|

نگاهي به ساختار ستاد مديريت بحران حوزه‌هاي علميه

حجت‌الاسلام زماني: يک ميليارد تومان کمک جمع‌آوري کرده‌ايم

شرق: در روزهاي گذشته برنامه‌هاي متنوعي از حضور روحانيون و طلاب در ميان سيل‌زدگان از صداوسيما پخش شد. به نظر مي‌رسد اين حضور بايد داوطلبانه بوده باشد، اما با جست‌وجو روشن شد که از قضا ستاد مديريت بحران در حوزه‌هاي علميه تشکيل شده است. براي آشنايي بيشتر با اين کارکرد اين ستاد و نوع فعاليت‌هاي آن، با حجت‌الاسلام زماني، رئيس ستاد، گفت‌وگو کرديم. به گفته آقاي زماني، اين ستاد تا الان حدود يک ميليارد تومان کمک نقدي براي سيل‌زدگان جمع و در مناطق توزيع کرده است. اين ستاد در شوراي عالي رؤساي نهادهاي حوزوي کشور به ثبت رسيده است اما رئيس آن در جلسات ستاد مديريت بحران کشور حضور دارد و البته نماينده هلال‌احمر هم عضو مدعو ستاد مديريت بحران حوزه‌هاي علميه در برخي جلسات است. از حجت‌الاسلام زماني درباره کمک مراجع سؤال کردم که گفت مراجع به طور مستقل کمک کردند، آقاي مکارم 350 ميليون تومان، آيت‌الله سبحاني منزلي را جهت فروش و استفاده از عوايد آن براي کمک در نظر گرفته‌اند و برخي مراجع هم به مقلدين گفته‌اند که نصف يا يک‌سوم وجوهات شرعي را براي کمک به سيل‌زدگان اختصاص دهند. مشروح اين گفت‌وگو را در ادامه مي‌خوانيد:
‌لطفا بفرماييد ستاد مديريت بحران حوزه‌هاي علميه چه کارکردي داشته و از چه زماني تشکيل شده است؟

ستاد حوزوي بحران و حوادث غيرمترقبه کشور هم‌زمان با سيل کرمانشاه تشکيل شد. براي اينکه بتوانيم در امر خدمت‌رساني منسجم و هماهنگ عمل کنيم، شش نهاد حوزوي کشور را متحد کرديم که اين شش نهاد عبارت‌اند از يک، مرکز حوزه‌هاي علميه برادران کشور، دو، مرکز حوزه‌هاي علميه خواهران کشور، سه، دفتر تبليغات انقلاب اسلامي، چهار، سازمان تبليغات اسلامي، پنج، جامعه‌المصطفي و ششم، مرکز خدمات حوزه‌هاي علميه. در اين راستا، در همان روزهاي اول که زلزله سرپل ذهاب در کرمانشاه به وقوع پيوست، در طول شش ماهي که فعاليت داشتيم، حدود دو هزار طلبه را به مناطق زلزله‌زده اعزام کرديم. همراه آنها هدايايي که طلاب و روحانيون ارسال کرده بودند که مجموع آن دو ميليارد تومان هداياي نقدي و غيرنقدي مي‌شد، بين زلزله‌زدگان توزيع شد. همان زمان بود که تصميم گرفتيم ستاد به صورت دائمي تشکيل شود.
‌يعني در ابتدا به منظور کمک به زلزله‌زدگان بود و بعد تصميم گرفتيد ستاد دائمي شود؟
بله. البته متذکر شوم ما در اين ستاد حتي يک نيروي استخدامي هم نداريم.
‌براي تشکيل ستاد، نياز بود که در جايي اين موضوع را ثبت کنيد؟
ثبت ستاد در نهادهاي عالي‌تر انجام گرفت، يعني در شوراي عالي رؤساي نهادهاي حوزوي کشور ثبت شد.
