روسيه تمام همکاريهاي خود را با ناتو لغو کرد
تنش ميان روسيه و ناتو يک گام ديگر بالا گرفت. روسيه روز گذشته اعلام کرد که تمام همکاريهاي خود با ناتو را به حالت تعليق درميآورد. الکساندر گروشکو، معاون وزارت خارجه روسيه تأکيد کرد مسکو نهتنها همکاريهاي نظامي خود با ناتو بلکه تمام همکاريهاي غيرنظامي با اين سازمان را قطع کرده است. به گفته گروشکو «اقدامات خصمانه و ناامنکننده آمريکا و ناتو در اطراف مرزهاي روسيه از مهمترين دلايل اين قطع همکاري بهشمار ميآيد». باوجوداینکه با قطع همکاريهاي مسکو و ناتو احتمال تقابل نظامي دو طرف بالا گرفته اما اين مقام وزارت خارجه روسيه ابراز اميدواري کرده است که «اين قطع همکاريها به مناقشه جدي ميان روسيه و ناتو منجر نشود. بااينحال مسکو آماده مقابله با تهديدات احتمالي ناتو است و وقوع جنگ ميان روسيه و ناتو، فاجعهاي بزرگ براي بشريت خواهد بود که اميدواريم رخ ندهد».
اظهارات گروشکو يک روز پس از آن صورت ميگيرد که تعدادي از مقامهاي نظامي بلندپايه آمريکا نگراني خود در ارتباط با احتمال وقوع جنگ هستهاي ميان روسيه و آمريکا به دليل وجودنداشتن ارتباط مناسب ميان دو طرف را مطرح کرده بودند. پنج سال قبل ناتو در واکنش به انضمام شبهجزيره کريمه به خاک روسيه، تمام همکاريهاي نظامي و غيرنظامي خود را با روسيه قطع کرده بود. پس از آن هم تحولات ديگری ازجمله درگيري ناوهاي جنگي در تنگه کرچ و خروج ايالات متحده از پيمان هستهاي دوران جنگ سرد باعث افزايش تنش ميان روسيه و ناتو شده بود که با اقدام اخير مسکو به اوج رسيد. بااينحال رسانههاي نزديک به حکومت روسيه اين اقدام مسکو را «يک پيروزي بزرگ» قلمداد کردهاند. روزنامه مسکو تايمز به اين نکته اشاره کرده است: «روسيه بدون شليک حتي يک گلوله بهزودي و با خارجکردن ترکيه بهعنوان يکي از اعضاي مؤثر ناتو، خواهد توانست شکافي بزرگ در اين سازمان ايجاد کند». ترکيه در سالهاي اخير در جبهه روسيه قرار گرفته و با ايالات متحده و ناتو دچار چالشهايي شده است. «کورتيس اسکاپاروتي»، يکي از فرماندهان ارشد ناتو در اروپا ميگويد: «روسيه و آمريکا بهعنوان دو ابرقدرت
هستهاي بايد بيش از گذشته گفتوگو کنند. درحالحاضر اجراي يکي از مهمترين توافقهاي کنترل تسليحات هستهاي معلق شده و از عمر آخرين پيمان محدودکننده تسليحات هستهاي هم حدود دو سال باقي مانده است. درحالحاضر و برخلاف دوران جنگ سرد که دو طرف با تهديد جنگ هستهاي دستوپنجه نرم ميکردند، آمريکا و روسيه کمتر به گفتوگو با هم ميپردازند. اين در حالي است که ما در دوران جنگ سرد درک بهتري از شرايط و موقعيت يکديگر داشتيم؛ چراکه با وجود دشمني، با هم مذاکره ميکرديم».
تنش ميان روسيه و ناتو در شرايطی بالا گرفته است که مسکو در سال 1994 در آستانه پيوستن به ناتو قرار گرفته بود. روسيه در آن زمان معاهده مشارکت با ناتو براي گسترش صلح را امضا کرده بود. اين برنامه با هدف اعتمادسازي ميان اعضاي ناتو و ديگر کشورهاي اروپايي ازجمله جمهوريهاي استقلاليافته از اتحاد جماهير شوروي ايجاد شده بود و بيل کلينتون، رئيسجمهور وقت آمريکا، امضاي روسيه پاي اين پيمان را «گامي بلند در جهت عضويت در ناتو» دانست. بااينحال بروز تنشهاي متعدد ميان دو طرف از جمله در حوزه حقوق بشر و دموکراسي باعث سلب اعتماد دوجانبه شد. به گفته سرگئي کاراگانوف، مشاور سابق کاخ کرملين «عدم موافقت با عضويت روسيه در پيمان ناتو يکي از بزرگترين اشتباهات سياسي در تاريخ غرب بهشمار ميآيد. اين اقدام باعث رويارويي روسيه و ناتو و نيز قربانيشدن اوکراين شد».
