چرا 62 باغ تهران نباید تخریب و به برجباغ تبدیل شوند؟
ترانه یلدا
گفتوگو و کشمکش بر سر تخریب 62 باغ در تهران و ساختن برج در آنها بهدست مالکان، در رسانههای رسمی و مجازی همچنان ادامه دارد. این مجادلات در شورای شهر تهران که به درخواست شهرداری، اجازه صدور مجوز برای این باغها را داده است نیز شعلهور است؛ بهطوریکه در پایان جلسه هماندیشی اعضا، صدای بلند آقای علی اعطا شنیده شده که گفته است من استعفا میدهم، سخنگوی دیگری انتخاب کنید (اصلاحات شهر). حجت نظری نیز به شهردار اعتراض کرده است. چند عضو شورا هم که از ابتدا با دادن این مجوزها مخالف بودهاند عبارتاند از خانم فخاری، آقای میلانی، خانم خداکرمی که از ابتدا رأی منفی به تخریب دادند. اما باید منصف بود. اتفاقا خود شورای پنجم، از پارسال که سر کار آمد، به دنبال حل این مسئله بزرگ و بغرنج بود و برای لغو مصوبه برجباغ -که سالها به آشفتگی ساختوسازها، بهویژه در شمال شهر تهران دامن زد- زحمت کشید. آنها بسیار کوشش کردند تا توانستند مصوبه برجباغ را در اسفند 96، یعنی دقیقا یکسال قبل، لغو کنند! کاری تحسینبرانگیز که همه دوستداران محیط زیست تهران را خوشحال کرد و خیال ما راحت شد که دیگر برجی بیدلیل در گوشه و کنار شهر بالا نخواهد رفت. اما ناگهان چهارشنبه گذشته ورق برگشت و با این داستان ۶۲ باغ، دوباره سایهای از شک و ابهام بر این کلانشهر بیقرار سایه افکند! شاید دوستان شورا متوجه نیستند که کل زحماتشان دارد بر باد میرود!؟ قصاص قبل از جنايت نميكنیم، شايد اعضای شورا مصمم به حفظ فضاي سبز باشند، ولي خوب است آماده باشيم! و وضعیت را روشن زیر نظر داشته باشیم. واقعیت این است که اگر این سد بشکند و باغها دوباره پروانه ساخت بگیرند، قبح این کار که بارها ثابت شده و سالها بحث شده، دوباره میریزد و همان چند درخت باقیمانده از باغشهر شمال تهران هم دیگر نخواهند ماند! (از 62 باغ 47 قطعه آن در منطقه یک قرار دارند). بر اساس روند جدید ثبت دادهها و اعلام نظر درباره شرایط ملک برای تصمیمگیری درباره آن، اینطور که بهنظر میرسد روند بررسی و صدور پروانه ساخت برای باغات مشکلتر شده است، اما مانعی برای ساختوساز نیست. مسئله اینجاست که چه تراکمی برای ساختمانسازی در باغات تعیین میشود. اگر طبق روال قدیم، یعنی توافق با مالک، برجی بلند و پرحجم ساخته شود، دیگر باغی در کار نخواهد بود. اما اگر طبق پیشنهادهای جدید شورا، تعداد طبقات کم -دو تا سه طبقه- باشد و استفاده ویلایی یا گردشگری از باغ بشود، خیلی هم میتواند مطلوب باشد. اما آنچه موج اعتراض شهروندان تهرانی را به راه انداخته، به طور خلاصه این است که شورا با تأیید دادن مجوز برجباغ به 62 باغ و عمدتا در شمال تهران، مدعی شده است که با دادن ضرر کوچکتر جلوی ضرری بزرگتر، یعنی ساختهشدن بقیه 600 باغ، گرفته میشود. دلیلش هم این بوده که «اگر مالکان به دیوان عدالت اداری شکایت ببرند، دیوان ممکن است! لغو مصوبه برجباغ را زیر سؤال ببرد و بقیه باغات هم فنا شوند»؛ یعنی بهنوعی قصاص قبل از جنایت! عدهای اما میگویند این آدرس اشتباهدادن است که برخی از دوستان را هم به اشتباه انداخته و این آغاز شروع تخریب باغات و تبدیلکردن آنها به برج است. بههرحال پیشنهادهای گروههای طرفدار حفاظت از میراث طبیعی و تاریخی اکثرا این است که نخست ازدسترفتن ۶۲ باغ را نپذیریم و در پی پسگرفتنشان باشیم، سپس به فکر باغهای بعدی باشیم. اصلا چنین نشد! چند سال طول کشید و شهرداری در این بین با ترساندن سازندگان و توسعهگران علنا میگفت بیایید تراکم بخرید تا این طرحهای جدید نیامده جلویتان را بگیرد! بعدتر که این طرحهای هدایت و کنترل توسعه تهران رونمایی شد و ما دیگر مطمئن بودیم که تمام مصوبات و بخشنامههای قبلی که تا آن روز ملاک کار بود، ملغی میشود! (از جمله برجباغ که در پهنهبندی مصوب طرح تفصیلی جایی نداشت و روی هر قطعه زمینی، با اندکی اغماض، قابل اجرا بود!... البته از نظر شهرداری!)