‌و نيازي به هماهنگي با نهادهاي مديريت بحران و از جمله ستاد مديريت بحران نداشتيد؟
در حقيقت براي اينکه در عمليات‌ها بتوانيم با وزارت کشور و معاون وزير که به‌عنوان رئيس ستاد بحران فعاليت مي‌کنند و نيز هلال احمر، هماهنگ وارد عمل شويم، از نماينده هلال احمر خواستيم در برخي جلسات ما حضور داشته باشند.
‌شما چطور؟
بنا شد که رئيس ستاد ما نيز در جلسات ستاد مديريت بحران کشور حضور داشته باشد.
‌ يعني شما در اين جلسات حضور داريد؟
بله.
‌در زمان وقوع سيل چه کاري انجام داديد؟
در زمان وقوع سيل، به ستاد مديريت بحران خود در استان‌هاي درگير سيل اعلام کرديم که ستادهاي فرعي را تشکيل بدهند.
‌يعني شما در همه استان‌ها، شعبه استاني داريد؟
بله. در همه استان‌ها شعبه داريم و اعضاي آن همان رؤساي شش نهاد حوزوي در استان‌ها حضور دارند که البته در بعضي استان‌ها ممکن است که رؤساي پنج نهاد حضور داشته باشند، مثلا ممکن است که يک استان نمايندگي جامعه‌المصطفي را نداشته باشد و يا مواردي از اين دست.
‌در موضوع سيل گلستان چطور وارد شديد؟
مدير حوزه گلستان جلسه ستاد را راه‌اندازي کردند. اولين مصوبه، حضور مديران ستاد در محل سيل بود که بتوانند واقعيت‌ها را از نزديک ببينند. بر اين اساس هم طلاب وارد عمل شدند و اقداماتي را در آق‌قلا انجام دادند و بعد از آنکه سيل در لرستان و خوزستان هم به وقوع پيوست، ستادهاي استاني در اين استان‌ها هم فعال شدند و طلاب را بر اساس نياز‌ها به مناطق سيل‌زده اعزام کردند. به عنوان نمونه در دو هفته اول سيل لرستان چهار هزار طلبه وارد پلدختر شدند؛ آن هم در شرايطي که در روزهاي اول مديريت دولتي هنوز به‌درستي شکل نگرفته بود.
‌طلابي که اعزام مي‌شوند، در چه درجه و سطحي هستند؟ آيا طلاب تازه‌وارد به حوزه براي چنين مواقعي اعزام مي‌شوند؟
در همه سطوح طلبه‌ها اعزام مي‌شوند. من وقتي وارد پلدختر شدم، ديدم مدير حوزه علميه يزد و معاون او به همراه طلاب حوزه در منطقه حضور دارند. من در ميان طلاب حضور داشتم، عموما آنها را بدون لباس و عمامه مي‌ديدم، چراکه با لباس بسيجي وارد عمل شده بودند و مشغول بيل و کلنگ‌زدن بودند. به عنوان نمونه دو اتوبوس از يزد وارد منطقه شدند که همه بدون لباس روحانيت بودند و فقط دو نفر معمم حضور داشتند. از آنها سؤال کردم که چرا لباس را درنياورديد، گفتند براي اينکه وقتي مردم ما را مي‌بينند دلخوش باشند که روحانيت براي خدمت آمده است.
‌براي طلابي که اعزام مي‌شوند، چه هماهنگي‌ای انجام مي‌شود؟
ما شرح وظايفي براي طلاب اعزامي در نظر گرفته‌ايم که از جمله آن مي‌توان به اين وظيفه‌ها اشاره کرد:
1) امدادونجات افراد به‌منظور جلوگيري از غرق‌شدن در سيلاب و نجات افرادي كه در معرض آب‌گرفتگي هستند؛ مثل کهنسالان يا کودکان.
2) نجات اثاث و اموال مردم درون خانه‌هايي که در آب گير افتاده‌اند.
3) رساندن کالا و غذاي موردنياز به آسيب‌ديدگان و توزيع آن بين سيل‌زدگان.
