واکنش زنان افغانستان به مذاکرات صلح و نقش بانوی اول
به عقب برنمیگردیم
برای بسیاری از زنان افغانستان، مذاکرات صلح ایالات متحده با طالبان یادآور روزهای تاریک زندگیشان است؛ یعنی وقتی گروه طالبان زنان را از اکثر حقوق اولیه آنها محروم میکرد. رژیم طالبان اجازه نمیداد دختران به مدرسه بروند، کارکردن زنان ممنوع بود، وقتی میخواستند از خانه خارج شوند باید سر تا پایشان را میپوشاندند و یک مرد هم باید آنها را همراهی میکرد، حتی اگر شده پسر کوچکشان و بیرونماندن یک تار مویشان به شلاق منجر میشد.مذاکرات صلح میتواند طالبان را به قدرت بازگرداند و تاکنون دولت اشرف غنی، رئیسجمهوری افغانستان، از این مذاکرات بیرون گذاشته شده؛ اما همسر او، رولا غنی، بانوی اول افغانستان، به فرد تأثیرگذاری در انتقاد از این مذاکرات و نقش زنان در آن بدل شده است. آنطور که خودش میگوید، تلاش میکند سنگ کوچکی باشد که مردم برای نیفتادن گلدان زیر آن میگذارند: «این کاری است که من برای زنان افغان میکنم».
مشارکت او، جنبشهای مردمی زنان سراسر کشور را تقویت کرده است؛ زنانی که در قالب هشتکی محبوب در شبکههای اجتماعی میگویند زنان افغانستان به عقب بازنمیگردند. رولا غنی در مصاحبهای در کاخ ریاستجمهوری در مرکز کابل گفت: «فهمیدم که بهعنوان بانوی اول امتیازاتی دارم». افغانستان نسبت به دوره طالبان در اواخر دهه 1990 به طرز چشمگیری تغییر کرده است؛ بسیاری از زنان در هیئت دولت، دانشگاهها و گروههای حقوقبشری فعال هستند و زنان و مردان زیادی در کافههای پایتخت حضور دارند. بانوی اول میخواهد صدای زنان نیز در روند صلح شنیده شود و نقش آنها در این مذاکرات فراتر از درخواستهای ایالات متحده و ناتو از زنان برای مشارکت در این گفتوگوها باشد.
غنی با زبان فرانسه ضعیف اما قابل فهم خود که به دلیل بزرگشدن در لبنان و تحصیل در پاریس آن را یاد گرفته است، میگوید: «هیچ کار واقعیای برای فهمیدن اینکه زنان واقعا چه میخواهند، انجام نشده است؛ اینکه چه فکر میکنند؟ اولویتهایشان چیست؟ به نظرشان موانع پیشروی صلح چیست؟». فعالان زنان افغانستان میگویند تمرکز اصلی مذاکرات صلح ایالات متحده با طالبان، خروج نیروهای خارجی و تلاشها برای مبارزه با تروریسم است و از همین رو، آنها بهوضوح از مذاکرات کنار گذاشته شدهاند. مذاکرات صلح ایالات متحده و طالبان در دوحه قطر کاملا مردانه بود و در گفتوگوهای میانجیگران افغان و گروه طالبان نیز که بهتازگی در مسکو برگزار شد، از میان 42 کرسی، دو کرسی به زنان رسید. در نشستی هم که زلمی خلیلزاد، فرستاده صلح آمریکا، در اوایل ماه جاری میلادی با رئیسجمهوری افغانستان و اسکات میلر، فرمانده ارشد نظامی آمریکا در افغانستان، برگزار کرد، حتی یک زن حضور نداشت.
حتی طالبان گفته است از حقوق زنان، ازجمله آموزش، تا جایی که با اصول اسلامی هماهنگ باشد، حمایت میکند. زنان و مردان افغان درباره این موضوع اختلافنظر دارند و میگویند این اظهارنظر تفسیرهای مختلفی به دنبال خواهد داشت.
برای رسیدگی به نگرانیهای زنان، دفتر بانوی اول و سازمانهای زنان در ماه آگوست تحقیقی را از 15 هزار زن در 34 استان افغانستان آغاز کردند، ازجمله در مناطق تحت کنترل طالبان و مناطق تحت درگیری.نشستها با یکدیگر متفاوت بودند؛ در استان هلمند جنوبی، زنان گفتند یادگیری خواندن و نوشتن تنها راه دستیابی به صلح است. در استان مرکزی سمنگان، شرکتکنندگان آواز خواندند و از جامعه جهانی خواستند صدای آنها را بشنود. در استان شرقی کنر که تعداد انگشتشماری از شرکتکنندگان صورتهای خود را نپوشانده بودند، زنان در بیانیهای که در توییتر منتشر شد، خواستار مشارکت زنان شدند؛ چون به گفته آنها «این زنان هستند که نیروهای طالبان یا سربازان را بزرگ میکنند».
