مديريت تقاضا، منبع جديد تأمين انرژي
هادي مدقق.مدير كل دفتر مديريت مصرف و خدمات مشتركين توانير
در دنیای امروز مدیریت سمت تقاضا به مثابه منبع جدید انرژی در شبکههای برق بهکار گرفته میشود تا علاوه بر بهینهسازی مصرف انرژی، شکاف بین عرضه و تقاضای رو به رشد انرژی الکتریکی را پر کند. مدیریت سمت تقاضا در دو شاخه ارتقای بهرهوری انرژی و برنامههای پاسخگویی بار، بر کاهش مصرف انرژی در همه اوقات و مدیریت زمان مصرف انرژی در ایام اوج بار که در کشور ما مقارن با ایام گرم سال است، تمرکز میکند. تبدیل انواع انرژی به انرژی الکتریکی در واحدهای نیروگاهی و گسترش شبکههای انتقال و توزیع برق تولید آلایندههایی نظیر اکسیدهای نیتروژن و گوگرد و دیاکسیدکربن را به دنبال دارد و سلامت محیط زیست و موجودات زنده آن را به خطر میاندازد. برای مثال، یک کیلووات ساعت تولید انرژی الکتریکی بیش از ۷۰۰ گرم تولید دیاکسیدکربن به همراه دارد. از اینرو، هر قدم بهظاهر کوچک در کاهش مصرف انرژی و بار الکتریکی، کمک شایانی به حفظ محیط زیست و سلامت جامعه خواهد کرد.
ارتقای بهرهوری به معنای کاهش مصرف انرژی در عین بهرهمندی از انرژی الکتریکی و تأمین نیازهای مصرفکننده است به نحوی که از تلفات انرژی کاسته شود و شاخص بازدهی افزایش یابد. این هدف، با اجرای برنامههای ممیزی انرژی و ارائه آموزشهای کاربردی در زمینه روش صحیح انتخاب و بهکارگیری تجهیزات برقی دنبال میشود. از جمله راهکارهای ارتقای بهرهوری انرژی در سطح مصرفکنندگان کوچک برق، توجه به برچسب انرژی در زمان خرید وسایل برقی و خرید تجهیزات بر حسب نیاز واقعی و ظرفیت متناسب با نیاز مصرفکننده است. رتبه A و بالاتر از آن در برچسب انرژی، نشانگر کارآمدی دستگاه و مصرف انرژی قابل قبول آن است که به کاهش هزینههای برق مصرفی در مدت بهرهبرداری از دستگاه نیز منجر میشود.
رعایت اصول مصرف بهینه هر یک از تجهیزات برقی میتواند مصرف انرژی دستگاهها و به تبع آن، هزینه برق مشترکان را کاهش دهد. استفاده در حد ظرفیت تعریفشده دستگاههای الکتریکی، سرویس و تعمیرات بهنگام و اجتناب از مبدلهای حرارتی، از جمله روشهای کاربردی ارتقای بهرهوری انرژی برای همه مشترکان شبکه سراسری برقی هستند.
هدف از اجرای برنامههای پاسخگویی بار، جابهجایی زمان مصرف انرژی از ساعات اوج بار به ساعات کمباری و ميانباری شبکه است. بهطور کلی، تغییرات مقدار بار مصرفی در طول شبانهروز و در روزهای مختلف سال، الگوی تکرارشوندهای را نشان میدهد که با دقت قابل قبولی در ایام مختلف پیشبینیپذیر است اما هر ساله منار متوسط این الگوی بار در حال رشد است و فاصله تقاضای مردم برای انرژی الکتریکی از حداکثر تولید واحدهای نیروگاهی بیشتر و بیشتر میشود. از سوی دیگر، مطالعه نحوه مصرف انرژی الکتریکی در کشور ما نشان میدهد اوج مصرف انرژی در ساعات محدودی از ایام تابستان و به دلیل استفاده از تأسيسات سرمایشی اتفاق میافتد که شکاف زیادی بين بار الکتریکی تابستاني و زمستاني ایجاد میکند. از اینرو، ظرفیتسازی در بخش نیروگاهی و ایجاد شبکههای عظیم انتقال و توزیع با ظرفیت متناسب با اوج بار تابستاني، امری کاملا غیراقتصادی و مردود است. با توجه به فاصله بین ارزش واقعی برق و تعرفههای فعلی و اتکای صنعت برق به درآمدهای عمومی کشور، احداث چنین ظرفیتی، به نفع مردم و اقتصاد کشور نیز نخواهد بود.