4) کمک به لايروبي خانه‌ها و منازل، مثلا در پلدختر اين اتفاق به‌وفور رخ داده بود و طلاب با بيل و کلنگ مشغول لايروبي شدند. در روزهاي نخست طلابي که به خوزستان رفته بودند، تجهيزات همراه نداشتند و بعد اعلام کردند که بايد بيل و کلنگ تهيه شود. بعد از آن طلبه‌هاي اعزامي با بيل و کلنگ و چکمه و بادگير و فرغون وارد منطقه شدند.
5) اقامه نماز جماعت بين مردم سيل‌زده.
6) پاسخ‌گويي به سؤالات شرعي و گرفتاري‌هايي که مردم در اين مناطق به دليل نبود آب با آن مواجه هستند؛ مثل پاسخ‌گويي به مسائل مربوط به غسل و رعايت موارد بهداشتي و... .
7) ايجاد يک فضاي امن اخلاقي براي جامعه، مثل توضيح و ترويج فرهنگ عدالت در دريافت اقلامي که براي کمک ارسال شده يا توصيه براي پيشگيري از سرقت اموال مردم، توصيه براي کمک به افرادي که ضعيف‌تر هستند و در اولويت قراردادن آنها... .
8) برگزاري دوره‌هاي مشاوره‌هاي روان‌شناسي از سوي طلاب متخصص براي کمک به افرادي که دچار افسردگي و مشکلات روحي شده‌اند. در اين بخش حدود 20 متخصص را اعزام کرده‌ايم و اين مسئله‌اي است که بايد مستمر باشد.
9) برگزاري جُنگ‌هاي شادي براي کودکان سيل‌زده که آسيب روحي ديده‌اند که اين موضوع هم از سوي متخصصان اين حوزه انجام مي‌گيرد.
‌طلابي که اعزام مي‌شوند، تخصص دارند؟ يعني دوره‌هاي آموزشي را در اين زمینه طي کرده‌اند؟
در هنگام اعزام، طلاب يک توجيه اوليه مي‌شوند که بدانند وظايفشان در هنگام حضور در منطقه چيست. اما دوره‌هاي آموزشي هم بايد در طول سال براي طلاب در زمينه امداد و نجات برگزار شود. براي همين منظور با هلال احمر يک توافق‌نامه امضا کرده‌ايم که به طلاب در بحث امداد و نجات و کمک‌هاي اوليه آموزش بدهند. اين موضوع به طور گسترده هنوز اجرائي نشده اما در سال‌هاي گذشته به‌طور متفرقه برگزار شده است.
‌ستاد مديريت بحران حوزه‌هاي علميه آيا بودجه خاصي هم دارد؟
طبيعي است که وقتي بحراني رخ نداده، هزينه‌اي هم وجود ندارد. ولي در ايامي که بحراني رخ مي‌دهد، براي حل موضوع و پوشش هزينه‌ها مثل هزينه‌هاي اياب‌و‌ذهاب و ساير موارد، هر يک از شش نهاد حوزوي مبلغي را بايد تأمين کنند که در موضوع سيل اخير، هر يک از نهاد‌ها 50 ميليون تومان را در ابتدا براي تأمين هزينه‌ها به اشتراک گذاشتند و ما 300 ميليون تومان را از اين طريق تأمين و در سه استان سيل‌زده توزيع کرديم. البته پول زيادي نبود. به همين دليل شماره حسابي را براي دريافت کمک از طلاب اعلام کرديم که تا به امروز حدود يک ميليارد تومان جمع‌آوري شده و قرار است بين استان‌هاي سيل‌زده توزيع شود.
‌با بيوت مراجع هم براي دريافت کمک در ارتباط هستيد؟ تا‌به‌حال چه کمک‌هايي از سوي مراجع انجام شده است؟
ستاد از مراجع تقاضاي کمک نکرده است. مراجع هرکدام به‌طور مستقل به نحوي در اين زمينه کمک کرده‌اند. بعضي مثل آيت‌الله مکارم‌شيرازي 350 ميليون تومان کمک کرده‌اند و آيت‌الله سبحاني هم منزلي را معرفي کرده‌اند که عوايد فروش آن قرار است براي کمک در نظر گرفته شود. بعضي مراجع هم اعلام کرده‌اند که نصف يا يک‌سوم وجوهات مردمي از سوی خود مردم براي کمک به سيل‌زدگان اختصاص پيدا کند.

