|

نبرد نهايي بازي تاج و تخت

بابك زماني- نورولوژيست

وقتي كه كار پادشاه ديوانه به آنجا رسيد كه به نزديك‌ترين قراول خود دستور قتل پدر او و سوزاندن و قتل تمام مردم پايتخت را داد، قراول چاره‌اي جز قتل پادشاه در توان خود نديد. شاه مرد و مردم پايتخت نجات يافتند. شاه‌كُش به لعنتي ابدي مبتلا شد، اما هفت اقليمي كه تحت فرمان پادشاهي او در جنگ نبودند، دچار جنگ‌هايي طولاني، مردم‌كشي و اختلافات و نامردمي‌هاي فراوان شدند؛ جنگ‌هايي كه به تعداد همان اقليم‌ها، در هفت فصل، ماجراهاي متعدد اسطوره گيم آو ترونز را تشكيل دادند. دنيا هفت بار به استقبال فصول جديد اين شاهنامه مدرن رفت، آن را بلعيد و در انتظار بعدي ماند. مردم دنيا از پير و جوان انعكاسي از همان هيولايي را در گيم آو ترونز مي‌ديدند كه مي‌كوشيدند از كنار آن آهسته بگذرند، اما اين هيولا بود كه خود را بر زندگي ايشان تحميل مي‌كرد؛ هيولايي به نام سياست! سياست همان فني كه از آدم ابوالبشر تاكنون اصولي ساده اما خدشه‌ناپذير دارد؛ متكي بر اعمال قدرت و دروغ‌گويي و عوام‌فريبي! «تكنه»اي كه معلوم نيست حتي همان ادعاي بنيادين خود -حفظ ثبات و آرامش اقليم- را هم به قيمت خون ده‌ها و صدها و شايد هزارها شهروند فراهم آورده باشد. آن هرج‌ومرج و اضطراب و آشوبي كه به بهانه حفظ ثبات ايجاد مي‌شود، معلوم نيست چيزي از آشوب و بي‌نظمي مفروض كم داشته باشد. ماكياولي اولين انديشمندي كه آن‌قدر قدرت يافت تا بتواند صورت و سيرت هيولا را آن‌طور كه مستقل از اراده ما قد برافراشته است، ببيند همچون طلسمي جادويي به لعنت ابدي مبتلا شد تا ديگر كسي مستقيم در چشمان هيولا ننگرد. آيا صدام‌حسين ايده شاه ديوانه را به ذهن «جورج آر. آر. مارتين»، نويسنده اين شاهنامه سترگ و مدرن، آورد يا قذافي ديكتاتور دلقك ليبي يا آن سلطان مذبذب آفتابه در چمدان؟ معلوم نيست. مهم هم نيست. هرچه هست، ريشه‌هاي حكمراني خاورميانه‌اي و بين‌النهريني در اين شخصيت و اين روايت قابل انكار نيست؛ همان‌طور كه نغمه‌هاي شرقي موسيقي فيلم حاصل مرارت مردم ساكن در اين خطه از جهان آن‌طور كه از ذهن «رامين جوادي»، موزيسين اصالتا ايراني سريال، گذشت، هم انكارپذیر نيست؛ دو روي سكه‌اي كه هر دو اشاراتي هستند به خصایل متناقض زندگي!

اما «گيم آو ترونز» فقط نمايش هيولا و يك فيلم تخيلي تاريخي ساده نيست. وجود ظاهر پرحادثه، ديالوگ‌هاي فاخر و به‌شدت پرمعني و سنجيده آن و تلفظ‌هاي بريتيش بسيار اصيل، اين داستان را از ساير داستان‌هاي مشابه افتراق مي‌دهد. به‌علاوه همه خصوصيات چندوجهي يا چندلايه‌بودن آثار هنري را به تمامي داراست. در لايه اول، شما مي‌توانيد فيلم را ببينيد. از تعدد و تلون صحنه‌ها و ماجراها لذت ببريد. در يك لايه بالاتر ممكن است به نوعي قضاوت درباره مسائل سياسي برسيد و در درجه آخر ممكن است به تفكري جدي درباره مسائل اصلي فلسفه مثل مرگ و زندگي، افسانه و واقعيت يا خير و شر برسيد و همه اينها نه‌تنها درست كه اتفاقا هدف اصلي آفرينندگان اثر است. در فصل نهايي جنگ هفتاد و دو ملت براي اهداف اين جهاني‌شان هنوز به پايان نرسيده، اما جنگ با لشکر مردگان يعني جنگ براي هست و نيست، جنگ براي مرگ يا زندگي بشريت، همان جنگي كه محتواي اصلي دنياي مدرن را تشكيل مي‌دهد، هفت اقليم را به دو گروه بزرگ تقسيم كرده است: يك گروه آناني كه اختلافات را وامي‌نهند و به جنگ با نيروهاي طبيعت و با مرگ روي مي‌آورند و يك گروه كساني كه از جنگ بزرگ با مرگ و طبيعت هم فقط براي مقاصد حقير اين جهاني‌شان سود مي‌برند. براي ما ايراني‌ها شنيدن رايحه‌اي از اعماق وجودمان، از بي‌كلام‌ترين و مشترك‌ترين احساس‌هايمان از موسيقي، از زبان سازهاي «رامين جوادي» كفايت مي‌كند. هيچ چيز نمي‌تواند رد و نشانه راستين‌تري از سرزمين آريا، مهد نبرد نور با تاريكي در اين شاهنامه مدرن و در اين نبرد نهايي مرگ و زندگي باشد؛ تجديد حيات همان شاهنامه كهني كه بر ذهن و جان هر ايراني
حكم مي‌راند.

