|

امير دژاكام در مراسم گشايش مكبث:

ما فهم مشترکي از سیل نداریم

گروه هنر: مراسم گشايش نمایش «مکبث» به نویسندگی و کارگردانی امیر دژاکام كه از ساعت ۱۹:۳۰ جمعه ۱۶ فروردین پذیرای تئاتردوستان در سالن یک تماشاخانه شهرزاد شده است، شامگاه جمعه برگزار شد و در آن دژاكام از فهم مشترك انسان‌ها در تئاتر گفت كه از آن غفلت شده و به همين دليل ما فهم مشتركي از سيل نداريم.
امیر دژاکام پيش از شروع اجرا گفت: این‌طور معمول شده که در شروع هر نمایش، برای آن افتتاحیه‌ای برگزار می‌کنند. دلم می‌خواست این نمایش را کلمه افتتاح کند. دلم می‌خواست واژگانی درخور کنار هم بنشینند و این واژگان نمایش را افتتاح کنند. امروز دلم می‌خواست درباره این صحبت کنیم که ما به‌طور‌کل چرا نمایش یا تئاتر کار می‌کنیم؟ تئاتر هنری برای سرگرمی، آموزش، اندیشیدن یا مواردی دیگر است؟ چرا شما به عنوان تماشاگر به سالن نمایش می‌آیید؟ از ما چه انتظاری دارید و ما چه باید بکنیم؟
دژاکام در ادامه توضیح داد: ما انسان‌ها همواره هنگامی که تجربه‌ای به دست می‌آوریم، می‌فهمیم؛ یعنی فهم ما حاصل تجربه‌های ماست که می‌تواند با واسطه یا بدون واسطه ایجاد شده باشد. اکثر ما به تجربه‌های علمی با واسطه و بدون واسطه باور داریم. به نوعی از این طریق به فهم می‌رسیم و چون تجربه‌هایمان از پدیده‌های مختلف متفاوت بوده است، فهم ما نیز متفاوت می‌شود. برای مثال فهم ما از مادر متفاوت است؛ چراکه معنی کلمه مادر برای بچه‌ای که مادرش او را سر راه گذاشته، با بچه‌ای که مادرش سال‌های سال او را در آغوش گرفته متفاوت است. در نهایت می‌توان این‌طور نتیجه گرفت که فهم ما از دانش و هنر متفاوت است و به همین دلیل تعارض، درگیری و جنگ داریم.
دژاکام ادامه داد: تئاتر تجربه خیالی را در اختیار یک ملت قرار می‌دهد و به این صورت یک ملت 20ساله، 50 ساله می‌شود؛ اما ما آن را از دست داده‌ایم و در حال حاضر آن را نداریم. در واقع اکنون ما سرگرمی داریم.این کارگردان در بخش دیگری از صحبت‌های خود بیان کرد: دلم نیامد در افتتاحیه نمایش مکبث از شرایط کشورم و غمی که روی دل‌هایمان وجود دارد، حرف نزنم. دلم نیامد درباره روح سخت و سنگینی که در همه ما وجود دارد، حرف نزنم. سیل دردناکی که همه ما را دربر گرفته است؛ چه آنهایی را که به صورت مستقیم با آن مواجه‌اند و چه افرادی که به صورت غیرمستقیم درگیرش هستند. اگر ما از سیل فهم مشترک داشتیم، امروز این اتفاق نمی‌افتاد. ما فهم مشترک از سیل نداریم و هرکدام یک چیز می‌گوییم؛ در نتیجه حتی کارهای درست در میان کارهای دیگر باطل می‌شود.وی افزود: دلم نیامد امروز درباره گرانی‌ها و بي‌كاری حرف نزنم. خیلی گشتم تا امروز یک کارگر بي‌كار نمایش را افتتاح کند، چند نفری را پیدا کردم ولی روی آمدن به صحنه را نداشتند و گفتند آقای دژاکام بیاییم روی صحنه چه بگوییم؟ بگوییم بي‌كاریم و می‌خواهیم نمایش شما را افتتاح کنیم. گفتم حداقل بیایید و بگویید تا ما بدانیم کسانی هستند که در این جامعه کار ندارند، ولی نشد و من ترجیح دادم تا این نمایش را با کلمه افتتاح کنم؛ کلمه فهم مشترک.