شرق: در روزهاي گذشته برنامه‌هاي متنوعي از حضور روحانيون و طلاب در ميان سيل‌زدگان از صداوسيما پخش شد. به نظر مي‌رسد اين حضور بايد داوطلبانه بوده باشد، اما با جست‌وجو روشن شد که از قضا ستاد مديريت بحران در حوزه‌هاي علميه تشکيل شده است. براي آشنايي بيشتر با اين کارکرد اين ستاد و نوع فعاليت‌هاي آن، با حجت‌الاسلام زماني، رئيس ستاد، گفت‌وگو کرديم. به گفته آقاي زماني، اين ستاد تا الان حدود يک ميليارد تومان کمک نقدي براي سيل‌زدگان جمع و در مناطق توزيع کرده است. اين ستاد در شوراي عالي رؤساي نهادهاي حوزوي کشور به ثبت رسيده است اما رئيس آن در جلسات ستاد مديريت بحران کشور حضور دارد و البته نماينده هلال‌احمر هم عضو مدعو ستاد مديريت بحران حوزه‌هاي علميه در برخي جلسات است. از حجت‌الاسلام زماني درباره کمک مراجع سؤال کردم که گفت مراجع به طور مستقل کمک کردند، آقاي مکارم 350 ميليون تومان، آيت‌الله سبحاني منزلي را جهت فروش و استفاده از عوايد آن براي کمک در نظر گرفته‌اند و برخي مراجع هم به مقلدين گفته‌اند که نصف يا يک‌سوم وجوهات شرعي را براي کمک به سيل‌زدگان اختصاص دهند. مشروح اين گفت‌وگو را در ادامه مي‌خوانيد:
‌لطفا بفرماييد ستاد مديريت بحران حوزه‌هاي علميه چه کارکردي داشته و از چه زماني تشکيل شده است؟

ستاد حوزوي بحران و حوادث غيرمترقبه کشور هم‌زمان با سيل کرمانشاه تشکيل شد. براي اينکه بتوانيم در امر خدمت‌رساني منسجم و هماهنگ عمل کنيم، شش نهاد حوزوي کشور را متحد کرديم که اين شش نهاد عبارت‌اند از يک، مرکز حوزه‌هاي علميه برادران کشور، دو، مرکز حوزه‌هاي علميه خواهران کشور، سه، دفتر تبليغات انقلاب اسلامي، چهار، سازمان تبليغات اسلامي، پنج، جامعه‌المصطفي و ششم، مرکز خدمات حوزه‌هاي علميه. در اين راستا، در همان روزهاي اول که زلزله سرپل ذهاب در کرمانشاه به وقوع پيوست، در طول شش ماهي که فعاليت داشتيم، حدود دو هزار طلبه را به مناطق زلزله‌زده اعزام کرديم. همراه آنها هدايايي که طلاب و روحانيون ارسال کرده بودند که مجموع آن دو ميليارد تومان هداياي نقدي و غيرنقدي مي‌شد، بين زلزله‌زدگان توزيع شد. همان زمان بود که تصميم گرفتيم ستاد به صورت دائمي تشکيل شود.
‌يعني در ابتدا به منظور کمک به زلزله‌زدگان بود و بعد تصميم گرفتيد ستاد دائمي شود؟
بله. البته متذکر شوم ما در اين ستاد حتي يک نيروي استخدامي هم نداريم.
‌براي تشکيل ستاد، نياز بود که در جايي اين موضوع را ثبت کنيد؟
ثبت ستاد در نهادهاي عالي‌تر انجام گرفت، يعني در شوراي عالي رؤساي نهادهاي حوزوي کشور ثبت شد.
‌و نيازي به هماهنگي با نهادهاي مديريت بحران و از جمله ستاد مديريت بحران نداشتيد؟
در حقيقت براي اينکه در عمليات‌ها بتوانيم با وزارت کشور و معاون وزير که به‌عنوان رئيس ستاد بحران فعاليت مي‌کنند و نيز هلال احمر، هماهنگ وارد عمل شويم، از نماينده هلال احمر خواستيم در برخي جلسات ما حضور داشته باشند.
