|

از جیب مبارک!

علیرضا مقدسی*

گرچه بخشی از این یادداشت در مرداد سال ۹۵ در صفحه اول روزنامه «شرق» چاپ شده بود، هیچ‌گاه گمان نمی‌بردم تکه‌هایی از این یادداشت روزی در نقد سخنان عالی‌ترین مقام سیستم بهداشتی درمانی کشور یعنی وزیر محترم بهداشت مجددا بازگو شود. مقام محترم وزارت در برنامه‌اي تلویزیونی برای روشن‌شدن سیستم پرداخت وزارت بهداشت، مثالی می‌زنند با این عنوان که ‪‬اگر پزشکی «آپاندیسیت را عمل کرد و پزشک اشتباه کرده و بیمار پریتونیت کند و دوباره پزشک شکمش را به دلیل اشتباه پزشکی باز کرد یا چسبندگی پیدا کرد و دوباره باز کرد، ما سه تا پول به طبیب‌مان نمی‌دهیم. آپاندیسیت یک تعرفه دارد و بقیه را باید پزشک از جیب مبارک! به دلیل اشتباه پزشکی بدهد».

نکته‌ای که شاید برای عموم مشخص نباشد، ولی برای همه پزشکان یکی از ابتدایی‌ترین مفاهیمی است که در دانشکده‌های طب آموزش داده می‌شود، این است که بین عارضه با قصور تفاوت‌های بنیادین وجود دارد. عارضه جزئي از ذات بيماري است که با وجود همه تلاش تيم درمان امکان وقوع دارد، اما قصور ناشي از عملکرد غيرعلمي، فراتر از صلاحيت و رعايت‌نکردن نظامات علمی و حرفه‌اي از سوي پزشک است. این مهم نیز صرفا از منظر متخصصان درمانی آن رشته با ارزیابی پرونده بیمار، شواهد و قرائن بالینی قابل افتراق است و صرف وجود عارضه به معنی قصور یا خطای پزشکی نیست.
از سوی دیگر، درمان بیمار می‌تواند یک پروسه پیچیده جراحی یا داخلی باشد که در برخی اوقات مستلزم پذیرش ریسک عوارض درمان از سوی هم پزشک و هم بیمار است. به عبارت دیگر، سود و زیان روش درمانی بر کیفیت و میزان عمر بیمار و سلامت وی در قبال عوارض احتمالی باید ارزیابی شود. گرچه وزیر محترم بهداشت پزشک نیستند، ولی معاونان و مشاوران پزشک بسیاری دارند که بعید است قبل از مصاحبه تلویزیونی فرق بین قصور و عارضه را به ایشان نگفته باشند و بعیدتر است مقام محترم وزارت سهوا این دو مبحث را با هم جایگزین کرده باشند.