از اینرو، رسالت مديريت سمت تقاضا در کاهش اوج بار شبکه و جابهجایی زمان مصرف انرژی در ایام گرم سال از طریق اجرای برنامههای پاسخگویی بار تعریفشده برنامههای پاسخگویی بار در دو گروه برنامههای تشویقمحور و زمانمحور تعریف و اجرا میشوند. چارچوب برنامههای تشویقمحور، بر پایه چند محور استوار است: الف) تعیین زمانهای بحرانی تولید و توزیع برقی با درخواست همکاری از مشترکان داوطلب، ب) کاهش بار الکتریکی مشترکان، د) اعطای پاداش تشویقی. به مشترکان همکاری برنامههای پاسخگویی بار زمانمحور نیز در قالب تغییرات زمانی نرخ برق نرخ پایینتر در ساعات کمباری و نرخ بیشتر در ساعات اوج بار - تعریف میشوند، برنامههای پاسخگویی بار برای مشترکان تعرفههای مختلف مانند مشترکان سنتی کشاورزی، عمومی و تجاری طراحی شده و در حال اجراست. تعریف و اجرای برنامههای مشارکتی ویژه مشترکان خانگی همراه با اعطای پاداش تشویقی نیز در دست پیگیری است تا از پتانسیل این بخش عظیم مصرفکنندگان کشور نیز بهرهمند شوند.
در دنیای امروز مدیریت سمت تقاضا به مثابه منبع جدید انرژی در شبکههای برق بهکار گرفته میشود تا علاوه بر بهینهسازی مصرف انرژی، شکاف بین عرضه و تقاضای رو به رشد انرژی الکتریکی را پر کند. مدیریت سمت تقاضا در دو شاخه ارتقای بهرهوری انرژی و برنامههای پاسخگویی بار، بر کاهش مصرف انرژی در همه اوقات و مدیریت زمان مصرف انرژی در ایام اوج بار که در کشور ما مقارن با ایام گرم سال است، تمرکز میکند. تبدیل انواع انرژی به انرژی الکتریکی در واحدهای نیروگاهی و گسترش شبکههای انتقال و توزیع برق تولید آلایندههایی نظیر اکسیدهای نیتروژن و گوگرد و دیاکسیدکربن را به دنبال دارد و سلامت محیط زیست و موجودات زنده آن را به خطر میاندازد. برای مثال، یک کیلووات ساعت تولید انرژی الکتریکی بیش از ۷۰۰ گرم تولید دیاکسیدکربن به همراه دارد. از اینرو، هر قدم بهظاهر کوچک در کاهش مصرف انرژی و بار الکتریکی، کمک شایانی به حفظ محیط زیست و سلامت جامعه خواهد کرد.
