|

ستیزه در پوشش نقد

سعید رضوانی

سردبیر محترم روزنامه «شرق»

با سلام و احترام، مطلب «بلای سنت‌گریزی در ترجمه» را در روزنامه «شرق»، مورخ 24 فروردین‌ماه 1398، خواندم و از چاپ چنین مطلبی در آن روزنامه متعجب شدم. آنچه در این چند سطر به عرض می‌رسانم نه پاسخی به مطلب یادشده، بلکه توضیحی است دراین‌باره که چرا از پاسخ‌دادن به آن امتناع می‌ورزم. مطلبی را که درباره ترجمه‌ام از «یادداشت‌هایی درباره کافکا»، اثر آدورنو، منتشر فرموده‌اید به دو علت درخور پاسخ نمی‌دانم:
1. علت نخست ناسازگاری مطلب است با مفهومی که من از دوران تحصیل فلسفه در آلمان، از نقد می‌شناسم و پاس می‌دارم. این مفهوم نه ارتباطی با پرخاش و دشنام دارد نه با جدل و غرض‌ورزی و عقده‌گشایی. نقد، چنان‌که من می‌شناسم، مبتنی بر ادب اجتماعی است و فرسنگ‌ها دور از زبان و بیان نویسنده «بلای سنت‌گریزی در ترجمه». همین زبان و بیان پرغیظ‌و‌غضب مبين و ﻣﺆيد آن است که نویسنده بنای مطلب را بر دانش نگذاشته، بلکه تابع اغراض شخصی بوده است، چراکه دانش با این قالب و چارچوب سنخیت ندارد. هرگاه به چنین مطلبی پاسخ دهم، ستیزه را به عنوان نقد رسمیت می‌بخشم.
2. علت دوم علتی فنی است. مطلب «بلای سنت‌گریزی در ترجمه» حداقل انتظاری را که از نقد ترجمه می‌رود برآورده نمی‌کند. حداقل انتظار یعنی اینکه منتقد ترجمه به زبان متن مبدﺃ مسلط یا دست‌کم با آن آشنا باشد. موجب حیرت و البته معرف سطح علمی کار «منتقد» است اینکه ایشان متنی را که من مستقیما از آلمانی ترجمه کرده‌ام با ترجمه انگلیسی آن می‌سنجد! من ترجمه از زبان واسط دیده‌ام، هرچند این پدیده بیشتر در دوران قاجار شایع بود تا در روزگار ما. اما نقد ترجمه براساس مقابله با ترجمه اثر به زبانی دیگر موجب تعجب است و هیچ انسان خردمندی آن را جدی نمی‌گیرد. نویسنده خود به غرابت کار خود آگاه است که می‌نویسد: «ممکن است تصور شود کتابی را که از آلمانی به فارسی ترجمه شده نمی‌توان با ترجمه انگلیسی آن مطابقت داد». باید گفت بله، تصور می‌شود و بحق هم تصور می‌شود. نویسنده از دانش اولیه و بدیهی لازم برای نقد ترجمه بنده، یعنی تسلط بر زبان آلمانی یا حداقل آشنایی با آن، محروم است. شایسته می‌بود ایشان پیش از دست‌بردن به کار نقد ترجمه صلاحیت آن را احراز نماید.‌چنانچه ممکن است، خواهش می‌کنم این نامه را در روزنامه
بازتاب دهید.

سردبیر محترم روزنامه «شرق»

با سلام و احترام، مطلب «بلای سنت‌گریزی در ترجمه» را در روزنامه «شرق»، مورخ 24 فروردین‌ماه 1398، خواندم و از چاپ چنین مطلبی در آن روزنامه متعجب شدم. آنچه در این چند سطر به عرض می‌رسانم نه پاسخی به مطلب یادشده، بلکه توضیحی است دراین‌باره که چرا از پاسخ‌دادن به آن امتناع می‌ورزم. مطلبی را که درباره ترجمه‌ام از «یادداشت‌هایی درباره کافکا»، اثر آدورنو، منتشر فرموده‌اید به دو علت درخور پاسخ نمی‌دانم:
1. علت نخست ناسازگاری مطلب است با مفهومی که من از دوران تحصیل فلسفه در آلمان، از نقد می‌شناسم و پاس می‌دارم. این مفهوم نه ارتباطی با پرخاش و دشنام دارد نه با جدل و غرض‌ورزی و عقده‌گشایی. نقد، چنان‌که من می‌شناسم، مبتنی بر ادب اجتماعی است و فرسنگ‌ها دور از زبان و بیان نویسنده «بلای سنت‌گریزی در ترجمه». همین زبان و بیان پرغیظ‌و‌غضب مبين و ﻣﺆيد آن است که نویسنده بنای مطلب را بر دانش نگذاشته، بلکه تابع اغراض شخصی بوده است، چراکه دانش با این قالب و چارچوب سنخیت ندارد. هرگاه به چنین مطلبی پاسخ دهم، ستیزه را به عنوان نقد رسمیت می‌بخشم.
2. علت دوم علتی فنی است. مطلب «بلای سنت‌گریزی در ترجمه» حداقل انتظاری را که از نقد ترجمه می‌رود برآورده نمی‌کند. حداقل انتظار یعنی اینکه منتقد ترجمه به زبان متن مبدﺃ مسلط یا دست‌کم با آن آشنا باشد. موجب حیرت و البته معرف سطح علمی کار «منتقد» است اینکه ایشان متنی را که من مستقیما از آلمانی ترجمه کرده‌ام با ترجمه انگلیسی آن می‌سنجد! من ترجمه از زبان واسط دیده‌ام، هرچند این پدیده بیشتر در دوران قاجار شایع بود تا در روزگار ما. اما نقد ترجمه براساس مقابله با ترجمه اثر به زبانی دیگر موجب تعجب است و هیچ انسان خردمندی آن را جدی نمی‌گیرد. نویسنده خود به غرابت کار خود آگاه است که می‌نویسد: «ممکن است تصور شود کتابی را که از آلمانی به فارسی ترجمه شده نمی‌توان با ترجمه انگلیسی آن مطابقت داد». باید گفت بله، تصور می‌شود و بحق هم تصور می‌شود. نویسنده از دانش اولیه و بدیهی لازم برای نقد ترجمه بنده، یعنی تسلط بر زبان آلمانی یا حداقل آشنایی با آن، محروم است. شایسته می‌بود ایشان پیش از دست‌بردن به کار نقد ترجمه صلاحیت آن را احراز نماید.‌چنانچه ممکن است، خواهش می‌کنم این نامه را در روزنامه
بازتاب دهید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.