماندگار شود.
علي نعيمي نيز در سينما سينما نوشت: «تقابل خير و شر در متری شیش‌و‌نیم آن‌قدر جذاب است و آن‌قدر مخاطب را در مواجهه با شخصيت‌هاي اصلي دچار قضاوت مي‌کند که مي‌توان تا آخرين لحظه حتي براي ناصر خاکزاد دلسوزي کرد و با او همراه شد. متری شیش‌و‌نیم شايد براي نخستين‌بار است که تعريف واقعي و به دور از تعارف از پليس ارائه مي‌دهد. صحنه‌هاي هولناک برخورد پليس با جمعيتي غيرقابل تصور از معتادان از نمونه‌هاي ماندگار در قاب سينماي ايران است که مي‌توان سال‌ها از آن ياد کرد و با آن همراه شد. همان‌قدر که در متری شیش‌و‌نیم پليس واقعي را شاهد هستيم با قاچاقچي واقعي مواد مخدر و مافياي واقعي مواد روبه‌رو هستيم. شخصيتي که ديگر تيپيکال نيست و در قامت يک ضدقهرمان خاکستري است و نقاط ضعف و قوت بسياري دارد. کسي که داراي هوش بالا است و عاشق خانواده‌اش است. ناصر خاکزاد با بازي خوب و درخشان نويد محمدزاده يکي از ماندگارترين شخصيت‌هاي سينمايي است که تا امروز در سينماي ايران خلق شده است. ابعاد اين ظرافت در شخصيت‌پردازي آن‌قدر جذاب و گيراست که مجال مفصل‌تري را مي‌طلبد تا بتوان آن را بهتر تحليل کرد. شخصيتي که در اوج جواني عميق است و در جهان پيرامون خود يک ضدقهرمان دوست‌داشتني به حساب مي‌آيد. فيلم سعيد روستايي البته اگر قرار است به اکران برسد نيازمند تدوين مجدد است. ريتم فيلم در قسمت نخست هيچ تناسبي با قسمت پاياني ندارد و بعد از صحنه‌هاي ملتهب و درخشان فيلم و درست از زماني که قصه وارد فضاي دادگاه و محاکمه مي‌شود با کندي روبه‌رو مي‌شود که به حوصله مخاطب آسيب وارد مي‌کند. سعيد روستايي در دومين تجربه کارگرداني‌اش ثابت کرد آمده است تا جهانک داستاني خودش را خلق کند.
دنيايي پر از سياهي و تلخي و عشق و اميد و يأس و خنده و گريه و انتقام. دنيايي که زير پوست همين شهر قهرمان‌هاي بزرگي را خلق کرده است. قهرمان‌هايي که فراموش کردند راه درست از کدام طرف است و براي رسيدن به آرزوهايشان در منجلاب زندگي گير مي‌کنند و در باتلاق آرزوهايشان غرق مي‌شوند».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.