وقتي كه كار پادشاه ديوانه به آنجا رسيد كه به نزديك‌ترين قراول خود دستور قتل پدر او و سوزاندن و قتل تمام مردم پايتخت را داد، قراول چاره‌اي جز قتل پادشاه در توان خود نديد. شاه مرد و مردم پايتخت نجات يافتند. شاه‌كُش به لعنتي ابدي مبتلا شد، اما هفت اقليمي كه تحت فرمان پادشاهي او در جنگ نبودند، دچار جنگ‌هايي طولاني، مردم‌كشي و اختلافات و نامردمي‌هاي فراوان شدند؛ جنگ‌هايي كه به تعداد همان اقليم‌ها، در هفت فصل، ماجراهاي متعدد اسطوره گيم آو ترونز را تشكيل دادند. دنيا هفت بار به استقبال فصول جديد اين شاهنامه مدرن رفت، آن را بلعيد و در انتظار بعدي ماند. مردم دنيا از پير و جوان انعكاسي از همان هيولايي را در گيم آو ترونز مي‌ديدند كه مي‌كوشيدند از كنار آن آهسته بگذرند، اما اين هيولا بود كه خود را بر زندگي ايشان تحميل مي‌كرد؛ هيولايي به نام سياست! سياست همان فني كه از آدم ابوالبشر تاكنون اصولي ساده اما خدشه‌ناپذير دارد؛ متكي بر اعمال قدرت و دروغ‌گويي و عوام‌فريبي! «تكنه»اي كه معلوم نيست حتي همان ادعاي بنيادين خود -حفظ ثبات و آرامش اقليم- را هم به قيمت خون ده‌ها و صدها و شايد هزارها شهروند فراهم آورده باشد. آن هرج‌ومرج و اضطراب و آشوبي كه به بهانه حفظ ثبات ايجاد مي‌شود، معلوم نيست چيزي از آشوب و بي‌نظمي مفروض كم داشته باشد. ماكياولي اولين انديشمندي كه آن‌قدر قدرت يافت تا بتواند صورت و سيرت هيولا را آن‌طور كه مستقل از اراده ما قد برافراشته است، ببيند همچون طلسمي جادويي به لعنت ابدي مبتلا شد تا ديگر كسي مستقيم در چشمان هيولا ننگرد. آيا صدام‌حسين ايده شاه ديوانه را به ذهن «جورج آر. آر. مارتين»، نويسنده اين شاهنامه سترگ و مدرن، آورد يا قذافي ديكتاتور دلقك ليبي يا آن سلطان مذبذب آفتابه در چمدان؟ معلوم نيست. مهم هم نيست. هرچه هست، ريشه‌هاي حكمراني خاورميانه‌اي و بين‌النهريني در اين شخصيت و اين روايت قابل انكار نيست؛ همان‌طور كه نغمه‌هاي شرقي موسيقي فيلم حاصل مرارت مردم ساكن در اين خطه از جهان آن‌طور كه از ذهن «رامين جوادي»، موزيسين اصالتا ايراني سريال، گذشت، هم انكارپذیر نيست؛ دو روي سكه‌اي كه هر دو اشاراتي هستند به خصایل متناقض زندگي!

اما «گيم آو ترونز» فقط نمايش هيولا و يك فيلم تخيلي تاريخي ساده نيست. وجود ظاهر پرحادثه، ديالوگ‌هاي فاخر و به‌شدت پرمعني و سنجيده آن و تلفظ‌هاي بريتيش بسيار اصيل، اين داستان را از ساير داستان‌هاي مشابه افتراق مي‌دهد. به‌علاوه همه خصوصيات چندوجهي يا چندلايه‌بودن آثار هنري را به تمامي داراست. در لايه اول، شما مي‌توانيد فيلم را ببينيد. از تعدد و تلون صحنه‌ها و ماجراها لذت ببريد. در يك لايه بالاتر ممكن است به نوعي قضاوت درباره مسائل سياسي برسيد و در درجه آخر ممكن است به تفكري جدي درباره مسائل اصلي فلسفه مثل مرگ و زندگي، افسانه و واقعيت يا خير و شر برسيد و همه اينها نه‌تنها درست كه اتفاقا هدف اصلي آفرينندگان اثر است. در فصل نهايي جنگ هفتاد و دو ملت براي اهداف اين جهاني‌شان هنوز به پايان نرسيده، اما جنگ با لشکر مردگان يعني جنگ براي هست و نيست، جنگ براي مرگ يا زندگي بشريت، همان جنگي كه محتواي اصلي دنياي مدرن را تشكيل مي‌دهد، هفت اقليم را به دو گروه بزرگ تقسيم كرده است: يك گروه آناني كه اختلافات را وامي‌نهند و به جنگ با نيروهاي طبيعت و با مرگ روي مي‌آورند و يك گروه كساني كه از جنگ بزرگ با مرگ و طبيعت هم فقط براي مقاصد حقير اين جهاني‌شان سود مي‌برند. براي ما ايراني‌ها شنيدن رايحه‌اي از اعماق وجودمان، از بي‌كلام‌ترين و مشترك‌ترين احساس‌هايمان از موسيقي، از زبان سازهاي «رامين جوادي» كفايت مي‌كند. هيچ چيز نمي‌تواند رد و نشانه راستين‌تري از سرزمين آريا، مهد نبرد نور با تاريكي در اين شاهنامه مدرن و در اين نبرد نهايي مرگ و زندگي باشد؛ تجديد حيات همان شاهنامه كهني كه بر ذهن و جان هر ايراني
حكم مي‌راند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.