|

چالش‌هايي ميان دولت و ملت

مهرشاد ايماني : دولت در روزهايي كه مي‌گذرد نسبت به رويدادهاي سياسي و اقتصادي بي‌تفاوت است و نوعي كرختي و بي‌حوصلگي، دامن‌گيرش شده؛ سياست‌هاي خاص، راهبردي و اجرائي براي حل مشكلات عيني و فزاينده در حوزه‌هاي اقتصاد كلان، توسعه و سياست داخلي وجود ندارد و همتي نيز براي تدوين چنين سياست‌هايي مشاهده نمي‌شود و گويا مسئولان دولتي بسيار زودتر از موعد در انتظار تمام‌شدن دوره چهارساله دولت نشسته‌اند. چنين فضايي علاوه بر آنكه باعث حل‌نشدن و حتي تشديد مشكلات شده، شكافي ميان مردم و دولت ايجاد كرده است، به‌نحوي‌كه ديگر بخشي از مردم اميدي به رفع معضلات خود توسط دولت ندارند و دولت را از خود و خود را از دولت تصور نمي‌كنند. شايد گفته شود دولت با تكيه بر رأي مردمي از مردم و براي مردم است؛ اما چنين گزاره‌اي در شرايطي صادق است كه پيش‌نيازهاي فاصله ميان دولت و ملت به وجود نيامده باشد. يكي از زمينه‌هاي اين وضعيت زماني بروز مي‌كند كه ملت احساس ناديده‌انگاشته‌شدن بكنند؛ يعني تصور كنند منابع ملي برايشان مصرف نمي‌شود. شايد تبلور اين زمينه در رخدادهاي طبيعي سيل اخير شهرهاي مختلف ايران و زلزله چندي پيش كرمانشاه ديده شد. دولت در تنظيم سياست‌هاي اقتصادي و توسعه‌اي نتوانست بحران‌هاي ايجادشده را كنترل كند و حتي به وعده‌هاي خود به‌طور‌كامل عمل نكرد؛ چنان‌كه در زلزله كرمانشاه تا مدت‌ها مردم در چادرها يا كانكس‌ها زندگي مي‌كردند و اگر مردم اميد به بازسازي داشتند، چشم اميدشان به كمك‌هاي مردمي بود يا آنكه بسياري باور دارند سيل‌ اخير در شهرهاي مختلف ناشي از سياست‌هاي نادرست دولت در حوزه شهرسازي بوده است؛ البته فقره اخير را نبايد صرفا منتسب به دولت فعلي دانست و بي‌ترديد تقصير متوجه دولت‌هاي پيشين نيز هست؛ اما دولت حسن روحاني هم چندان نظارتي بر نوع شهرسازي و سازه‌هاي شهرها و استان‌ها نداشت كه اگر داشت دست‌كم خسارت‌های مالي و جاني كمتري را شاهد بوديم. افزون بر آن پس از واقعه نيز مسئولان مانند مردم عادي در كنترل اوضاع مدام اظهار عجز كردند و مانند يك سناريوي تكراري براي جبران آسيب‌ها دست به دامن مردم شدند. كمك‌هاي مردمي امر بدي نيست، زيرا به‌هر‌روي در مقطع پديدآمدن يك‌ بحران باعث كاهش رنج ديگر شهروندان ايران مي‌شود، اما در نگاه وسيع مردم را نسبت به مصرف‌شدن منابع، ذخاير و اموال ملي براي خود نااميد مي‌كند؛ به‌نحوي‌كه مردم تصور مي‌كنند دستيابي دولت به منابع مستقل از مردم است. اين امر يكي از مهم‌ترين زمينه‌هايي است كه مي‌تواند تبعاتي مثل بي‌تفاوتي مردم در قبال مسئوليت‌هاي اجتماعي را به همراه آورد. كافي است به انواع جريمه‌هاي مقرر براي ديركرد پرداخت ماليات يا شعارهاي تبليغاتي دولت براي تشويق مردم به پرداخت ماليات نگاه كنيم؛ با يك درنگ كوتاه درمي‌يابيم كه دولت به‌طور ضمني پذيرفته است كه اگر مردم بتوانند تا حد امكان ماليات نمي‌دهند. دولت در نقد اين رويكرد فرهنگ مردم را مذمت مي‌كند و خواستار پرداخت ماليات مي‌شود، در‌‌صورتي‌كه روي ديگر سكه مي‌تواند كاهش اعتماد ميان دولت و مردم باشد، زيرا بخشي از مردم باور دارند كه تمام منابع در اختيار دولت براي آنها هزينه نمي‌شود. نكته ديگري كه در ساختارهاي اجرائي در سال‌هاي اخير به‌وفور مشاهده شده است و شايد سنگ بناي مهمش در دولت محدود احمدي‌نژاد گذاشته شد، امكان اجرانشدن قانون در فرايند اجرائي است؛ يعني دولت در مقام عمل گاهي اين اختيار را دارد كه از اجراي قانون سر باز بزند يا آنكه آن را به سليقه خود اجرا كند. همين موضوع باعث ايجاد نهادهاي موازي، تراكم مراكز تصميم‌گيري و نبود