بااینحال، برخی هم از تلاشهای رولا غنی دل خوشی ندارند. وقتی دفتر او ماه گذشته دهها هزار دلار بین زنان فقیر استان ننگرهار پخش کرد، اعضای طالبان این پولها را گرفتند و آتش زدند. مقامات محلی هم با تردید به این حرکت نگاه کردند و گفتند این اقدام او حرکتی سیاسی برای کمک به همسرش و انتخاب مجدد او در انتخابات امسال طراحی شده است.
این پروژه ششماهه به برگزاری کنفرانسی زنانه در پایتخت افغانستان انجامید و سههزارو 500 زن افغان زیر چادرهای بزرگی که برای لوییجرگه از آنها استفاده میشود، جمع شدند. در آن کنفرانس، زنان در کنار بانوی اول و رئیسجمهور خواستار آتشبس فوری و حفاظت از حقوقشان در آینده شدند. بااینحال طالبان و دولت ایالات متحده هیچ پاسخی به این رویداد ندادند. فعالان حقوق زنان میترسند که بیانیه ایالات متحده، ازجمله اظهارنظر خلیلزاد مبنی بر لزوم حمایت از حقوق زنان در توافقنامه صلح، در حد حرف باقی بماند. مری اکرمی، رئیس شبکه زنان افغان گفت: «همانطور که شاهد بودهایم، آمریکاییها سیاستها، برنامهها و سازوکارهای خودشان را دارند؛ ولی ما به آنها گفتهایم توافق صلحی بدون زنان اصلا توافق نیست».
وقتی شری بنارد، همسر آمریکایی خلیلزاد، یادداشتی درباره زنان افغانستان نوشت، دیدگاههایش به باور بسیاری منعکسکننده دیدگاههای این دیپلمات آمریکایی بود. بنارد در یادداشت خود برای مرکز منافع ملی نوشته بود: «زنان افغان باید درست مثل زنان غربی برای بهدستآوردن حقوقشان سخت تلاش کنند و از اتکا به پولهای خارجی دست بردارند».
افغانها با خشم به این یادداشت واکنش نشان دادند. پلوشه حسن، رئیس مرکز تعلیمی زنان افغان، در پاسخ به این یادداشت در همان نشریه نوشت: «ما خیلی پیشتر از رسیدن نیروهای آمریکایی، در تلاش بودهایم و بعد از رفتن آنها نیز به تلاش خود ادامه میدهیم».
برای بسیاری از زنان افغانستان، مذاکرات صلح ایالات متحده با طالبان یادآور روزهای تاریک زندگیشان است؛ یعنی وقتی گروه طالبان زنان را از اکثر حقوق اولیه آنها محروم میکرد. رژیم طالبان اجازه نمیداد دختران به مدرسه بروند، کارکردن زنان ممنوع بود، وقتی میخواستند از خانه خارج شوند باید سر تا پایشان را میپوشاندند و یک مرد هم باید آنها را همراهی میکرد، حتی اگر شده پسر کوچکشان و بیرونماندن یک تار مویشان به شلاق منجر میشد.مذاکرات صلح میتواند طالبان را به قدرت بازگرداند و تاکنون دولت اشرف غنی، رئیسجمهوری افغانستان، از این مذاکرات بیرون گذاشته شده؛ اما همسر او، رولا غنی، بانوی اول افغانستان، به فرد تأثیرگذاری در انتقاد از این مذاکرات و نقش زنان در آن بدل شده است. آنطور که خودش میگوید، تلاش میکند سنگ کوچکی باشد که مردم برای نیفتادن گلدان زیر آن میگذارند: «این کاری است که من برای زنان افغان میکنم».
مشارکت او، جنبشهای مردمی زنان سراسر کشور را تقویت کرده است؛ زنانی که در قالب هشتکی محبوب در شبکههای اجتماعی میگویند زنان افغانستان به عقب بازنمیگردند. رولا غنی در مصاحبهای در کاخ ریاستجمهوری در مرکز کابل گفت: «فهمیدم که بهعنوان بانوی اول امتیازاتی دارم». افغانستان نسبت به دوره طالبان در اواخر دهه 1990 به طرز چشمگیری تغییر کرده است؛ بسیاری از زنان در هیئت دولت، دانشگاهها و گروههای حقوقبشری فعال هستند و زنان و مردان زیادی در کافههای پایتخت حضور دارند. بانوی اول میخواهد صدای زنان نیز در روند صلح شنیده شود و نقش آنها در این مذاکرات فراتر از درخواستهای ایالات متحده و ناتو از زنان برای مشارکت در این گفتوگوها باشد.
