تحليل ميرمحمود موسوي درباره رابطه ايران و پاکستان
لزوم همکاري 2 کشور براي بازپسآوردن آرامش به منطقه
ميرمحمود موسوي، ديپلمات باسابقه ايران در هند، افغانستان و پاکستان، در گفتوگويي به تحليل سفر عمران خان، نخستوزير پاکستان پرداخته است. برشهايي از اين گفتوگو را در ادامه ميخوانيد.
ناامني تعمدي در مرز مشترک با ايران
من در اين 40 سال که با دقت تحولات پاکستان را دنبال کردهام، هيچ دولتي را - چه دولتهاي نظامي مشرف و ضياءالحق، چه دولتهاي غيرنظامي بينظير و نواز شريف و عمران خان - نميبينم که قصد و نيتي براي تخريب رابطه اين کشور با ايران را داشته باشد. اين بهعنوان يک اصل است؛ پاکستان دليلي هم براي انجام اين کار ندارد.اتفاقا برخلاف اين، به اندازه کافي دلايلي داريم که پاکستان مايل است با ايران بهترين رابطه را داشته باشد.به نظر من عوامل ديگري است که مسائل اينچنيني را در اين منطقه حساس به وجود ميآورد و اگر به آن عوامل رسيدگي شود، تصور ميکنم که مسئله در ميانمدت قابل مديريت است، اما در کوتاهمدت خير! چون مسائل منطقه مسائلي سطحي نيست و ريشهدار است و مسائل ريشهدار هم زمانبر است... در نهايت من با اين نظر موافق نيستم که دولت پاکستان در پي ناامنکردن ايران يا بخشي از ايران است.
سفر اول
...هم ايران، هم عربستان، هم چين و هم آمريكا کشورهاي دوست پاکستان هستند. به نظر من هيچ ارزش خاصي ندارد که کدام سفر را اول انجام دهد يا دوم انجام دهد. اينها محاسبههاي بچهگانه است، در عالم سياست خروجي کار را نگاه ميکنند. فرض کنيد که ايشان آخرين سفرش را به چين انجام داده، اما يک معامله ۶۰ ميليارددلاري داشته باشد، آيا اين بهتر است يا اينکه سفر اول بيايد و هيچ کاري هم صورت نگيرد؟! در عالم سياست به اينها نگاه ميکنند.
رابطه اسلامآباد با رياض
... در طول تمام اين سالها [40 سال اخير] پاکستان توانسته است بر اساس منافع ملي خود همزمان رابطه متعادلي را با ايران، عربستان و آمريكا داشته باشد و تسليم خواستههاي ديگران نشده است... ما اصلا نميتوانيم انتظار داشته باشيم که پاکستان تنها با ما دوست باشد و با کشورهاي ديگر هم ارتباطاتش را گسترش ندهد. اين انتظاري بيربط است؛ مثل اين است که پاکستان از ما درخواست کند که شما فقط با ما رابطه داشته باشيد و طرف غرب و سوريه و عراق و ... را نگاه نکنيد، چقدر اين مضحک خواهد بود! من فقط به يک موردش اشاره ميکنم که در سفر بنسلمان به پاکستان صحبت از ۱۰ ميليارد دلار است. شما در نظر بگيريد چندميليون پاکستاني در عربستان و همسايگان عربستان دارند کار ميکنند؛ در نظر بگيريد که پاکستانيهايي که مقيم عربستان هستند سالانه ميلياردها دلار به کشورشان ميفرستند؛ حالا اين را مقايسه کنيد که ما چقدر ميتوانيم به پاکستان در زمينههاي اقتصادي و تجاري بهره برسانيم؛ اين تنها يک نمونه کوچکش است و روابط منطقهاي و مسائل حول آن بسيار گستردهتر از اينهاست.بنابراين رهبران پاکستان حق دارند که با عربستان رابطه داشته باشند و رابطه خوب هم داشته
باشند. اگر غير از اين باشد، جاهلانه است و در آن صورت بايد از رهبران پاکستان ترسيد؛ اگر غير از اين رفتار کنند آنوقت بايد بگوييم که عُقلا بر پاکستان حکومت نميکنند.