سال 2014 و پس از ضميمهشدن شبهجزيره کريمه به خاک روسيه، تنش ميان روسيه و ناتو افزايش يافت. کاراگانوف ميگويد: «درحالحاضر کشورهاي هممرز با روسيه ازجمله کشورهاي حوزه بالکان نگراني بسياري بابت تحولات پيشرو دارند. اگر اين کشورها به ناتو نپيوسته بودند و موضع بيطرفانه خود در ميان روسيه و ناتو را حفظ ميکردند، اکنون و با سردي رابطه مسکو و بروکسل نگراني کمتري داشتند». در پنج سال اخير رابطه روسيه و ناتو به مرور به وضعيت متشنج دوران جنگ سرد بازگشت اما به گفته آندرس فوگ راسموسن، دبيرکل پيشين ناتو، جنس تهديدهاي امروز با دوران جنگ سرد تفاوتهاي آشکاري کرده است. تهديدهايي که امروز روسيه با آنها دستوپنجه نرم ميکند، پيچيدهتر از قبل است.
محيط امنيتي هم از وضعيت دو قطبي قابلپيشبيني به تصويري چندلايه و غيرشفاف از تهديدها و چالشها تبديل شده است. در اين سالها روسيه به چالشي ژئوپليتيک براي جوامع دموکرات غربي تبديل شده است که تلاش ميکند اعتماد و ثبات آنها را با تهديد روبهرو کند. از سوي ديگر بازيهاي نظامي و مانورهاي روسيه در مناطق مرزي باعث تشديد نگراني همسايگانش ازجمله کشورهاي حوزه بالتيک و لهستان شده است. حتي کشورهاي دورتر در بالکان هم از تهديد حملات سايبري و انتشار اطلاعات غلط از سوي هکرهاي مرتبط با مسکو در امان نيستند. راسموسن با اشاره به تنشهاي سالهاي اخير ميان ناتو و روسيه ميگويد: «در شرايط فعلي هيچ راهي براي عضويت روسيه در ناتو وجود ندارد؛ چراکه هرکدام، طرف مقابل را تهديدي عليه امنيت ملي خود قلمداد ميکنند. ولاديمير پوتين، رئيسجمهور روسيه کمي بعد از انضمام کريمه به خاک روسيه به اصليترين عامل دشمني با ناتو پرداخت و تأکيد کرد که رهبران ناتو بارها به ما دروغ گفتهاند و پشت مرزهاي ما توطئهچيني کردهاند. ناتو با توسعه بهسوی مرزهاي شرقي روسيه پس از سقوط کمونيسم به بزرگترين تهديد عليه امنيت روسيه تبديل شده است».
تنش ميان روسيه و ناتو يک گام ديگر بالا گرفت. روسيه روز گذشته اعلام کرد که تمام همکاريهاي خود با ناتو را به حالت تعليق درميآورد. الکساندر گروشکو، معاون وزارت خارجه روسيه تأکيد کرد مسکو نهتنها همکاريهاي نظامي خود با ناتو بلکه تمام همکاريهاي غيرنظامي با اين سازمان را قطع کرده است. به گفته گروشکو «اقدامات خصمانه و ناامنکننده آمريکا و ناتو در اطراف مرزهاي روسيه از مهمترين دلايل اين قطع همکاري بهشمار ميآيد». باوجوداینکه با قطع همکاريهاي مسکو و ناتو احتمال تقابل نظامي دو طرف بالا گرفته اما اين مقام وزارت خارجه روسيه ابراز اميدواري کرده است که «اين قطع همکاريها به مناقشه جدي ميان روسيه و ناتو منجر نشود. بااينحال مسکو آماده مقابله با تهديدات احتمالي ناتو است و وقوع جنگ ميان روسيه و ناتو، فاجعهاي بزرگ براي بشريت خواهد بود که اميدواريم رخ ندهد».
اظهارات گروشکو يک روز پس از آن صورت ميگيرد که تعدادي از مقامهاي نظامي بلندپايه آمريکا نگراني خود در ارتباط با احتمال وقوع جنگ هستهاي ميان روسيه و آمريکا به دليل وجودنداشتن ارتباط مناسب ميان دو طرف را مطرح کرده بودند. پنج سال قبل ناتو در واکنش به انضمام شبهجزيره کريمه به خاک روسيه، تمام همکاريهاي نظامي و غيرنظامي خود را با روسيه قطع کرده بود. پس از آن هم تحولات ديگری ازجمله درگيري ناوهاي جنگي در تنگه کرچ و خروج ايالات متحده از پيمان هستهاي دوران جنگ سرد باعث افزايش تنش ميان روسيه و ناتو شده بود که با اقدام اخير مسکو به اوج رسيد. بااينحال رسانههاي نزديک به حکومت روسيه اين اقدام مسکو را «يک پيروزي بزرگ» قلمداد کردهاند. روزنامه مسکو تايمز به اين نکته اشاره کرده است: «روسيه بدون شليک حتي يک گلوله بهزودي و با خارجکردن ترکيه بهعنوان يکي از اعضاي مؤثر ناتو، خواهد توانست شکافي بزرگ در اين سازمان ايجاد کند». ترکيه در سالهاي اخير در جبهه روسيه قرار گرفته و با ايالات متحده و ناتو دچار چالشهايي شده است. «کورتيس اسکاپاروتي»، يکي از فرماندهان ارشد ناتو در اروپا ميگويد: «روسيه و آمريکا بهعنوان دو ابرقدرت
هستهاي بايد بيش از گذشته گفتوگو کنند. درحالحاضر اجراي يکي از مهمترين توافقهاي کنترل تسليحات هستهاي معلق شده و از عمر آخرين پيمان محدودکننده تسليحات هستهاي هم حدود دو سال باقي مانده است. درحالحاضر و برخلاف دوران جنگ سرد که دو طرف با تهديد جنگ هستهاي دستوپنجه نرم ميکردند، آمريکا و روسيه کمتر به گفتوگو با هم ميپردازند. اين در حالي است که ما در دوران جنگ سرد درک بهتري از شرايط و موقعيت يکديگر داشتيم؛ چراکه با وجود دشمني، با هم مذاکره ميکرديم».