‌شما چطور؟
بنا شد که رئيس ستاد ما نيز در جلسات ستاد مديريت بحران کشور حضور داشته باشد.
‌ يعني شما در اين جلسات حضور داريد؟
بله.
‌در زمان وقوع سيل چه کاري انجام داديد؟
در زمان وقوع سيل، به ستاد مديريت بحران خود در استان‌هاي درگير سيل اعلام کرديم که ستادهاي فرعي را تشکيل بدهند.
‌يعني شما در همه استان‌ها، شعبه استاني داريد؟
بله. در همه استان‌ها شعبه داريم و اعضاي آن همان رؤساي شش نهاد حوزوي در استان‌ها حضور دارند که البته در بعضي استان‌ها ممکن است که رؤساي پنج نهاد حضور داشته باشند، مثلا ممکن است که يک استان نمايندگي جامعه‌المصطفي را نداشته باشد و يا مواردي از اين دست.
‌در موضوع سيل گلستان چطور وارد شديد؟
مدير حوزه گلستان جلسه ستاد را راه‌اندازي کردند. اولين مصوبه، حضور مديران ستاد در محل سيل بود که بتوانند واقعيت‌ها را از نزديک ببينند. بر اين اساس هم طلاب وارد عمل شدند و اقداماتي را در آق‌قلا انجام دادند و بعد از آنکه سيل در لرستان و خوزستان هم به وقوع پيوست، ستادهاي استاني در اين استان‌ها هم فعال شدند و طلاب را بر اساس نياز‌ها به مناطق سيل‌زده اعزام کردند. به عنوان نمونه در دو هفته اول سيل لرستان چهار هزار طلبه وارد پلدختر شدند؛ آن هم در شرايطي که در روزهاي اول مديريت دولتي هنوز به‌درستي شکل نگرفته بود.
‌طلابي که اعزام مي‌شوند، در چه درجه و سطحي هستند؟ آيا طلاب تازه‌وارد به حوزه براي چنين مواقعي اعزام مي‌شوند؟
در همه سطوح طلبه‌ها اعزام مي‌شوند. من وقتي وارد پلدختر شدم، ديدم مدير حوزه علميه يزد و معاون او به همراه طلاب حوزه در منطقه حضور دارند. من در ميان طلاب حضور داشتم، عموما آنها را بدون لباس و عمامه مي‌ديدم، چراکه با لباس بسيجي وارد عمل شده بودند و مشغول بيل و کلنگ‌زدن بودند. به عنوان نمونه دو اتوبوس از يزد وارد منطقه شدند که همه بدون لباس روحانيت بودند و فقط دو نفر معمم حضور داشتند. از آنها سؤال کردم که چرا لباس را درنياورديد، گفتند براي اينکه وقتي مردم ما را مي‌بينند دلخوش باشند که روحانيت براي خدمت آمده است.
‌براي طلابي که اعزام مي‌شوند، چه هماهنگي‌ای انجام مي‌شود؟
ما شرح وظايفي براي طلاب اعزامي در نظر گرفته‌ايم که از جمله آن مي‌توان به اين وظيفه‌ها اشاره کرد:
1) امدادونجات افراد به‌منظور جلوگيري از غرق‌شدن در سيلاب و نجات افرادي كه در معرض آب‌گرفتگي هستند؛ مثل کهنسالان يا کودکان.
2) نجات اثاث و اموال مردم درون خانه‌هايي که در آب گير افتاده‌اند.
3) رساندن کالا و غذاي موردنياز به آسيب‌ديدگان و توزيع آن بين سيل‌زدگان.
4) کمک به لايروبي خانه‌ها و منازل، مثلا در پلدختر اين اتفاق به‌وفور رخ داده بود و طلاب با بيل و کلنگ مشغول لايروبي شدند. در روزهاي نخست طلابي که به خوزستان رفته بودند، تجهيزات همراه نداشتند و بعد اعلام کردند که بايد بيل و کلنگ تهيه شود. بعد از آن طلبه‌هاي اعزامي با بيل و کلنگ و چکمه و بادگير و فرغون وارد منطقه شدند.