امتيازات احتمالي عربستان براي فشار بر ايران
عربستان براي اينکه بتواند ايران را تحت فشار قرار دهد از هر امکاناتي استفاده ميکند، اما اين هم در عالم سياست طبيعي است. ميداند که تحت فشار قراردادن ايران بهايي دارد. بخشي از این تهديد است و بخشي فرصت است. بخشي تحت فشارگذاشتن است و بخشي از آن تطميع است. همه اينها کاربرد دارد... بالاخره عربستان هم دوست ندارد پولش را در دريا بريزد و اهداف و برنامههايي دارد. وقتي صحبت از ۱۰ ميليارد ميکند، حتما اهداف و برنامههايي دارد. يکي از اهداف اين رابطه تنگکردن فضا براي ايران است. اما تنها هدف اين نيست. خيلي طبيعي است که عربستان از ارتباط خود با پاکستان براي پيشبرد اهدافش در منطقه استفاده ميکند. اصلا اين يعني خود سياست.ما هم مايل هستيم از پاکستان برای منافع ملي خود استفاده کنيم، اين هم اشکالي ندارد. اينها در دنيا قابل تفاهم است و امروز همه کشورها اين کار را ميکنند. چين، آمريكا، هند و ديگر کشورها هم همين کار را انجام میدهند. اصلا ابزار سياسي يعني همين، ما از اقتصاد استفاده ميکنيم براي سياست و از سياست استفاده ميکنيم براي اقتصاد و از همه اينها هم استفاده ميکنيم براي روابط اجتماعي، همه اينها با يکديگر همپوشاني
دارند و در هم پيچيدهاند.ايران بايد در رابطه خود با پاکستان دايرههاي مشترک را پيدا کند؛ يعني منافع مشترک تعريف کند. نه با پاکستان که با کشورهاي ديگر هم بايد منافع مشترک تعريف کنيم. نميشود بدون داشتن برنامهاي انتظار توسعه و پيشرفت داشته باشيم. رابطه هيچ دو کشوري نميتواند بدون برنامهريزي جلو برود؛ کارهايي هست که بايد انجام دهيم و کارهايي هم هست که نبايد انجام دهيم، هر دو بخش هم مهم است.
...يادم است فرمانده نيروي هوايي پاکستان در زمان پهلوي دوم، زماني به من ميگفت «در جنگي که در دهه ۵۰ شمسي با هند داشتيم، شاه اجازه داده بود هواپيماهاي ما بعد از بلندشدن، در زاهدان بنشينند، اين براي ما امتياز خيلي بزرگي بود...». ما حتما بايد براي ارتباط با پاکستان با ظرفيتها و قابليتهايي که دارد، با سابقه دوستيای که بين ملتها وجود دارد و منافع سياسيای که ايجاب ميکند، برنامه داشته باشيم. به نظر من پاکستان يکي از بهترين کشورهايي است که ما ميتوانيم رابطه مستمر خوبي با آن داشته باشيم و رابطهمان ادامه دهيم. در دهههاي گذشته شرايطی بحراني داشتيم که پاکستان حاضر نشده فشار آمريكا و فشار عربستان را بپذيرد، به اندازه کافي شواهد و مثال براي اين قضيه در ذهن من وجود دارد؛ برای نمونه در دهه 60 وقتي آمريكا تمام بنادر ما را محاصره کرده بود، پاکستان حاضر شد بنادر خود را در اختيار ما بگذارد.
ميانجيگري پاکستان بين ايران و عربستان
عمرانخان بيستوخردهاي سال است که در کار سياست است؛ ولي حزب ايشان سابقه حزب «مسلم ليگ نواز شريف» و حزب «مردم بوتو» را ندارد. اين درست است که سابقه حزب ايشان کمتر از دو حزب شناختهشده ديگر است، اما در اطراف ايشان افراد پختهاي حضور دارند. اينکه عمرانخان بخواهد اين ميانجيگري را انجام دهد، من در آن وجهش که آنها توانايي يا قابليت اين کار را داشته باشند، مشکلي نميبينم؛ اما در اين قضيه که آيا مشکلات در رابطه ايران و عربستان به شکلي است که با ميانجيگري قابل حلوفصل باشد، نسبت به اين حرف دارم؛ يعني به نظر من چنين چيزي مقدور و ممکن نيست. ايران و عربستان بهعنوان دو کشور مهم منطقه فهرستي از مسائل و مشکلات را براي مباحثه دارند و فاصلهشان از هم زياد است. گمان نميکنم آقاي عمرانخان بتواند در اين ماجرا کاري انجام دهد. اين فهرست گستردهتر از آن است که ما تصور کنيم اتفاقي است مثل کشتار سال ۱۳۶۶ در مکه که آقاي ضياءالحق بيايد پادرمياني کند، اتفاقا خود من ناظر آن ماجرا بودم. درحالحاضر مسائل ما با عربستان خيلي گستردهتر است، مسائل منطقه خيلي پيچيدهتر است؛ برميگردد به قطببنديهاي سنگيني که متأسفانه توسط ايران و
عربستان ايجاد شد.
