|

موفق نخواهد بود

ابراهیم متقی. استاد علوم سیاسی ‌دانشگاه تهران

زینب اسماعیلی، حسین جلالی: اکنون گزینه تبادل زندانی با ایران روی میز دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا است؛ البته از شش ماه پیش این گزینه مطرح شده است. جواد ظریف در نیویورک، در یک سخنرانی از این پیشنهاد پرده برداشته است. در‌حالی‌که تیم ترامپ مدعی علاقه‌مندی به مذاکره با ایران است، سخنی از این پیشنهاد تهران به میان نیاورده است. واشنگتن تعدادی زندانی در ایران دارد. به نوشته سی‌ان‌ان، مایکل وایت، نظامی سابق آمریکایی بازداشت‌شده در مشهد، زی یو وانگ، دانشجوی دانشگاه پرینستون، باقر و سیامک نمازی و نزار زکا، شهروند لبنانی آمریکایی‌تبار جزء آمریکایی‌های زندانی در ایران هستند. اگرچه ایران نام زندانی خاصی را که در آمریکا در حبس باشد، مطرح نکرده است، فقط جواد ظریف به وضعیت نامناسب نگار قدس‌کنی، شهروند ایرانی که به اتهام دورزدن تحریم‌ها در استرالیا زندانی است و قرار است به آمریکا منتقل شود، اشاره کرده است. از زمان طرح این پیشنهاد تاکنون، تحلیل‌ها و نگاه‌های متفاوتی دراین‌باره مطرح شده است؛ برخی موافق و برخی مخالف. از برخی کارشناسان حوزه روابط بین‌الملل خواستیم که تحلیل و ارزیابی‌شان را از این پیشنهاد با «شرق» در میان بگذارند.

دیپلماسی ایران با ایالات متحده و کشورهای اروپایی از سال 2012 آغاز شد و ‌ در سال 2013 در قالب دیپلماسی هسته‌ای ایران گسترش یافت. مقامات دیپلماتیک ایران تمایل داشتند که بتوانند روابط ایران با نظام بین‌الملل را در شرایط نرمالیزاسیون (عادی‌سازی) قرار دهند؛ اما واقعیت‌های سیاست آمریکا ماهیت ساختاری دارد. سیاست آمریکا بر‌اساس نشانه‌هایی از رئالیسم تهاجمی شکل گرفته و در ذهن یکایک کارگزاران سیاست ‌‌خارجی و حوزه سیاست‌گذاری کنگره آمریکا معنا پیدا کرده است؛ بنابراین درباره ایالات متحده ‌باید قالب‌های بنیادین سیاست قدرت را درک کرد‌ که در آن بهره‌گیری از سازوکارهای مماشات و سازش هیچ‌گاه نمی‌تواند مطلوبیت لازم را در‌پی داشته باشد. الگوی رفتاری دیپلماسی هسته‌ای ایران در سال‌های 2013 تا 2016 مبنی بر نشانه‌هایی از مماشات بود. به همین دلیل است که نتوانست تداوم چندانی داشته باشد و در نتیجه با غافلگیری و بحران و برگشت‌پذیری روبه‌رو شدیم. بخش درخور‌‌توجهی از ادبیات ظریف در سفر به آمریکا معطوف به بازتولید اندیشه‌های مماشات است؛ طرح موضوع مبادله زندانیان ایران و آمریکا، نه‌تنها می‌تواند نشانه‌های یک ابتکار دیپلماتیک باشد؛ بلکه می‌تواند ماهیت انسان‌دوستانه و راهبردی هم داشته باشد؛ اما واقعیت این است که چه نشانه‌ای از کنش همکاری‌جویانه آمریکا، برای گذار از مشکلات موجود به چشم می‌خورد؟ ترامپ، پمپئو و بولتون ماهیت یکپارچه دارند؛ نباید فکر کرد که دیدگاه آنها با تمایزهایی همراه است. الگوی رفتاری تیم یاد‌شده در برخورد با ایران مبتنی بر دیپلماسی اجبار است؛ یعنی اعمال فشارهای اقتصادی بیشتر برای بازکردن راه مذاکراتی که کشور هدف، در وضعیت مماشات قرار بگیرد. الگوی مماشات یک بار در قالب برجام آزمایش شد و تداوم و نتیجه نداشت. به‌کارگیری مفاهیمی که در نیویورک مطرح شد، نمی‌تواند با واقعیت‌های مربوط به کنش ‌راهبردی یک کشور منطقه‌ای‌ هماهنگ باشد. به همین دلیل است که دیپلماسی نیویورک بازتابی جز وقفه نخواهد داشت. الگوی کنش راهبردی ایران در برابر سیاست‌های عملی ترامپ، ‌متأسفانه اجرائی نبوده؛ اقدام متقابل انجام نگرفته و به همین دلیل است که دیپلماسی مماشات نمی‌تواند در آینده مطلوبیت لازم را داشته باشد.