ارتقای بهرهوری به معنای کاهش مصرف انرژی در عین بهرهمندی از انرژی الکتریکی و تأمین نیازهای مصرفکننده است به نحوی که از تلفات انرژی کاسته شود و شاخص بازدهی افزایش یابد. این هدف، با اجرای برنامههای ممیزی انرژی و ارائه آموزشهای کاربردی در زمینه روش صحیح انتخاب و بهکارگیری تجهیزات برقی دنبال میشود. از جمله راهکارهای ارتقای بهرهوری انرژی در سطح مصرفکنندگان کوچک برق، توجه به برچسب انرژی در زمان خرید وسایل برقی و خرید تجهیزات بر حسب نیاز واقعی و ظرفیت متناسب با نیاز مصرفکننده است. رتبه A و بالاتر از آن در برچسب انرژی، نشانگر کارآمدی دستگاه و مصرف انرژی قابل قبول آن است که به کاهش هزینههای برق مصرفی در مدت بهرهبرداری از دستگاه نیز منجر میشود.
رعایت اصول مصرف بهینه هر یک از تجهیزات برقی میتواند مصرف انرژی دستگاهها و به تبع آن، هزینه برق مشترکان را کاهش دهد. استفاده در حد ظرفیت تعریفشده دستگاههای الکتریکی، سرویس و تعمیرات بهنگام و اجتناب از مبدلهای حرارتی، از جمله روشهای کاربردی ارتقای بهرهوری انرژی برای همه مشترکان شبکه سراسری برقی هستند.
هدف از اجرای برنامههای پاسخگویی بار، جابهجایی زمان مصرف انرژی از ساعات اوج بار به ساعات کمباری و ميانباری شبکه است. بهطور کلی، تغییرات مقدار بار مصرفی در طول شبانهروز و در روزهای مختلف سال، الگوی تکرارشوندهای را نشان میدهد که با دقت قابل قبولی در ایام مختلف پیشبینیپذیر است اما هر ساله منار متوسط این الگوی بار در حال رشد است و فاصله تقاضای مردم برای انرژی الکتریکی از حداکثر تولید واحدهای نیروگاهی بیشتر و بیشتر میشود. از سوی دیگر، مطالعه نحوه مصرف انرژی الکتریکی در کشور ما نشان میدهد اوج مصرف انرژی در ساعات محدودی از ایام تابستان و به دلیل استفاده از تأسيسات سرمایشی اتفاق میافتد که شکاف زیادی بين بار الکتریکی تابستاني و زمستاني ایجاد میکند. از اینرو، ظرفیتسازی در بخش نیروگاهی و ایجاد شبکههای عظیم انتقال و توزیع با ظرفیت متناسب با اوج بار تابستاني، امری کاملا غیراقتصادی و مردود است. با توجه به فاصله بین ارزش واقعی برق و تعرفههای فعلی و اتکای صنعت برق به درآمدهای عمومی کشور، احداث چنین ظرفیتی، به نفع مردم و اقتصاد کشور نیز نخواهد بود.
از اینرو، رسالت مديريت سمت تقاضا در کاهش اوج بار شبکه و جابهجایی زمان مصرف انرژی در ایام گرم سال از طریق اجرای برنامههای پاسخگویی بار تعریفشده برنامههای پاسخگویی بار در دو گروه برنامههای تشویقمحور و زمانمحور تعریف و اجرا میشوند. چارچوب برنامههای تشویقمحور، بر پایه چند محور استوار است: الف) تعیین زمانهای بحرانی تولید و توزیع برقی با درخواست همکاری از مشترکان داوطلب، ب) کاهش بار الکتریکی مشترکان، د) اعطای پاداش تشویقی. به مشترکان همکاری برنامههای پاسخگویی بار زمانمحور نیز در قالب تغییرات زمانی نرخ برق نرخ پایینتر در ساعات کمباری و نرخ بیشتر در ساعات اوج بار - تعریف میشوند، برنامههای پاسخگویی بار برای مشترکان تعرفههای مختلف مانند مشترکان سنتی کشاورزی، عمومی و تجاری طراحی شده و در حال اجراست. تعریف و اجرای برنامههای مشارکتی ویژه مشترکان خانگی همراه با اعطای پاداش تشویقی نیز در دست پیگیری است تا از پتانسیل این بخش عظیم مصرفکنندگان کشور نیز بهرهمند شوند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.