پروندههاي مشترک 2 کشور
من تصور ميکنم اصليترين موضوعي که دولت ايران علاقهمند است به آن بپردازد احتمالا مسئله امنيت سيستان و بلوچستان و احيانا استفاده نيروهاي تروريستي از خاک پاکستان براي ضربهزدن به ايران باشد. اين يک مسئله امنيتي است. همچنين اخبار کاملا جديدي که يک گروه تروريستي بلوچ تعدادي از مأموران پاکستاني را در جاده ميان گوادر و کراچي ترور کرده و مقامات پاکستان گفتهاند گويا در مرز ايران پايگاه دارند. مسئله دوم همکاريهاي دو کشور درباره افغانستان است؛ مسئلهاي که ۴۰ سال است هر دو کشور را آزار داده؛ البته شرايط پاکستان با ايران فرق ميکند. به نظر من دو کشور ميتوانند با يکديگر همکاريهاي خوبي داشته باشند؛ در مقاطعي داشتهاند و در مقاطعي هم با يکديگر تقابلهاي سنگيني داشتند که به نظر من اشتباه بوده است. دو کشور ميتوانند همکاريهاي خوبي در بازپسآوردن آرامش به منطقه داشته باشند که هم به نفع مردم افغانستان است و هم همسايگان افغانستان. در اين زمينه کارهاي جدي بايد انجام شود. دو کشور بايد از مرحله تقابل خارج شوند. نه رقابت، نه تقابل، نه دشمني بلکه دوستانه بايد با يکديگر بر سر اصول و مباني تفاهم کنند و بتوانند در اين موضوع
کاري کنند.
آغاز سفر عمرانخان از مشهد
دراينباره به دو نکته توجه کنيد؛ اول آنکه آقاي عمرانخان با همسرشان با سير و سلوک عارفانهاي زندگي ميکنند و جايگاه امام هشتم در اين ديدگاه بالاست. نکته دوم اينکه اين مطلب در کشورهاي ديگر و ديدارهاي مقامات عالي بيسابقه نيست؛ برای نمونه آن زمان که در مأموريت هند بودم، نخستوزير ژاپن در ديدار از هند سفرش را نه از پايتخت بلکه از شهر حيدرآباد در جنوب هند شروع کرد. (انصافنيوز)
ميرمحمود موسوي، ديپلمات باسابقه ايران در هند، افغانستان و پاکستان، در گفتوگويي به تحليل سفر عمران خان، نخستوزير پاکستان پرداخته است. برشهايي از اين گفتوگو را در ادامه ميخوانيد.
ناامني تعمدي در مرز مشترک با ايران
من در اين 40 سال که با دقت تحولات پاکستان را دنبال کردهام، هيچ دولتي را - چه دولتهاي نظامي مشرف و ضياءالحق، چه دولتهاي غيرنظامي بينظير و نواز شريف و عمران خان - نميبينم که قصد و نيتي براي تخريب رابطه اين کشور با ايران را داشته باشد. اين بهعنوان يک اصل است؛ پاکستان دليلي هم براي انجام اين کار ندارد.اتفاقا برخلاف اين، به اندازه کافي دلايلي داريم که پاکستان مايل است با ايران بهترين رابطه را داشته باشد.به نظر من عوامل ديگري است که مسائل اينچنيني را در اين منطقه حساس به وجود ميآورد و اگر به آن عوامل رسيدگي شود، تصور ميکنم که مسئله در ميانمدت قابل مديريت است، اما در کوتاهمدت خير! چون مسائل منطقه مسائلي سطحي نيست و ريشهدار است و مسائل ريشهدار هم زمانبر است... در نهايت من با اين نظر موافق نيستم که دولت پاکستان در پي ناامنکردن ايران يا بخشي از ايران است.
سفر اول
...هم ايران، هم عربستان، هم چين و هم آمريكا کشورهاي دوست پاکستان هستند. به نظر من هيچ ارزش خاصي ندارد که کدام سفر را اول انجام دهد يا دوم انجام دهد. اينها محاسبههاي بچهگانه است، در عالم سياست خروجي کار را نگاه ميکنند. فرض کنيد که ايشان آخرين سفرش را به چين انجام داده، اما يک معامله ۶۰ ميليارددلاري داشته باشد، آيا اين بهتر است يا اينکه سفر اول بيايد و هيچ کاري هم صورت نگيرد؟! در عالم سياست به اينها نگاه ميکنند.
