شهر دوستدار کودک
سیدمعید سیدی. کارشناس معماری
جای کودکان بهعنوان میراثداران آینده در طراحی فضای شهری بسیار خالی است. هرچقدر فضای شهر پذیرای کودکان باشد، آنان احساس تعلق بیشتری به آن خواهند داشت. فضای شهر در رشد جسمی، روحی و روانی کودکان بسیار تأثیرگذار است و به همین دلیل طراحی شهر «دوستدار کودک» در عصر حاضر نهتنها لازم، بلکه ضروری به نظر میرسد. بیش از یک دهه از گسترش اصطلاح «شهر دوستدار کودک» میگذرد، اما درک عمیق این عبارت نیازمند پژوهشهای بیشتری است. متأسفانه در بیشتر شهرها، فضا و معماری بر اساس اصول زیباییشناسانه بزرگسالان شکل گرفته است و هدف از آن ارتقای زندگی بزرگسالان است و میتوان گفت که کودکان بهعنوان شهروندان حائز اهمیت هیچ حق و حقوقی در طراحی شهرشان ندارند. بهطورکلی، مفهوم «شهر دوستدار كودك» به اين معنی است كه دولتمردان شهرها را بر اساس علائق و خواستهای کودکان نیز اداره کنند، بنابراین شهر دوستدار کودک به شهرهايی گفته میشود كه در آن، حقوق اساسی كودكان؛ مانند سلامت، آموزش، حملونقل، حمايت و فرهنگ رعايت شود. برایناساس، كودكان بهعنوان شهروندانی تعریف میشوند كه حق اظهارنظر دارند. شهر دوستدار كودك تنها يک شهر خوب براي كودك نيست؛ بلكه شهري است كه به وسیله كودكان ساخته میشود. نظر صاحبنظران این است که کودکان را در طراحی شهر دخیل کنیم، زیرا کودکان اغلب در جوامعی که تحت سلطه بزرگسالان است، سرکوب میشوند. بر اساس تحقیقات و بررسی نقاشیهای کودکان، مواردی مانند فضای سبز کافی و حضور طبیعت، هوای پاک، امنیت و سرزندگی، معیارهای مشترک اکثریت کودکان برای شهر دلخواهشان بوده است. برای ایجاد شهرهای دوستدار کودک باید ویژگیهایی مانند تأثیرگذاری کودکان در ساخت شهر، ارائه خدمات مناسب آموزشی، بهداشتی، اجتماعی، ایمنی، فضای سبز، محیط زیست سالم و فضای بازی را در نظر داشت. توسعه پایدار نیز یکی دیگر از ارکان اثرگذار در شهر دوستدار کودک است که بر اساس آن کودکان باید برای بیان خودشان با افراد جامعه تعامل مناسب داشته باشند. از آنجایی که نقاشی یکی از ابزارهای کودکان برای بیان خود است، وجود گالری و کارگاههایی برای این نوع فعالیتهای کودکان به منظور برقراری ارتباط با جامعه و برپایی نمایشگاهی از آثار آنان برای عموم اقدامی منطقی به نظر میرسد. در همین راستا، رویکرد جامعهشناختی نیز برای شهر دوستدار کودک اهمیت بسزایی قائل است و باور دارد که کودک یک فعال اجتماعی است که بخشی از شخصیت او در ارتباط با فضا شکل میگیرد و به همین دلیل فضاهای عمومی مانند خیابان، پارک و کوچه باید قابلیت برآوردهکردن نیازهای زیستی، آموزشی و فراغتی کودک را داشته باشند. بنابراین در کلانشهرهایی مانند تهران لازم است شهرداریها برای تحقق پروژه شهر دوستدار کودک علاوهبر ارتقای شرایط زیستمحیطی عمومي، به فعالیتهایی مانند ساماندهی فضاهاي عمومي و استانداردسازی مبلمان شهری، بهویژه وسایل خاص کودکان، ایمنسازی پیادهروهای شهری برای کودکان، اجرای پروژههای فرهنگی- اجتماعي و غیره بپردازند.