غنی با زبان فرانسه ضعیف اما قابل فهم خود که به دلیل بزرگشدن در لبنان و تحصیل در پاریس آن را یاد گرفته است، میگوید: «هیچ کار واقعیای برای فهمیدن اینکه زنان واقعا چه میخواهند، انجام نشده است؛ اینکه چه فکر میکنند؟ اولویتهایشان چیست؟ به نظرشان موانع پیشروی صلح چیست؟». فعالان زنان افغانستان میگویند تمرکز اصلی مذاکرات صلح ایالات متحده با طالبان، خروج نیروهای خارجی و تلاشها برای مبارزه با تروریسم است و از همین رو، آنها بهوضوح از مذاکرات کنار گذاشته شدهاند. مذاکرات صلح ایالات متحده و طالبان در دوحه قطر کاملا مردانه بود و در گفتوگوهای میانجیگران افغان و گروه طالبان نیز که بهتازگی در مسکو برگزار شد، از میان 42 کرسی، دو کرسی به زنان رسید. در نشستی هم که زلمی خلیلزاد، فرستاده صلح آمریکا، در اوایل ماه جاری میلادی با رئیسجمهوری افغانستان و اسکات میلر، فرمانده ارشد نظامی آمریکا در افغانستان، برگزار کرد، حتی یک زن حضور نداشت.
حتی طالبان گفته است از حقوق زنان، ازجمله آموزش، تا جایی که با اصول اسلامی هماهنگ باشد، حمایت میکند. زنان و مردان افغان درباره این موضوع اختلافنظر دارند و میگویند این اظهارنظر تفسیرهای مختلفی به دنبال خواهد داشت.
برای رسیدگی به نگرانیهای زنان، دفتر بانوی اول و سازمانهای زنان در ماه آگوست تحقیقی را از 15 هزار زن در 34 استان افغانستان آغاز کردند، ازجمله در مناطق تحت کنترل طالبان و مناطق تحت درگیری.نشستها با یکدیگر متفاوت بودند؛ در استان هلمند جنوبی، زنان گفتند یادگیری خواندن و نوشتن تنها راه دستیابی به صلح است. در استان مرکزی سمنگان، شرکتکنندگان آواز خواندند و از جامعه جهانی خواستند صدای آنها را بشنود. در استان شرقی کنر که تعداد انگشتشماری از شرکتکنندگان صورتهای خود را نپوشانده بودند، زنان در بیانیهای که در توییتر منتشر شد، خواستار مشارکت زنان شدند؛ چون به گفته آنها «این زنان هستند که نیروهای طالبان یا سربازان را بزرگ میکنند».
بااینحال، برخی هم از تلاشهای رولا غنی دل خوشی ندارند. وقتی دفتر او ماه گذشته دهها هزار دلار بین زنان فقیر استان ننگرهار پخش کرد، اعضای طالبان این پولها را گرفتند و آتش زدند. مقامات محلی هم با تردید به این حرکت نگاه کردند و گفتند این اقدام او حرکتی سیاسی برای کمک به همسرش و انتخاب مجدد او در انتخابات امسال طراحی شده است.
این پروژه ششماهه به برگزاری کنفرانسی زنانه در پایتخت افغانستان انجامید و سههزارو 500 زن افغان زیر چادرهای بزرگی که برای لوییجرگه از آنها استفاده میشود، جمع شدند. در آن کنفرانس، زنان در کنار بانوی اول و رئیسجمهور خواستار آتشبس فوری و حفاظت از حقوقشان در آینده شدند. بااینحال طالبان و دولت ایالات متحده هیچ پاسخی به این رویداد ندادند. فعالان حقوق زنان میترسند که بیانیه ایالات متحده، ازجمله اظهارنظر خلیلزاد مبنی بر لزوم حمایت از حقوق زنان در توافقنامه صلح، در حد حرف باقی بماند. مری اکرمی، رئیس شبکه زنان افغان گفت: «همانطور که شاهد بودهایم، آمریکاییها سیاستها، برنامهها و سازوکارهای خودشان را دارند؛ ولی ما به آنها گفتهایم توافق صلحی بدون زنان اصلا توافق نیست».
وقتی شری بنارد، همسر آمریکایی خلیلزاد، یادداشتی درباره زنان افغانستان نوشت، دیدگاههایش به باور بسیاری منعکسکننده دیدگاههای این دیپلمات آمریکایی بود. بنارد در یادداشت خود برای مرکز منافع ملی نوشته بود: «زنان افغان باید درست مثل زنان غربی برای بهدستآوردن حقوقشان سخت تلاش کنند و از اتکا به پولهای خارجی دست بردارند».
افغانها با خشم به این یادداشت واکنش نشان دادند. پلوشه حسن، رئیس مرکز تعلیمی زنان افغان، در پاسخ به این یادداشت در همان نشریه نوشت: «ما خیلی پیشتر از رسیدن نیروهای آمریکایی، در تلاش بودهایم و بعد از رفتن آنها نیز به تلاش خود ادامه میدهیم».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.