خوانش تازه
او که این نمایش را «مکبث به روایت امیر دژاکام» می‌خواند، درباره خوانش‌ خود از نمایش‌نامه شکسپیر گفت: زمانی که تمرین «مکبث» را شروع کردم، قرار بود «مکبث» شکسپیر را اجرا کنم؛ اما در تمرین آرام‌آرام خوانشی دیگر به وجود آمد و نگاهی دیگر شکل گرفت که منجر به دوباره‌نوشتن تمام متن شد و «مکبث»ی که اکنون می‌بینید، نوشته من است و به عبارتی بهتر است بگویم «مکبث به روایت امیر دژاکام»؛ چون از ابتدا تا انتها به دست من نوشته شده است.
او ادامه داد: می‌دانید که شکسپیر و به‌ویژه «مکبث» پر از تغزل و شاعرانگی و پر از فضاهای سنگین، تراژیک، تلخ و سرد و بعضی جاها نیز پر از شور عاطفی و حماسی است. من کلمه را وارد کردم و این ورود برایم بسیار سخت بود و ذره‌ذره رخ داد. قراردادن درام متکی بر کلمه و تئاتر فیزیکال اتفاقی بود که برای خود من نیز تازگی داشت و به نظرم «مکبث» از این لحاظ اثری منحصربه‌فرد است. این منحصربه‌فرد‌بودن امتیاز تلقی نمی‌شود و مثلا به معنای خارق‌العاده‌بودن نیست، ولی منحصر‌به‌فرد است. چیزی که من انجام دادم، سفری بود پر از کشف، ندانستن و سؤال و برای من «تئاتر» بود و به هیچ عنوان بیزینس و تجارت نبوده و نیست؛ نه این اثر و نه آثار دیگرم. اگر قرار باشد روزگاری تئاتر تجاری کار کنم، قطعا اعلام می‌کنم در حال تئاتر تجاری کارکردن هستم تا بتوانم سرمایه‌ «تئاتر خودم» را به دست بیاورم. این نکته را در یکی، دو جای دیگر هم گفته‌ام که شاید روزگاری مجبور شوم تئاتر تجاری کار کنم تا بتوانم «تئاتر خودم» را روی صحنه ببرم.

گروه هنر: مراسم گشايش نمایش «مکبث» به نویسندگی و کارگردانی امیر دژاکام كه از ساعت ۱۹:۳۰ جمعه ۱۶ فروردین پذیرای تئاتردوستان در سالن یک تماشاخانه شهرزاد شده است، شامگاه جمعه برگزار شد و در آن دژاكام از فهم مشترك انسان‌ها در تئاتر گفت كه از آن غفلت شده و به همين دليل ما فهم مشتركي از سيل نداريم.
امیر دژاکام پيش از شروع اجرا گفت: این‌طور معمول شده که در شروع هر نمایش، برای آن افتتاحیه‌ای برگزار می‌کنند. دلم می‌خواست این نمایش را کلمه افتتاح کند. دلم می‌خواست واژگانی درخور کنار هم بنشینند و این واژگان نمایش را افتتاح کنند. امروز دلم می‌خواست درباره این صحبت کنیم که ما به‌طور‌کل چرا نمایش یا تئاتر کار می‌کنیم؟ تئاتر هنری برای سرگرمی، آموزش، اندیشیدن یا مواردی دیگر است؟ چرا شما به عنوان تماشاگر به سالن نمایش می‌آیید؟ از ما چه انتظاری دارید و ما چه باید بکنیم؟
دژاکام در ادامه توضیح داد: ما انسان‌ها همواره هنگامی که تجربه‌ای به دست می‌آوریم، می‌فهمیم؛ یعنی فهم ما حاصل تجربه‌های ماست که می‌تواند با واسطه یا بدون واسطه ایجاد شده باشد. اکثر ما به تجربه‌های علمی با واسطه و بدون واسطه باور داریم. به نوعی از این طریق به فهم می‌رسیم و چون تجربه‌هایمان از پدیده‌های مختلف متفاوت بوده است، فهم ما نیز متفاوت می‌شود. برای مثال فهم ما از مادر متفاوت است؛ چراکه معنی کلمه مادر برای بچه‌ای که مادرش او را سر راه گذاشته، با بچه‌ای که مادرش سال‌های سال او را در آغوش گرفته متفاوت است. در نهایت می‌توان این‌طور نتیجه گرفت که فهم ما از دانش و هنر متفاوت است و به همین دلیل تعارض، درگیری و جنگ داریم.