در مثال فرضی وزیر محترم بهداشت اگر بیماری با آپاندیسیت پرفوره (سوراخ‌شده) مراجعه کند و لازم باشد به‌صورت اورژانس به اتاق عمل برده شود و در این مورد که هم احتمال پریتونیت و هم احتمال چسبندگی به دلیل نوع بیماری بالاست و هم احتمال مرگ به دلیل تأخیر در درمان، تکلیف پزشک چیست. مسلما تکلیف پزشک را سال‌هاست نوشته‌اند، پزشک همه تلاشش را برای درمان بیمار خواهد کرد. حتی اگر به دلیل پریتونیت یا چسبندگی سه برابر آنچه قرار باشد یک سال بعد وزارت بهداشت و بیمه به او بدهد را وی از جیب مبارک بدهد ولی تا چه زمانی این پزشک می‌تواند این‌گونه طبابت کند. چرا نباید ردای سفید را دربیاورد و به خیل آن هزاران پزشکی بپیوندد که حتی برای گرفتن شماره نظام‌پزشکی مراجعه نکرده‌اند.
مسلم است هزینه‌برکردن اعمال جراحی پرخطر یا درمان‌های غیرجراحی پیچیده، از نظر مالی (بخوانید جریمه) یا درگیرکردن پزشک با تبعات قانونی غیرمنطقی به دلیل عارضه‌هایی که به دلیل قصور پزشکی نیست، به شرایطی منجر خواهد شد كه پزشکان تمایل به درمان موارد پیچیده یا مشمول عوارض را به دلیل تبعات ذکرشده از دست خواهند داد. وقتی از زبان عالی‌ترین مقام بهداشتی درمانی بین قصور پزشکی و عارضه پزشکی این‌گونه خلط مبحث می‌شود، دیگر از رسانه‌های زرد چه انتظاری وجود دارد. شاید وقت آن باشد که رک و راست با مردم در میان گذاشته شود كه چه میزان سرانه درمان به ازای هر فرد در بودجه در نظر گرفته شده است. در شرایطی که در ممالک دیگر 24 درصد مالیات پرداختی جامعه صرف بخش بهداشت و سلامت می‌شود، گفته مي‌شود در ایران برای اختصاص یک درصد از مالیات بر ارزش افزوده به بخش بهداشت و درمان هنوز مناقشه وجود دارد. مقصر جلوه‌دادن کادر درمان به هر مناسبتی، فریزکردن تعرفه‌ها به دلیل ناکارآمدی بیمه‌ها و اجرای کسورات مختلف و تأخیرهای یک‌ساله در پرداخت دستمزد کادر درمان، چشم‌داشتن به جیب مبارک! برای کسری بودجه درمان و هزاران لطایف‌الحیلی که هر روز از هر گوشه‌ای شاهد هستیم، چاره‌ای براي فقدان بودجه سیستم درمانی نیست.
در شرایطی که قوانین اقتصاد سلامت سال‌هاست نوشته شده‌اند و در سوگندنامه بقراط نیز بندی اضافه شده که پزشکان وجود و سلامت خود را نیز محترم بشمارند و به خطر نیندازند، اجرای قوانینی که از پیش تبعات آن پیداست، رفتن به جنگ آسیاب بادی است.
* متخصص چشم و فوق‌تخصص قرنیه

