|

فرصتی تاریخی

علی زینی‌وند

انتخابات 24خرداد در ایران، خیلی از روندهای ناصواب داخلی را متحول و تهدیدات بین‌المللی را تا اندازه‌ای تعدیل کرده است. موضوع این نوشتار اما، نه پرداختن به روندها و نتایج داخلی، که در جای خود مهم و نیازمند تدبر، تحلیل و موشکافی عالمانه است که، توجه به شرایط پیش‌آمده در کشور و اهمیت آن در تعامل با دنیا در عرصه سیاست خارجی است. باید اذعان کرد که، منشا بسیاری از مشکلات امروز از جمله باقی‌ماندن کشور در شرایط ویژه و بعضا بحرانی، برجسته بودن ایران در صدر موضوعات تنش‌زای دنیا، تداوم برخی تنش‌ها در منطقه، رقابت منفی برخی کشورهای مهم منطقه با ایران، درشت‌گویی برخی از کشورهای ذره‌ای پیرامون و موضوعاتی از این دست، اغلب معلول روابط نامناسب ما با برخی از کشورهای دنیا خصوصا جهان غرب پس از پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون بوده است. دنیای غرب و خصوصا آمریکا، البته بدون توجه به اهداف و منافع ما، تاکنون به دنبال منافع و امنیت مورد نظر خود بوده‌اند و در این راستا درک درستی از کشور بزرگ ایران و حتی منطقه هم نداشته‌اند. اراده‌ای جمعی و هماهنگ در داخل، به منظور آغاز روندی تازه در تعامل سازنده با کشورهای موثر و حتی نخبگان غیرحکومتی در سراسر دنیا، می‌تواند در شرایط مطلوب کنونی در کشور، تاثیر قابل توجهی در رفع سوءبرداشت‌های فعلی در عرصه روابط خارجی با بخشی از دنیا داشته باشد. به عبارتی« اجماع‌سازی در داخل و اقناع‌سازی در خارج» احتمالا می‌تواند به این بازی فرسایشی سی‌وچند ساله پایان دهد. حمایت‌های جدی ارکان مختلف و موثر نظام و دیپلماسی چند جانبه مقامات ایرانی در سفر اخیر به نیویورک، نقطه آغاز بدیع و امیدوار کننده‌ای در این راستاست. سوابق دکتر روحانی نشان از مشی تحول‌خواهی، نگرش اصلاحی، مشورت‌پذیری، تعقل‌گرایی، پژوهش‌محوری و تعامل‌جویی دارد. روابط مطلوب با افراد معتدل و موثر جناح‌های اصلی، شخصیت‌های متنفذ کشور، استادان و نخبگان حوزه و دانشگاه و تعامل مثبت با ارکان اصلی نظام، به احتمال قوی توان اجماع‌سازی در داخل را برای حل برخی از گره‌های اصلی در اداره کشور از جمله چگونگی تعامل با غرب، خصوصا بر سر موضوع مهم پرونده هسته‌ای، فراهم کرده است. اما این همه راه‌حل نیست بلکه عرصه دیپلماسی کشور نیز برای تحقق اراده سیاسی نظام جمهوری اسلامی در دنیا، به افرادی ورزیده، مجرب و معتمد نیازمند است. از آنجایی‌که رییس‌جمهور خود هم حقوقدان و هم دیپلمات است با درک دقیق از شرایط داخلی و بین‌المللی، وزیری را برای امور خارجه انتخاب کرد که دقیقا بتواند مکمل رفتار سیاست داخلی اجماعی مورد اشاره و پیش‌برنده اراده سیاسی جمهوری اسلامی بر اساس اصول «عزت، مصلحت و حکمت» باشد. دکتر ظریف دیپلماتی صاحب‌نام، مسلط، ورزیده، دنیادیده، آشنا به ظرافت‌های دیپلماتیک، مودب و مورد تکریم حتی برای مخالفان جدی ج. ا. ا است. (تعبیر هنری کیسینجر از سیاستمداران کهنه‌کار آمریکایی درباره وزیر خارجه پیشنهادی باعنوان دشمن قابل احترام، تعبیر جالبی است) وزیر خارجه دولت یازدهم، هم ساخت قدرت در غرب و خصوصا آمریکا را به‌خوبی می‌شناسد و هم روحیه منفعت‌محوری و امنیت‌مداری آنان‌ را تجربه کرده است. هم بر منافع ملی ایران را در ترکیب با اصول و آرمان‌های انقلابی مسلط است و هم به خوبی قدرت تبیین دیپلماتیک اهداف جمهوری اسلامی را در برخورد و تعامل با ادبیات سیاسی، حقوقی و دیپلماتیک دنیا به دور از هیاهو‌های غیرضروری و کاملا بیگانه با دنیای پیچیده دیپلماسی، داراست و همین ویژگی‌ها و بهره‌گیری از تجارب بالای دیپلماسی در یک ماه گذشته نیز در نیویورک، فضای فعلی را بر جمهوری اسلامی ایران گشوده است. در چنین وضعیتی می‌توان خوشبین بود که دستگاه دیپلماسی کشور با پشتوانه اجماع و حمایت موثر در داخل، دنیا را نسبت به واقعیات قابل دفاع جمهوری اسلامی به‌عنوان کشوری متمدن، قدرتمند و جدی در پیگیری اهداف و منافع خود، اقناع کند. مردم بزرگ ایران با ایجاد شرایط کم‌نظیر فعلی، فرصتی تاریخی برای‌گذار از پیچ تاریخی امروز خلق کرده‌اند. آیا آن را غنیمت خواهیم شمرد؟