دژاکام ادامه داد: تئاتر تجربه خیالی را در اختیار یک ملت قرار می‌دهد و به این صورت یک ملت 20ساله، 50 ساله می‌شود؛ اما ما آن را از دست داده‌ایم و در حال حاضر آن را نداریم. در واقع اکنون ما سرگرمی داریم.این کارگردان در بخش دیگری از صحبت‌های خود بیان کرد: دلم نیامد در افتتاحیه نمایش مکبث از شرایط کشورم و غمی که روی دل‌هایمان وجود دارد، حرف نزنم. دلم نیامد درباره روح سخت و سنگینی که در همه ما وجود دارد، حرف نزنم. سیل دردناکی که همه ما را دربر گرفته است؛ چه آنهایی را که به صورت مستقیم با آن مواجه‌اند و چه افرادی که به صورت غیرمستقیم درگیرش هستند. اگر ما از سیل فهم مشترک داشتیم، امروز این اتفاق نمی‌افتاد. ما فهم مشترک از سیل نداریم و هرکدام یک چیز می‌گوییم؛ در نتیجه حتی کارهای درست در میان کارهای دیگر باطل می‌شود.وی افزود: دلم نیامد امروز درباره گرانی‌ها و بي‌كاری حرف نزنم. خیلی گشتم تا امروز یک کارگر بي‌كار نمایش را افتتاح کند، چند نفری را پیدا کردم ولی روی آمدن به صحنه را نداشتند و گفتند آقای دژاکام بیاییم روی صحنه چه بگوییم؟ بگوییم بي‌كاریم و می‌خواهیم نمایش شما را افتتاح کنیم. گفتم حداقل بیایید و بگویید تا ما بدانیم کسانی هستند که در این جامعه کار ندارند، ولی نشد و من ترجیح دادم تا این نمایش را با کلمه افتتاح کنم؛ کلمه فهم مشترک.
خوانش تازه
او که این نمایش را «مکبث به روایت امیر دژاکام» می‌خواند، درباره خوانش‌ خود از نمایش‌نامه شکسپیر گفت: زمانی که تمرین «مکبث» را شروع کردم، قرار بود «مکبث» شکسپیر را اجرا کنم؛ اما در تمرین آرام‌آرام خوانشی دیگر به وجود آمد و نگاهی دیگر شکل گرفت که منجر به دوباره‌نوشتن تمام متن شد و «مکبث»ی که اکنون می‌بینید، نوشته من است و به عبارتی بهتر است بگویم «مکبث به روایت امیر دژاکام»؛ چون از ابتدا تا انتها به دست من نوشته شده است.
او ادامه داد: می‌دانید که شکسپیر و به‌ویژه «مکبث» پر از تغزل و شاعرانگی و پر از فضاهای سنگین، تراژیک، تلخ و سرد و بعضی جاها نیز پر از شور عاطفی و حماسی است. من کلمه را وارد کردم و این ورود برایم بسیار سخت بود و ذره‌ذره رخ داد. قراردادن درام متکی بر کلمه و تئاتر فیزیکال اتفاقی بود که برای خود من نیز تازگی داشت و به نظرم «مکبث» از این لحاظ اثری منحصربه‌فرد است. این منحصربه‌فرد‌بودن امتیاز تلقی نمی‌شود و مثلا به معنای خارق‌العاده‌بودن نیست، ولی منحصر‌به‌فرد است. چیزی که من انجام دادم، سفری بود پر از کشف، ندانستن و سؤال و برای من «تئاتر» بود و به هیچ عنوان بیزینس و تجارت نبوده و نیست؛ نه این اثر و نه آثار دیگرم. اگر قرار باشد روزگاری تئاتر تجاری کار کنم، قطعا اعلام می‌کنم در حال تئاتر تجاری کارکردن هستم تا بتوانم سرمایه‌ «تئاتر خودم» را به دست بیاورم. این نکته را در یکی، دو جای دیگر هم گفته‌ام که شاید روزگاری مجبور شوم تئاتر تجاری کار کنم تا بتوانم «تئاتر خودم» را روی صحنه ببرم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.