گرچه بخشی از این یادداشت در مرداد سال ۹۵ در صفحه اول روزنامه «شرق» چاپ شده بود، هیچ‌گاه گمان نمی‌بردم تکه‌هایی از این یادداشت روزی در نقد سخنان عالی‌ترین مقام سیستم بهداشتی درمانی کشور یعنی وزیر محترم بهداشت مجددا بازگو شود. مقام محترم وزارت در برنامه‌اي تلویزیونی برای روشن‌شدن سیستم پرداخت وزارت بهداشت، مثالی می‌زنند با این عنوان که ‪‬اگر پزشکی «آپاندیسیت را عمل کرد و پزشک اشتباه کرده و بیمار پریتونیت کند و دوباره پزشک شکمش را به دلیل اشتباه پزشکی باز کرد یا چسبندگی پیدا کرد و دوباره باز کرد، ما سه تا پول به طبیب‌مان نمی‌دهیم. آپاندیسیت یک تعرفه دارد و بقیه را باید پزشک از جیب مبارک! به دلیل اشتباه پزشکی بدهد».

نکته‌ای که شاید برای عموم مشخص نباشد، ولی برای همه پزشکان یکی از ابتدایی‌ترین مفاهیمی است که در دانشکده‌های طب آموزش داده می‌شود، این است که بین عارضه با قصور تفاوت‌های بنیادین وجود دارد. عارضه جزئي از ذات بيماري است که با وجود همه تلاش تيم درمان امکان وقوع دارد، اما قصور ناشي از عملکرد غيرعلمي، فراتر از صلاحيت و رعايت‌نکردن نظامات علمی و حرفه‌اي از سوي پزشک است. این مهم نیز صرفا از منظر متخصصان درمانی آن رشته با ارزیابی پرونده بیمار، شواهد و قرائن بالینی قابل افتراق است و صرف وجود عارضه به معنی قصور یا خطای پزشکی نیست.
از سوی دیگر، درمان بیمار می‌تواند یک پروسه پیچیده جراحی یا داخلی باشد که در برخی اوقات مستلزم پذیرش ریسک عوارض درمان از سوی هم پزشک و هم بیمار است. به عبارت دیگر، سود و زیان روش درمانی بر کیفیت و میزان عمر بیمار و سلامت وی در قبال عوارض احتمالی باید ارزیابی شود. گرچه وزیر محترم بهداشت پزشک نیستند، ولی معاونان و مشاوران پزشک بسیاری دارند که بعید است قبل از مصاحبه تلویزیونی فرق بین قصور و عارضه را به ایشان نگفته باشند و بعیدتر است مقام محترم وزارت سهوا این دو مبحث را با هم جایگزین کرده باشند.
در مثال فرضی وزیر محترم بهداشت اگر بیماری با آپاندیسیت پرفوره (سوراخ‌شده) مراجعه کند و لازم باشد به‌صورت اورژانس به اتاق عمل برده شود و در این مورد که هم احتمال پریتونیت و هم احتمال چسبندگی به دلیل نوع بیماری بالاست و هم احتمال مرگ به دلیل تأخیر در درمان، تکلیف پزشک چیست. مسلما تکلیف پزشک را سال‌هاست نوشته‌اند، پزشک همه تلاشش را برای درمان بیمار خواهد کرد. حتی اگر به دلیل پریتونیت یا چسبندگی سه برابر آنچه قرار باشد یک سال بعد وزارت بهداشت و بیمه به او بدهد را وی از جیب مبارک بدهد ولی تا چه زمانی این پزشک می‌تواند این‌گونه طبابت کند. چرا نباید ردای سفید را دربیاورد و به خیل آن هزاران پزشکی بپیوندد که حتی برای گرفتن شماره نظام‌پزشکی مراجعه نکرده‌اند.
مسلم است هزینه‌برکردن اعمال جراحی پرخطر یا درمان‌های غیرجراحی پیچیده، از نظر مالی (بخوانید جریمه) یا درگیرکردن پزشک با تبعات قانونی غیرمنطقی به دلیل عارضه‌هایی که به دلیل قصور پزشکی نیست، به شرایطی منجر خواهد شد كه پزشکان تمایل به درمان موارد پیچیده یا مشمول عوارض را به دلیل تبعات ذکرشده از دست خواهند داد. وقتی از زبان عالی‌ترین مقام بهداشتی درمانی بین قصور پزشکی و عارضه پزشکی این‌گونه خلط مبحث می‌شود، دیگر از رسانه‌های زرد چه انتظاری وجود دارد. شاید وقت آن باشد که رک و راست با مردم در میان گذاشته شود كه چه میزان سرانه درمان به ازای هر فرد در بودجه در نظر گرفته شده است. در شرایطی که در ممالک دیگر 24 درصد مالیات پرداختی جامعه صرف بخش بهداشت و سلامت می‌شود، گفته مي‌شود در ایران برای اختصاص یک درصد از مالیات بر ارزش افزوده به بخش بهداشت و درمان هنوز مناقشه وجود دارد. مقصر جلوه‌دادن کادر درمان به هر مناسبتی، فریزکردن تعرفه‌ها به دلیل ناکارآمدی بیمه‌ها و اجرای کسورات مختلف و تأخیرهای یک‌ساله در پرداخت دستمزد کادر درمان، چشم‌داشتن به جیب مبارک! برای کسری بودجه درمان و هزاران لطایف‌الحیلی که هر روز از هر گوشه‌ای شاهد هستیم، چاره‌ای براي فقدان بودجه سیستم درمانی نیست.
در شرایطی که قوانین اقتصاد سلامت سال‌هاست نوشته شده‌اند و در سوگندنامه بقراط نیز بندی اضافه شده که پزشکان وجود و سلامت خود را نیز محترم بشمارند و به خطر نیندازند، اجرای قوانینی که از پیش تبعات آن پیداست، رفتن به جنگ آسیاب بادی است.
* متخصص چشم و فوق‌تخصص قرنیه

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.