يك رويه واحد در برخورد با موضوعات كلان و بعضا خرد مي‌شود و جامعه نمي‌تواند خود را با يك مناسبت ثابت تنظيم كند. نكته ديگر نبود شايسته‌سالاري در انتخاب مسئولان است. دولت حسن روحاني با شعار استفاده از تمام ظرفيت‌ها پا به ميدان انتخابات گذاشت؛ اما در مقام عمل از افرادي استفاده كرد كه گاهي بهترين موضعشان سكوت در قبال مشكلات ملي بود. مردم با ديدن چنين وضعيتي احساس دورافتادگي كردند؛ به‌نحوي‌كه دولت آنها را در اداره كشور مشاركت نمي‌دهد و از افرادي بهره مي‌برد كه صلاحيت لازم را ندارند. در نهايت مسئله ديگري كه شايد بيش از تمام موارد مذكور اهميت داشته باشد، بحث توسعه نامتوازن شهرهاي ايران است. كم‌اهميت‌بودن توسعه در شهرهاي حاشيه‌اي و محروم مردم نواحي مختلف را سرشار از بي‌تفاوتي به كشور مي‌كند. توسعه يكي از مهم‌ترين دلايل دلبستگي شهروندان به محيط زندگي‌شان است، زيرا اگر توسعه و رفاه وجود نداشته باشد، رنج‌هاي روزافزون باعث دل‌زدگي از محيط مي‌شود و اين امر واقع را نمي‌توان در بلندمدت با شعارهاي مختلف جبران كرد؛ يعني نمي‌توان مدام به مردم گفت هويت ايراني و محلي مي‌تواند عامل تحمل تمام رنج‌ها باشد. مردم نواحي توسعه‌نيافته يا كمترتوسعه‌يافته وقتي به مظاهر توسعه در شهرهاي بزرگ نگاه مي‌كنند، احساس تبعيض مي‌كنند و اين حس تبعيض بيش از هر عنصر فرهنگي ديگر مي‌تواند زمينه جدايي دولت با مردم را ايجاد كند و حتي تعلق ملي را كاهش دهد. به‌هر‌روي دولت نتوانست آن‌طور‌كه بايد انتظارات مردم را محقق كند كه اين وضعيت مي‌تواند پيامدهايي منفي مانند نااميدي و دل‌زدگي سياسي مردم را به‌همراه آورد؛ بنابراين ضرورت دارد حسن روحاني در مدت باقي‌مانده دولت با تدوين و اجراي سياست‌هاي راهبردي دوباره مردم را به‌سوي خود بازگرداند.

مهرشاد ايماني : دولت در روزهايي كه مي‌گذرد نسبت به رويدادهاي سياسي و اقتصادي بي‌تفاوت است و نوعي كرختي و بي‌حوصلگي، دامن‌گيرش شده؛ سياست‌هاي خاص، راهبردي و اجرائي براي حل مشكلات عيني و فزاينده در حوزه‌هاي اقتصاد كلان، توسعه و سياست داخلي وجود ندارد و همتي نيز براي تدوين چنين سياست‌هايي مشاهده نمي‌شود و گويا مسئولان دولتي بسيار زودتر از موعد در انتظار تمام‌شدن دوره چهارساله دولت نشسته‌اند. چنين فضايي علاوه بر آنكه باعث حل‌نشدن و حتي تشديد مشكلات شده، شكافي ميان مردم و دولت ايجاد كرده است، به‌نحوي‌كه ديگر بخشي از مردم اميدي به رفع معضلات خود توسط دولت ندارند و دولت را از خود و خود را از دولت تصور نمي‌كنند. شايد گفته شود دولت با تكيه بر رأي مردمي از مردم و براي مردم است؛ اما چنين گزاره‌اي در شرايطي صادق است كه پيش‌نيازهاي فاصله ميان دولت و ملت به وجود نيامده باشد. يكي از زمينه‌هاي اين وضعيت زماني بروز مي‌كند كه ملت احساس ناديده‌انگاشته‌شدن بكنند؛ يعني تصور كنند منابع ملي برايشان مصرف نمي‌شود. شايد تبلور اين زمينه در رخدادهاي طبيعي سيل اخير شهرهاي مختلف ايران و زلزله چندي پيش كرمانشاه ديده شد. دولت در تنظيم سياست‌هاي اقتصادي و توسعه‌اي نتوانست بحران‌هاي ايجادشده را كنترل كند و حتي به وعده‌هاي خود به‌طور‌كامل عمل نكرد؛ چنان‌كه در زلزله كرمانشاه تا مدت‌ها مردم در چادرها يا كانكس‌ها زندگي مي‌كردند و اگر مردم اميد به بازسازي داشتند، چشم اميدشان به كمك‌هاي مردمي بود يا آنكه بسياري باور دارند سيل‌ اخير در شهرهاي مختلف ناشي از سياست‌هاي نادرست دولت در حوزه شهرسازي بوده است؛ البته فقره اخير را نبايد صرفا منتسب به دولت فعلي دانست و بي‌ترديد تقصير متوجه دولت‌هاي پيشين نيز هست؛ اما دولت حسن روحاني هم چندان نظارتي بر نوع