رابطه اسلامآباد با رياض
... در طول تمام اين سالها [40 سال اخير] پاکستان توانسته است بر اساس منافع ملي خود همزمان رابطه متعادلي را با ايران، عربستان و آمريكا داشته باشد و تسليم خواستههاي ديگران نشده است... ما اصلا نميتوانيم انتظار داشته باشيم که پاکستان تنها با ما دوست باشد و با کشورهاي ديگر هم ارتباطاتش را گسترش ندهد. اين انتظاري بيربط است؛ مثل اين است که پاکستان از ما درخواست کند که شما فقط با ما رابطه داشته باشيد و طرف غرب و سوريه و عراق و ... را نگاه نکنيد، چقدر اين مضحک خواهد بود! من فقط به يک موردش اشاره ميکنم که در سفر بنسلمان به پاکستان صحبت از ۱۰ ميليارد دلار است. شما در نظر بگيريد چندميليون پاکستاني در عربستان و همسايگان عربستان دارند کار ميکنند؛ در نظر بگيريد که پاکستانيهايي که مقيم عربستان هستند سالانه ميلياردها دلار به کشورشان ميفرستند؛ حالا اين را مقايسه کنيد که ما چقدر ميتوانيم به پاکستان در زمينههاي اقتصادي و تجاري بهره برسانيم؛ اين تنها يک نمونه کوچکش است و روابط منطقهاي و مسائل حول آن بسيار گستردهتر از اينهاست.بنابراين رهبران پاکستان حق دارند که با عربستان رابطه داشته باشند و رابطه خوب هم داشته
باشند. اگر غير از اين باشد، جاهلانه است و در آن صورت بايد از رهبران پاکستان ترسيد؛ اگر غير از اين رفتار کنند آنوقت بايد بگوييم که عُقلا بر پاکستان حکومت نميکنند.
امتيازات احتمالي عربستان براي فشار بر ايران
عربستان براي اينکه بتواند ايران را تحت فشار قرار دهد از هر امکاناتي استفاده ميکند، اما اين هم در عالم سياست طبيعي است. ميداند که تحت فشار قراردادن ايران بهايي دارد. بخشي از این تهديد است و بخشي فرصت است. بخشي تحت فشارگذاشتن است و بخشي از آن تطميع است. همه اينها کاربرد دارد... بالاخره عربستان هم دوست ندارد پولش را در دريا بريزد و اهداف و برنامههايي دارد. وقتي صحبت از ۱۰ ميليارد ميکند، حتما اهداف و برنامههايي دارد. يکي از اهداف اين رابطه تنگکردن فضا براي ايران است. اما تنها هدف اين نيست. خيلي طبيعي است که عربستان از ارتباط خود با پاکستان براي پيشبرد اهدافش در منطقه استفاده ميکند. اصلا اين يعني خود سياست.ما هم مايل هستيم از پاکستان برای منافع ملي خود استفاده کنيم، اين هم اشکالي ندارد. اينها در دنيا قابل تفاهم است و امروز همه کشورها اين کار را ميکنند. چين، آمريكا، هند و ديگر کشورها هم همين کار را انجام میدهند. اصلا ابزار سياسي يعني همين، ما از اقتصاد استفاده ميکنيم براي سياست و از سياست استفاده ميکنيم براي اقتصاد و از همه اينها هم استفاده ميکنيم براي روابط اجتماعي، همه اينها با يکديگر همپوشاني
دارند و در هم پيچيدهاند.ايران بايد در رابطه خود با پاکستان دايرههاي مشترک را پيدا کند؛ يعني منافع مشترک تعريف کند. نه با پاکستان که با کشورهاي ديگر هم بايد منافع مشترک تعريف کنيم. نميشود بدون داشتن برنامهاي انتظار توسعه و پيشرفت داشته باشيم. رابطه هيچ دو کشوري نميتواند بدون برنامهريزي جلو برود؛ کارهايي هست که بايد انجام دهيم و کارهايي هم هست که نبايد انجام دهيم، هر دو بخش هم مهم است.