تنش ميان روسيه و ناتو در شرايطی بالا گرفته است که مسکو در سال 1994 در آستانه پيوستن به ناتو قرار گرفته بود. روسيه در آن زمان معاهده مشارکت با ناتو براي گسترش صلح را امضا کرده بود. اين برنامه با هدف اعتمادسازي ميان اعضاي ناتو و ديگر کشورهاي اروپايي ازجمله جمهوريهاي استقلاليافته از اتحاد جماهير شوروي ايجاد شده بود و بيل کلينتون، رئيسجمهور وقت آمريکا، امضاي روسيه پاي اين پيمان را «گامي بلند در جهت عضويت در ناتو» دانست. بااينحال بروز تنشهاي متعدد ميان دو طرف از جمله در حوزه حقوق بشر و دموکراسي باعث سلب اعتماد دوجانبه شد. به گفته سرگئي کاراگانوف، مشاور سابق کاخ کرملين «عدم موافقت با عضويت روسيه در پيمان ناتو يکي از بزرگترين اشتباهات سياسي در تاريخ غرب بهشمار ميآيد. اين اقدام باعث رويارويي روسيه و ناتو و نيز قربانيشدن اوکراين شد».
سال 2014 و پس از ضميمهشدن شبهجزيره کريمه به خاک روسيه، تنش ميان روسيه و ناتو افزايش يافت. کاراگانوف ميگويد: «درحالحاضر کشورهاي هممرز با روسيه ازجمله کشورهاي حوزه بالکان نگراني بسياري بابت تحولات پيشرو دارند. اگر اين کشورها به ناتو نپيوسته بودند و موضع بيطرفانه خود در ميان روسيه و ناتو را حفظ ميکردند، اکنون و با سردي رابطه مسکو و بروکسل نگراني کمتري داشتند». در پنج سال اخير رابطه روسيه و ناتو به مرور به وضعيت متشنج دوران جنگ سرد بازگشت اما به گفته آندرس فوگ راسموسن، دبيرکل پيشين ناتو، جنس تهديدهاي امروز با دوران جنگ سرد تفاوتهاي آشکاري کرده است. تهديدهايي که امروز روسيه با آنها دستوپنجه نرم ميکند، پيچيدهتر از قبل است.
محيط امنيتي هم از وضعيت دو قطبي قابلپيشبيني به تصويري چندلايه و غيرشفاف از تهديدها و چالشها تبديل شده است. در اين سالها روسيه به چالشي ژئوپليتيک براي جوامع دموکرات غربي تبديل شده است که تلاش ميکند اعتماد و ثبات آنها را با تهديد روبهرو کند. از سوي ديگر بازيهاي نظامي و مانورهاي روسيه در مناطق مرزي باعث تشديد نگراني همسايگانش ازجمله کشورهاي حوزه بالتيک و لهستان شده است. حتي کشورهاي دورتر در بالکان هم از تهديد حملات سايبري و انتشار اطلاعات غلط از سوي هکرهاي مرتبط با مسکو در امان نيستند. راسموسن با اشاره به تنشهاي سالهاي اخير ميان ناتو و روسيه ميگويد: «در شرايط فعلي هيچ راهي براي عضويت روسيه در ناتو وجود ندارد؛ چراکه هرکدام، طرف مقابل را تهديدي عليه امنيت ملي خود قلمداد ميکنند. ولاديمير پوتين، رئيسجمهور روسيه کمي بعد از انضمام کريمه به خاک روسيه به اصليترين عامل دشمني با ناتو پرداخت و تأکيد کرد که رهبران ناتو بارها به ما دروغ گفتهاند و پشت مرزهاي ما توطئهچيني کردهاند. ناتو با توسعه بهسوی مرزهاي شرقي روسيه پس از سقوط کمونيسم به بزرگترين تهديد عليه امنيت روسيه تبديل شده است».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.