شهرسازي و سازه‌هاي شهرها و استان‌ها نداشت كه اگر داشت دست‌كم خسارت‌های مالي و جاني كمتري را شاهد بوديم. افزون بر آن پس از واقعه نيز مسئولان مانند مردم عادي در كنترل اوضاع مدام اظهار عجز كردند و مانند يك سناريوي تكراري براي جبران آسيب‌ها دست به دامن مردم شدند. كمك‌هاي مردمي امر بدي نيست، زيرا به‌هر‌روي در مقطع پديدآمدن يك‌ بحران باعث كاهش رنج ديگر شهروندان ايران مي‌شود، اما در نگاه وسيع مردم را نسبت به مصرف‌شدن منابع، ذخاير و اموال ملي براي خود نااميد مي‌كند؛ به‌نحوي‌كه مردم تصور مي‌كنند دستيابي دولت به منابع مستقل از مردم است. اين امر يكي از مهم‌ترين زمينه‌هايي است كه مي‌تواند تبعاتي مثل بي‌تفاوتي مردم در قبال مسئوليت‌هاي اجتماعي را به همراه آورد. كافي است به انواع جريمه‌هاي مقرر براي ديركرد پرداخت ماليات يا شعارهاي تبليغاتي دولت براي تشويق مردم به پرداخت ماليات نگاه كنيم؛ با يك درنگ كوتاه درمي‌يابيم كه دولت به‌طور ضمني پذيرفته است كه اگر مردم بتوانند تا حد امكان ماليات نمي‌دهند. دولت در نقد اين رويكرد فرهنگ مردم را مذمت مي‌كند و خواستار پرداخت ماليات مي‌شود، در‌‌صورتي‌كه روي ديگر سكه مي‌تواند كاهش اعتماد ميان دولت و مردم باشد، زيرا بخشي از مردم باور دارند كه تمام منابع در اختيار دولت براي آنها هزينه نمي‌شود. نكته ديگري كه در ساختارهاي اجرائي در سال‌هاي اخير به‌وفور مشاهده شده است و شايد سنگ بناي مهمش در دولت محدود احمدي‌نژاد گذاشته شد، امكان اجرانشدن قانون در فرايند اجرائي است؛ يعني دولت در مقام عمل گاهي اين اختيار را دارد كه از اجراي قانون سر باز بزند يا آنكه آن را به سليقه خود اجرا كند. همين موضوع باعث ايجاد نهادهاي موازي، تراكم مراكز تصميم‌گيري و نبود يك رويه واحد در برخورد با موضوعات كلان و بعضا خرد مي‌شود و جامعه نمي‌تواند خود را با يك مناسبت ثابت تنظيم كند. نكته ديگر نبود شايسته‌سالاري در انتخاب مسئولان است. دولت حسن روحاني با شعار استفاده از تمام ظرفيت‌ها پا به ميدان انتخابات گذاشت؛ اما در مقام عمل از افرادي استفاده كرد كه گاهي بهترين موضعشان سكوت در قبال مشكلات ملي بود. مردم با ديدن چنين وضعيتي احساس دورافتادگي كردند؛ به‌نحوي‌كه دولت آنها را در اداره كشور مشاركت نمي‌دهد و از افرادي بهره مي‌برد كه صلاحيت لازم را ندارند. در نهايت مسئله ديگري كه شايد بيش از تمام موارد مذكور اهميت داشته باشد، بحث توسعه نامتوازن شهرهاي ايران است. كم‌اهميت‌بودن توسعه در شهرهاي حاشيه‌اي و محروم مردم نواحي مختلف را سرشار از بي‌تفاوتي به كشور مي‌كند. توسعه يكي از مهم‌ترين دلايل دلبستگي شهروندان به محيط زندگي‌شان است، زيرا اگر توسعه و رفاه وجود نداشته باشد، رنج‌هاي روزافزون باعث دل‌زدگي از محيط مي‌شود و اين امر واقع را نمي‌توان در بلندمدت با شعارهاي مختلف جبران كرد؛ يعني نمي‌توان مدام به مردم گفت هويت ايراني و محلي مي‌تواند عامل تحمل تمام رنج‌ها باشد. مردم نواحي توسعه‌نيافته يا كمترتوسعه‌يافته وقتي به مظاهر توسعه در شهرهاي بزرگ نگاه مي‌كنند، احساس تبعيض مي‌كنند و اين حس تبعيض بيش از هر عنصر فرهنگي ديگر مي‌تواند زمينه جدايي دولت با مردم را ايجاد كند و حتي تعلق ملي را كاهش دهد. به‌هر‌روي دولت نتوانست آن‌طور‌كه بايد انتظارات مردم را محقق كند كه اين وضعيت مي‌تواند پيامدهايي منفي مانند نااميدي و دل‌زدگي سياسي مردم را به‌همراه آورد؛ بنابراين ضرورت دارد حسن روحاني در مدت باقي‌مانده دولت با تدوين و اجراي سياست‌هاي راهبردي دوباره مردم را به‌سوي خود بازگرداند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.