زینب اسماعیلی، حسین جلالی: اکنون گزینه تبادل زندانی با ایران روی میز دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا است؛ البته از شش ماه پیش این گزینه مطرح شده است. جواد ظریف در نیویورک، در یک سخنرانی از این پیشنهاد پرده برداشته است. در‌حالی‌که تیم ترامپ مدعی علاقه‌مندی به مذاکره با ایران است، سخنی از این پیشنهاد تهران به میان نیاورده است. واشنگتن تعدادی زندانی در ایران دارد. به نوشته سی‌ان‌ان، مایکل وایت، نظامی سابق آمریکایی بازداشت‌شده در مشهد، زی یو وانگ، دانشجوی دانشگاه پرینستون، باقر و سیامک نمازی و نزار زکا، شهروند لبنانی آمریکایی‌تبار جزء آمریکایی‌های زندانی در ایران هستند. اگرچه ایران نام زندانی خاصی را که در آمریکا در حبس باشد، مطرح نکرده است، فقط جواد ظریف به وضعیت نامناسب نگار قدس‌کنی، شهروند ایرانی که به اتهام دورزدن تحریم‌ها در استرالیا زندانی است و قرار است به آمریکا منتقل شود، اشاره کرده است. از زمان طرح این پیشنهاد تاکنون، تحلیل‌ها و نگاه‌های متفاوتی دراین‌باره مطرح شده است؛ برخی موافق و برخی مخالف. از برخی کارشناسان حوزه روابط بین‌الملل خواستیم که تحلیل و ارزیابی‌شان را از این پیشنهاد با «شرق» در میان بگذارند.

دیپلماسی ایران با ایالات متحده و کشورهای اروپایی از سال 2012 آغاز شد و ‌ در سال 2013 در قالب دیپلماسی هسته‌ای ایران گسترش یافت. مقامات دیپلماتیک ایران تمایل داشتند که بتوانند روابط ایران با نظام بین‌الملل را در شرایط نرمالیزاسیون (عادی‌سازی) قرار دهند؛ اما واقعیت‌های سیاست آمریکا ماهیت ساختاری دارد. سیاست آمریکا بر‌اساس نشانه‌هایی از رئالیسم تهاجمی شکل گرفته و در ذهن یکایک کارگزاران سیاست ‌‌خارجی و حوزه سیاست‌گذاری کنگره آمریکا معنا پیدا کرده است؛ بنابراین درباره ایالات متحده ‌باید قالب‌های بنیادین سیاست قدرت را درک کرد‌ که در آن بهره‌گیری از سازوکارهای مماشات و سازش هیچ‌گاه نمی‌تواند مطلوبیت لازم را در‌پی داشته باشد. الگوی رفتاری دیپلماسی هسته‌ای ایران در سال‌های 2013 تا 2016 مبنی بر نشانه‌هایی از مماشات بود. به همین دلیل است که نتوانست تداوم چندانی داشته باشد و در نتیجه با غافلگیری و بحران و برگشت‌پذیری روبه‌رو شدیم. بخش درخور‌‌توجهی از ادبیات ظریف در سفر به آمریکا معطوف به بازتولید اندیشه‌های مماشات است؛ طرح موضوع مبادله زندانیان ایران و آمریکا، نه‌تنها می‌تواند نشانه‌های یک ابتکار دیپلماتیک باشد؛ بلکه می‌تواند ماهیت انسان‌دوستانه و راهبردی هم داشته باشد؛ اما واقعیت این است که چه نشانه‌ای از کنش همکاری‌جویانه آمریکا، برای گذار از مشکلات موجود به چشم می‌خورد؟ ترامپ، پمپئو و بولتون ماهیت یکپارچه دارند؛ نباید فکر کرد که دیدگاه آنها با تمایزهایی همراه است. الگوی رفتاری تیم یاد‌شده در برخورد با ایران مبتنی بر دیپلماسی اجبار است؛ یعنی اعمال فشارهای اقتصادی بیشتر برای بازکردن راه مذاکراتی که کشور هدف، در وضعیت مماشات قرار بگیرد. الگوی مماشات یک بار در قالب برجام آزمایش شد و تداوم و نتیجه نداشت. به‌کارگیری مفاهیمی که در نیویورک مطرح شد، نمی‌تواند با واقعیت‌های مربوط به کنش ‌راهبردی یک کشور منطقه‌ای‌ هماهنگ باشد. به همین دلیل است که دیپلماسی نیویورک بازتابی جز وقفه نخواهد داشت. الگوی کنش راهبردی ایران در برابر سیاست‌های عملی ترامپ، ‌متأسفانه اجرائی نبوده؛ اقدام متقابل انجام نگرفته و به همین دلیل است که دیپلماسی مماشات نمی‌تواند در آینده مطلوبیت لازم را داشته باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.