جای کودکان بهعنوان میراثداران آینده در طراحی فضای شهری بسیار خالی است. هرچقدر فضای شهر پذیرای کودکان باشد، آنان احساس تعلق بیشتری به آن خواهند داشت. فضای شهر در رشد جسمی، روحی و روانی کودکان بسیار تأثیرگذار است و به همین دلیل طراحی شهر «دوستدار کودک» در عصر حاضر نهتنها لازم، بلکه ضروری به نظر میرسد. بیش از یک دهه از گسترش اصطلاح «شهر دوستدار کودک» میگذرد، اما درک عمیق این عبارت نیازمند پژوهشهای بیشتری است. متأسفانه در بیشتر شهرها، فضا و معماری بر اساس اصول زیباییشناسانه بزرگسالان شکل گرفته است و هدف از آن ارتقای زندگی بزرگسالان است و میتوان گفت که کودکان بهعنوان شهروندان حائز اهمیت هیچ حق و حقوقی در طراحی شهرشان ندارند. بهطورکلی، مفهوم «شهر دوستدار كودك» به اين معنی است كه دولتمردان شهرها را بر اساس علائق و خواستهای کودکان نیز اداره کنند، بنابراین شهر دوستدار کودک به شهرهايی گفته میشود كه در آن، حقوق اساسی كودكان؛ مانند سلامت، آموزش، حملونقل، حمايت و فرهنگ رعايت شود. برایناساس، كودكان بهعنوان شهروندانی تعریف میشوند كه حق اظهارنظر دارند. شهر دوستدار كودك تنها يک شهر خوب براي كودك نيست؛ بلكه شهري است كه به وسیله كودكان ساخته میشود. نظر صاحبنظران این است که کودکان را در طراحی شهر دخیل کنیم، زیرا کودکان اغلب در جوامعی که تحت سلطه بزرگسالان است، سرکوب میشوند. بر اساس تحقیقات و بررسی نقاشیهای کودکان، مواردی مانند فضای سبز کافی و حضور طبیعت، هوای پاک، امنیت و سرزندگی، معیارهای مشترک اکثریت کودکان برای شهر دلخواهشان بوده است. برای ایجاد شهرهای دوستدار کودک باید ویژگیهایی مانند تأثیرگذاری کودکان در ساخت شهر، ارائه خدمات مناسب آموزشی، بهداشتی، اجتماعی، ایمنی، فضای سبز، محیط زیست سالم و فضای بازی را در نظر داشت. توسعه پایدار نیز یکی دیگر از ارکان اثرگذار در شهر دوستدار کودک است که بر اساس آن کودکان باید برای بیان خودشان با افراد جامعه تعامل مناسب داشته باشند. از آنجایی که نقاشی یکی از ابزارهای کودکان برای بیان خود است، وجود گالری و کارگاههایی برای این نوع فعالیتهای کودکان به منظور برقراری ارتباط با جامعه و برپایی نمایشگاهی از آثار آنان برای عموم اقدامی منطقی به نظر میرسد. در همین راستا، رویکرد جامعهشناختی نیز برای شهر دوستدار کودک اهمیت بسزایی قائل است و باور دارد که کودک یک فعال اجتماعی است که بخشی از شخصیت او در ارتباط با فضا شکل میگیرد و به همین دلیل فضاهای عمومی مانند خیابان، پارک و کوچه باید قابلیت برآوردهکردن نیازهای زیستی، آموزشی و فراغتی کودک را داشته باشند. بنابراین در کلانشهرهایی مانند تهران لازم است شهرداریها برای تحقق پروژه شهر دوستدار کودک علاوهبر ارتقای شرایط زیستمحیطی عمومي، به فعالیتهایی مانند ساماندهی فضاهاي عمومي و استانداردسازی مبلمان شهری، بهویژه وسایل خاص کودکان، ایمنسازی پیادهروهای شهری برای کودکان، اجرای پروژههای فرهنگی- اجتماعي و غیره بپردازند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.