5) اقامه نماز جماعت بين مردم سيل‌زده.
6) پاسخ‌گويي به سؤالات شرعي و گرفتاري‌هايي که مردم در اين مناطق به دليل نبود آب با آن مواجه هستند؛ مثل پاسخ‌گويي به مسائل مربوط به غسل و رعايت موارد بهداشتي و... .
7) ايجاد يک فضاي امن اخلاقي براي جامعه، مثل توضيح و ترويج فرهنگ عدالت در دريافت اقلامي که براي کمک ارسال شده يا توصيه براي پيشگيري از سرقت اموال مردم، توصيه براي کمک به افرادي که ضعيف‌تر هستند و در اولويت قراردادن آنها... .
8) برگزاري دوره‌هاي مشاوره‌هاي روان‌شناسي از سوي طلاب متخصص براي کمک به افرادي که دچار افسردگي و مشکلات روحي شده‌اند. در اين بخش حدود 20 متخصص را اعزام کرده‌ايم و اين مسئله‌اي است که بايد مستمر باشد.
9) برگزاري جُنگ‌هاي شادي براي کودکان سيل‌زده که آسيب روحي ديده‌اند که اين موضوع هم از سوي متخصصان اين حوزه انجام مي‌گيرد.
‌طلابي که اعزام مي‌شوند، تخصص دارند؟ يعني دوره‌هاي آموزشي را در اين زمینه طي کرده‌اند؟
در هنگام اعزام، طلاب يک توجيه اوليه مي‌شوند که بدانند وظايفشان در هنگام حضور در منطقه چيست. اما دوره‌هاي آموزشي هم بايد در طول سال براي طلاب در زمينه امداد و نجات برگزار شود. براي همين منظور با هلال احمر يک توافق‌نامه امضا کرده‌ايم که به طلاب در بحث امداد و نجات و کمک‌هاي اوليه آموزش بدهند. اين موضوع به طور گسترده هنوز اجرائي نشده اما در سال‌هاي گذشته به‌طور متفرقه برگزار شده است.
‌ستاد مديريت بحران حوزه‌هاي علميه آيا بودجه خاصي هم دارد؟
طبيعي است که وقتي بحراني رخ نداده، هزينه‌اي هم وجود ندارد. ولي در ايامي که بحراني رخ مي‌دهد، براي حل موضوع و پوشش هزينه‌ها مثل هزينه‌هاي اياب‌و‌ذهاب و ساير موارد، هر يک از شش نهاد حوزوي مبلغي را بايد تأمين کنند که در موضوع سيل اخير، هر يک از نهاد‌ها 50 ميليون تومان را در ابتدا براي تأمين هزينه‌ها به اشتراک گذاشتند و ما 300 ميليون تومان را از اين طريق تأمين و در سه استان سيل‌زده توزيع کرديم. البته پول زيادي نبود. به همين دليل شماره حسابي را براي دريافت کمک از طلاب اعلام کرديم که تا به امروز حدود يک ميليارد تومان جمع‌آوري شده و قرار است بين استان‌هاي سيل‌زده توزيع شود.
‌با بيوت مراجع هم براي دريافت کمک در ارتباط هستيد؟ تا‌به‌حال چه کمک‌هايي از سوي مراجع انجام شده است؟
ستاد از مراجع تقاضاي کمک نکرده است. مراجع هرکدام به‌طور مستقل به نحوي در اين زمينه کمک کرده‌اند. بعضي مثل آيت‌الله مکارم‌شيرازي 350 ميليون تومان کمک کرده‌اند و آيت‌الله سبحاني هم منزلي را معرفي کرده‌اند که عوايد فروش آن قرار است براي کمک در نظر گرفته شود. بعضي مراجع هم اعلام کرده‌اند که نصف يا يک‌سوم وجوهات مردمي از سوی خود مردم براي کمک به سيل‌زدگان اختصاص پيدا کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.