...يادم است فرمانده نيروي هوايي پاکستان در زمان پهلوي دوم، زماني به من ميگفت «در جنگي که در دهه ۵۰ شمسي با هند داشتيم، شاه اجازه داده بود هواپيماهاي ما بعد از بلندشدن، در زاهدان بنشينند، اين براي ما امتياز خيلي بزرگي بود...». ما حتما بايد براي ارتباط با پاکستان با ظرفيتها و قابليتهايي که دارد، با سابقه دوستيای که بين ملتها وجود دارد و منافع سياسيای که ايجاب ميکند، برنامه داشته باشيم. به نظر من پاکستان يکي از بهترين کشورهايي است که ما ميتوانيم رابطه مستمر خوبي با آن داشته باشيم و رابطهمان ادامه دهيم. در دهههاي گذشته شرايطی بحراني داشتيم که پاکستان حاضر نشده فشار آمريكا و فشار عربستان را بپذيرد، به اندازه کافي شواهد و مثال براي اين قضيه در ذهن من وجود دارد؛ برای نمونه در دهه 60 وقتي آمريكا تمام بنادر ما را محاصره کرده بود، پاکستان حاضر شد بنادر خود را در اختيار ما بگذارد.
ميانجيگري پاکستان بين ايران و عربستان
عمرانخان بيستوخردهاي سال است که در کار سياست است؛ ولي حزب ايشان سابقه حزب «مسلم ليگ نواز شريف» و حزب «مردم بوتو» را ندارد. اين درست است که سابقه حزب ايشان کمتر از دو حزب شناختهشده ديگر است، اما در اطراف ايشان افراد پختهاي حضور دارند. اينکه عمرانخان بخواهد اين ميانجيگري را انجام دهد، من در آن وجهش که آنها توانايي يا قابليت اين کار را داشته باشند، مشکلي نميبينم؛ اما در اين قضيه که آيا مشکلات در رابطه ايران و عربستان به شکلي است که با ميانجيگري قابل حلوفصل باشد، نسبت به اين حرف دارم؛ يعني به نظر من چنين چيزي مقدور و ممکن نيست. ايران و عربستان بهعنوان دو کشور مهم منطقه فهرستي از مسائل و مشکلات را براي مباحثه دارند و فاصلهشان از هم زياد است. گمان نميکنم آقاي عمرانخان بتواند در اين ماجرا کاري انجام دهد. اين فهرست گستردهتر از آن است که ما تصور کنيم اتفاقي است مثل کشتار سال ۱۳۶۶ در مکه که آقاي ضياءالحق بيايد پادرمياني کند، اتفاقا خود من ناظر آن ماجرا بودم. درحالحاضر مسائل ما با عربستان خيلي گستردهتر است، مسائل منطقه خيلي پيچيدهتر است؛ برميگردد به قطببنديهاي سنگيني که متأسفانه توسط ايران و
عربستان ايجاد شد.
پروندههاي مشترک 2 کشور
من تصور ميکنم اصليترين موضوعي که دولت ايران علاقهمند است به آن بپردازد احتمالا مسئله امنيت سيستان و بلوچستان و احيانا استفاده نيروهاي تروريستي از خاک پاکستان براي ضربهزدن به ايران باشد. اين يک مسئله امنيتي است. همچنين اخبار کاملا جديدي که يک گروه تروريستي بلوچ تعدادي از مأموران پاکستاني را در جاده ميان گوادر و کراچي ترور کرده و مقامات پاکستان گفتهاند گويا در مرز ايران پايگاه دارند. مسئله دوم همکاريهاي دو کشور درباره افغانستان است؛ مسئلهاي که ۴۰ سال است هر دو کشور را آزار داده؛ البته شرايط پاکستان با ايران فرق ميکند. به نظر من دو کشور ميتوانند با يکديگر همکاريهاي خوبي داشته باشند؛ در مقاطعي داشتهاند و در مقاطعي هم با يکديگر تقابلهاي سنگيني داشتند که به نظر من اشتباه بوده است. دو کشور ميتوانند همکاريهاي خوبي در بازپسآوردن آرامش به منطقه داشته باشند که هم به نفع مردم افغانستان است و هم همسايگان افغانستان. در اين زمينه کارهاي جدي بايد انجام شود. دو کشور بايد از مرحله تقابل خارج شوند. نه رقابت، نه تقابل، نه دشمني بلکه دوستانه بايد با يکديگر بر سر اصول و مباني تفاهم کنند و بتوانند در اين موضوع
کاري کنند.
آغاز سفر عمرانخان از مشهد
دراينباره به دو نکته توجه کنيد؛ اول آنکه آقاي عمرانخان با همسرشان با سير و سلوک عارفانهاي زندگي ميکنند و جايگاه امام هشتم در اين ديدگاه بالاست. نکته دوم اينکه اين مطلب در کشورهاي ديگر و ديدارهاي مقامات عالي بيسابقه نيست؛ برای نمونه آن زمان که در مأموريت هند بودم، نخستوزير ژاپن در ديدار از هند سفرش را نه از پايتخت بلکه از شهر حيدرآباد در جنوب هند شروع کرد. (انصافنيوز)
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.