انتخابات 24خرداد در ایران، خیلی از روندهای ناصواب داخلی را متحول و تهدیدات بین‌المللی را تا اندازه‌ای تعدیل کرده است. موضوع این نوشتار اما، نه پرداختن به روندها و نتایج داخلی، که در جای خود مهم و نیازمند تدبر، تحلیل و موشکافی عالمانه است که، توجه به شرایط پیش‌آمده در کشور و اهمیت آن در تعامل با دنیا در عرصه سیاست خارجی است. باید اذعان کرد که، منشا بسیاری از مشکلات امروز از جمله باقی‌ماندن کشور در شرایط ویژه و بعضا بحرانی، برجسته بودن ایران در صدر موضوعات تنش‌زای دنیا، تداوم برخی تنش‌ها در منطقه، رقابت منفی برخی کشورهای مهم منطقه با ایران، درشت‌گویی برخی از کشورهای ذره‌ای پیرامون و موضوعاتی از این دست، اغلب معلول روابط نامناسب ما با برخی از کشورهای دنیا خصوصا جهان غرب پس از پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون بوده است. دنیای غرب و خصوصا آمریکا، البته بدون توجه به اهداف و منافع ما، تاکنون به دنبال منافع و امنیت مورد نظر خود بوده‌اند و در این راستا درک درستی از کشور بزرگ ایران و حتی منطقه هم نداشته‌اند. اراده‌ای جمعی و هماهنگ در داخل، به منظور آغاز روندی تازه در تعامل سازنده با کشورهای موثر و حتی نخبگان غیرحکومتی در سراسر دنیا، می‌تواند در شرایط مطلوب کنونی در کشور، تاثیر قابل توجهی در رفع سوءبرداشت‌های فعلی در عرصه روابط خارجی با بخشی از دنیا داشته باشد. به عبارتی« اجماع‌سازی در داخل و اقناع‌سازی در خارج» احتمالا می‌تواند به این بازی فرسایشی سی‌وچند ساله پایان دهد. حمایت‌های جدی ارکان مختلف و موثر نظام و دیپلماسی چند جانبه مقامات ایرانی در سفر اخیر به نیویورک، نقطه آغاز بدیع و امیدوار کننده‌ای در این راستاست. سوابق دکتر روحانی نشان از مشی تحول‌خواهی، نگرش اصلاحی، مشورت‌پذیری، تعقل‌گرایی، پژوهش‌محوری و تعامل‌جویی دارد. روابط مطلوب با افراد معتدل و موثر جناح‌های اصلی، شخصیت‌های متنفذ کشور، استادان و نخبگان حوزه و دانشگاه و تعامل مثبت با ارکان اصلی نظام، به احتمال قوی توان اجماع‌سازی در داخل را برای حل برخی از گره‌های اصلی در اداره کشور از جمله چگونگی تعامل با غرب، خصوصا بر سر موضوع مهم پرونده هسته‌ای، فراهم کرده است. اما این همه راه‌حل نیست بلکه عرصه دیپلماسی کشور نیز برای تحقق اراده سیاسی نظام جمهوری اسلامی در دنیا، به افرادی ورزیده، مجرب و معتمد نیازمند است. از آنجایی‌که رییس‌جمهور خود هم حقوقدان و هم دیپلمات است با درک دقیق از شرایط داخلی و بین‌المللی، وزیری را برای امور خارجه انتخاب کرد که دقیقا بتواند مکمل رفتار سیاست داخلی اجماعی مورد اشاره و پیش‌برنده اراده سیاسی جمهوری اسلامی بر اساس اصول «عزت، مصلحت و حکمت» باشد. دکتر ظریف دیپلماتی صاحب‌نام، مسلط، ورزیده، دنیادیده، آشنا به ظرافت‌های دیپلماتیک، مودب و مورد تکریم حتی برای مخالفان جدی ج. ا. ا است. (تعبیر هنری کیسینجر از سیاستمداران کهنه‌کار آمریکایی درباره وزیر خارجه پیشنهادی باعنوان دشمن قابل احترام، تعبیر جالبی است) وزیر خارجه دولت یازدهم، هم ساخت قدرت در غرب و خصوصا آمریکا را به‌خوبی می‌شناسد و هم روحیه منفعت‌محوری و امنیت‌مداری آنان‌ را تجربه کرده است. هم بر منافع ملی ایران را در ترکیب با اصول و آرمان‌های انقلابی مسلط است و هم به خوبی قدرت تبیین دیپلماتیک اهداف جمهوری اسلامی را در برخورد و تعامل با ادبیات سیاسی، حقوقی و دیپلماتیک دنیا به دور از هیاهو‌های غیرضروری و کاملا بیگانه با دنیای پیچیده دیپلماسی، داراست و همین ویژگی‌ها و بهره‌گیری از تجارب بالای دیپلماسی در یک ماه گذشته نیز در نیویورک، فضای فعلی را بر جمهوری اسلامی ایران گشوده است. در چنین وضعیتی می‌توان خوشبین بود که دستگاه دیپلماسی کشور با پشتوانه اجماع و حمایت موثر در داخل، دنیا را نسبت به واقعیات قابل دفاع جمهوری اسلامی به‌عنوان کشوری متمدن، قدرتمند و جدی در پیگیری اهداف و منافع خود، اقناع کند. مردم بزرگ ایران با ایجاد شرایط کم‌نظیر فعلی، فرصتی تاریخی برای‌گذار از پیچ تاریخی امروز خلق کرده‌اند. آیا آن را غنیمت خواهیم شمرد؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.