، میدانید چه شد؟ برج باغ ملغی نشد. احتمالا خیلی چیزها و روالهای دیگر هم کنار گذاشته نشدند، زیرا کنار گذاشتهشدنشان، جلوی کسب درآمد شهرداری را میگرفت! تا وقتی این چشمه درآمدزا هست، در بر همان پاشنه قبلی خواهد چرخید! بدین ترتیب اگر این ۶۲ باغ ساخته شوند، احتمالا بقیه هم به سرعت یا بهتدریج...ساخته خواهند شد، زیرا ابعاد سرمایهای که ایستاده تا در ساخت این ساختمانها جاری شود، زیاد است! و شاید آقای حناچی و دوستانشان هم نتوانند جلویش را سد کنند. وقتی چیزی برای حفاظت نمانَد، چه باغ و چه بافت و بنای تاریخی...، دیگر صحبت از اصول شهرسازی هم بیمعنی خواهد بود! اخلاق حرفهای به ما میآموزد بهجای سفسطه و اتهامزنی، در مقابل یک مسئله شهری در کنار انتقاد از وضع موجود، دست به ارائه راهکارهای مناسب و علمی بزنیم. بحث پایاندادن به مصوبه برجباغها تنها با تعریف منفعت در حفاظت از باغها میتواند ثمربخش باشد. از اینرو است که راهکارهایی مانند تغییر در نظام قیمتگذاری زمین، اعطای امتیازهای ویژه برای حفظ و نگهداری از باغات شهری و تجارب و راهکارهای بینالمللی مثل TDR یا انتقال حق توسعه (مکانیسمی که صاحب باغ میتواند حق ساخت خود بر زمین را به مکان دیگری در شهر منتقل کند) و... میتواند مطرح شود.
گفتوگو و کشمکش بر سر تخریب 62 باغ در تهران و ساختن برج در آنها بهدست مالکان، در رسانههای رسمی و مجازی همچنان ادامه دارد. این مجادلات در شورای شهر تهران که به درخواست شهرداری، اجازه صدور مجوز برای این باغها را داده است نیز شعلهور است؛ بهطوریکه در پایان جلسه هماندیشی اعضا، صدای بلند آقای علی اعطا شنیده شده که گفته است من استعفا میدهم، سخنگوی دیگری انتخاب کنید (اصلاحات شهر). حجت نظری نیز به شهردار اعتراض کرده است. چند عضو شورا هم که از ابتدا با دادن این مجوزها مخالف بودهاند عبارتاند از خانم فخاری، آقای میلانی، خانم خداکرمی که از ابتدا رأی منفی به تخریب دادند. اما باید منصف بود. اتفاقا خود شورای پنجم، از پارسال که سر کار آمد، به دنبال حل این مسئله بزرگ و بغرنج بود و برای لغو مصوبه برجباغ -که سالها به آشفتگی ساختوسازها، بهویژه در شمال شهر تهران دامن زد- زحمت کشید. آنها بسیار کوشش کردند تا توانستند مصوبه برجباغ را در اسفند 96، یعنی دقیقا یکسال قبل، لغو کنند! کاری تحسینبرانگیز که همه دوستداران محیط زیست تهران را خوشحال کرد و خیال ما راحت شد که دیگر برجی بیدلیل در گوشه و کنار شهر بالا نخواهد رفت. اما ناگهان چهارشنبه گذشته ورق برگشت و با این داستان ۶۲ باغ، دوباره سایهای از شک و ابهام بر این کلانشهر بیقرار سایه افکند! شاید دوستان شورا متوجه نیستند که کل زحماتشان دارد بر باد میرود!؟ قصاص قبل از جنايت نميكنیم، شايد اعضای شورا مصمم به حفظ فضاي سبز باشند، ولي خوب است آماده باشيم! و وضعیت را روشن زیر نظر داشته باشیم. واقعیت این است که اگر این سد بشکند و باغها دوباره پروانه ساخت بگیرند، قبح این کار که بارها ثابت شده و سالها بحث شده، دوباره میریزد و همان چند درخت باقیمانده از باغشهر شمال تهران هم دیگر نخواهند ماند! (از 62 باغ 47 قطعه آن در منطقه یک قرار دارند). بر اساس روند جدید ثبت دادهها و اعلام نظر درباره شرایط ملک برای تصمیمگیری درباره آن، اینطور که بهنظر میرسد روند بررسی و صدور پروانه ساخت برای باغات مشکلتر شده است، اما مانعی برای ساختوساز نیست. مسئله اینجاست که چه تراکمی برای ساختمانسازی در باغات تعیین میشود. اگر طبق روال قدیم، یعنی توافق با مالک، برجی بلند و پرحجم ساخته شود، دیگر باغی در کار نخواهد بود. اما اگر طبق پیشنهادهای جدید شورا، تعداد طبقات کم -دو تا سه طبقه- باشد و استفاده ویلایی یا گردشگری از باغ بشود، خیلی هم میتواند مطلوب باشد. اما آنچه موج اعتراض شهروندان تهرانی را به راه انداخته، به طور خلاصه این است که شورا با تأیید دادن مجوز برجباغ به 62 باغ و عمدتا در شمال تهران، مدعی شده است که با دادن ضرر کوچکتر جلوی ضرری بزرگتر، یعنی ساختهشدن بقیه 600 باغ، گرفته میشود. دلیلش هم این بوده که «اگر مالکان به دیوان عدالت اداری شکایت ببرند، دیوان ممکن است! لغو مصوبه برجباغ را زیر سؤال ببرد و بقیه باغات هم فنا شوند»؛ یعنی بهنوعی قصاص قبل از جنایت! عدهای اما میگویند این آدرس اشتباهدادن است که برخی از دوستان را هم به اشتباه انداخته و این آغاز شروع تخریب باغات و تبدیلکردن آنها به برج است. بههرحال پیشنهادهای گروههای طرفدار حفاظت از میراث طبیعی و تاریخی اکثرا این است که نخست ازدسترفتن ۶۲ باغ را نپذیریم و در پی پسگرفتنشان باشیم، سپس به فکر باغهای بعدی باشیم. اصلا چنین نشد! چند سال طول کشید و شهرداری در این بین با ترساندن سازندگان و توسعهگران علنا میگفت بیایید تراکم بخرید تا این طرحهای جدید نیامده جلویتان را بگیرد! بعدتر که این طرحهای هدایت و کنترل توسعه تهران رونمایی شد و ما دیگر مطمئن بودیم که تمام مصوبات و بخشنامههای قبلی که تا آن روز ملاک کار بود، ملغی میشود! (از جمله برجباغ که در پهنهبندی مصوب طرح تفصیلی جایی نداشت و روی هر قطعه زمینی، با اندکی اغماض، قابل اجرا بود!... البته از نظر شهرداری!)، میدانید چه شد؟ برج باغ ملغی نشد. احتمالا خیلی چیزها و روالهای دیگر هم کنار گذاشته نشدند، زیرا کنار گذاشتهشدنشان، جلوی کسب درآمد شهرداری را میگرفت! تا وقتی این چشمه درآمدزا هست، در بر همان پاشنه قبلی خواهد چرخید! بدین ترتیب اگر این ۶۲ باغ ساخته شوند، احتمالا بقیه هم به سرعت یا بهتدریج...ساخته خواهند شد، زیرا ابعاد سرمایهای که ایستاده تا در ساخت این ساختمانها جاری شود، زیاد است! و شاید آقای حناچی و دوستانشان هم نتوانند جلویش را سد کنند. وقتی چیزی برای حفاظت نمانَد، چه باغ و چه بافت و بنای تاریخی...، دیگر صحبت از اصول شهرسازی هم بیمعنی خواهد بود! اخلاق حرفهای به ما میآموزد بهجای سفسطه و اتهامزنی، در مقابل یک مسئله شهری در کنار انتقاد از وضع موجود، دست به ارائه راهکارهای مناسب و علمی بزنیم. بحث پایاندادن به مصوبه برجباغها تنها با تعریف منفعت در حفاظت از باغها میتواند ثمربخش باشد. از اینرو است که راهکارهایی مانند تغییر در نظام قیمتگذاری زمین، اعطای امتیازهای ویژه برای حفظ و نگهداری از باغات شهری و تجارب و راهکارهای بینالمللی مثل TDR یا انتقال حق توسعه (مکانیسمی که صاحب باغ میتواند حق ساخت خود بر زمین را به مکان دیگری در شهر منتقل کند) و... میتواند مطرح شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.