نظامپزشكی و بحران سلامت
بابك زماني-رئيس انجمن سكته مغزي
رئیس جدید سازمان نظامپزشكی از سوی جامعه پزشكي كشور و بهدنبال استعفاي «دكتر ايرج فاضل» (استعفايي كه اشاراتي به بحران عميق نظام سلامت از آن به مشام ميرسيد)، انتخاب شد. انتخاب يكي از استادان باسابقه و ريشهدار كشور به اين مقام در حالي كه انتخاب ديگري هم وجود داشت و معلوم شد آراي كمي هم نداشته، به نوعي به معناي نگاه اصولي و ريشهاي به مسائل در برابر نوعي نگاه معاملهگرانه براي دستيابي به اهداف زودرس با نتايج قابل مشاهده هم بود. اين انتخاب در نهايت وجود و غلبه نوعي نگاه عقلگرايانه را در جامعه پزشكي به اثبات رساند. معلوم شد كه جامعه پزشكي خواستار تغييراتي بنيادي در نظام سلامت است و نه منافعي زودهنگام. اينها همه بر مسئوليت مسئولان نظام سلامت و سازمان نظامپزشكي ايران و رئيس برگزيده آن
بيشازپيش ميافزايد.
سازمان نظامپزشكي به شكل فعلي خود سازماني سهوجهي ميان مردم، مسئولان و پزشكان است كه در غلتيدن به هر يك از اين وجوه، نهفقط فلسفه وجودي او را از بين ميبرد، بلكه با اين نقيصه، شالوده زيربنايي سلامت هم سامان خود را از دست خواهد داد كمااينكه اگر نيك بنگريم، همين الان هم نتايج اين نقيصه بهتجربه به اثبات رسيده است. انديشه تشكيل چنين سازماني يكي از مهمترين دستاوردهاي تفكر مدرن در اداره و مديريت جوامعي با تخصصهاي گوناگون است و شاهد بوديم كه بهسرعت مورد استفاده هم قرار گرفت؛ نظام روانشناسي نظام مهندسي و... .
سازمان نظامپزشكي از يك سو بازتاب اوضاع در جامعه پزشكي است. با اعتماد به يك سازمان نظامپزشكي كاملا مستقل است كه مسئولان ميتوانند به اطلاعاتي دقيق و ذيقيمت دست يابند و از آن در برنامهريزي و جلوگيري از حيفوميل امكانات استفاده كنند؛ اطلاعاتي مثل نرخ واقعي خدمات سلامت و نرخ واقعي بازتوليد نيروي كار در نظام سلامت. فقط با بهرسميتشناختن حق عدم فروش خدمت براي پزشكان است كه جامعه ميتواند از طريق سازمان نظامپزشكي به چنين اطلاعاتي دست يابد و فقط از طريق سازمان نظامپزشكي است كه ميتوان ضمن رعايت اين حقوق اوليه انساني پزشكان، حتيالمقدور از بروز اعتصاب پزشكان جلوگيري يا آن را به شكلي قانوني هدايت كرد.
سازمان نظامپزشكي بهعنوان يك سازمان سهوجهي نميتواند آغازگر يا اعلامكننده اعتصاب پزشكان باشد؛ اين نقض غرض و درغلتيدن به يكي از وجوه است و ممكن است باز هم به محروميت چند دهساله جامعه پزشكي از بديهيترين حقوق انسانياش منجر شود؛ تا حدي كه بر زبانآوردن آن حق هم تابويي سنگين به شمار رود. سازمان نظامپزشكي ميتواند اطلاعدهنده باشد، ميتواند ضمن اطلاع از خطر وقوع چنين حوادثي تشريك مساعي هر سه وجه را در اجتناب از آن به عمل آورد و گاه خطاب به مسئولان وقتي خطر را از نزديك احساس ميكند، احتمال ناتواني خود در جلوگيري از آن را اطلاع دهد. بهعلاوه ميتواند خيل عظيم خدماتي را كه پزشكان در حال حاضر ارائه نميكنند و اين خودداري منع قانوني هم ندارد. فقط از طريق شركت در يك چالش عملي است كه ميتوان بر روند حوادث تأثير گذاشت و نهفقط با صدور بيانيههايي گاهبهگاه. جوامع پزشكي با اطمينان از اينكه نظام پزشكي بر مشكلات خاص خود آنها اشراف دارد و از اين طريق ميتوانند خواستهها و مشكلات صنفي خود را پيگيري كنند، كار را به سازمان سپرده از طريق نمايندگان خود پيگيري خواهند كرد. بهعلاوه فشار خود از روي انجمنهاي علمي را بر
خواهند داشت. جريان تشكيل انجمن علمي براي هر شاخه اختصاصي از طب -كه در غياب نظامپزشكي فقط اهداف صنفي را پيگيري ميكنند- متوقف خواهد شد يا صرفا محملي علمي خواهد ماند و اين انجمنها خواهند توانست به كارهاي علمي، تحقيقی در مسائل بومي آن رشته و تدوين گايدلاينهاي درماني براي آن رشته بپردازند. سازمان نظامپزشكي از سويي ديگر، بازتاب مشكلات مسئولان و مردم در ارتباط
با سلامت است.
سازمان نظامپزشكي است كه ميتواند بسيج عمومي جامعه پزشكي را براي مصائبي همچون جنگ و زلزله به انجام برساند يا فقط از طريق اين سازمان است كه مردم، سازمانهاي بيمهگر و احيانا سازمانهاي مردمنهاد حمايت از بيماران ميتوانند نوعي نظارت كيفي پيش و بيش از هر شكايتي بر كار پزشكي اعمال كنند؛ نظارتي كه هم به تنبيه و هم به تشويق منجر خواهد شد.
احياي سازمان نظامپزشكي بر سه وجه متوازن، كار سترگي است كه جز با شستن چشمها از آن گفتمان عادتشده چند دهساله مقدور نميشود.
رئیس جدید سازمان نظامپزشكی از سوی جامعه پزشكي كشور و بهدنبال استعفاي «دكتر ايرج فاضل» (استعفايي كه اشاراتي به بحران عميق نظام سلامت از آن به مشام ميرسيد)، انتخاب شد. انتخاب يكي از استادان باسابقه و ريشهدار كشور به اين مقام در حالي كه انتخاب ديگري هم وجود داشت و معلوم شد آراي كمي هم نداشته، به نوعي به معناي نگاه اصولي و ريشهاي به مسائل در برابر نوعي نگاه معاملهگرانه براي دستيابي به اهداف زودرس با نتايج قابل مشاهده هم بود. اين انتخاب در نهايت وجود و غلبه نوعي نگاه عقلگرايانه را در جامعه پزشكي به اثبات رساند. معلوم شد كه جامعه پزشكي خواستار تغييراتي بنيادي در نظام سلامت است و نه منافعي زودهنگام. اينها همه بر مسئوليت مسئولان نظام سلامت و سازمان نظامپزشكي ايران و رئيس برگزيده آن
بيشازپيش ميافزايد.
سازمان نظامپزشكي به شكل فعلي خود سازماني سهوجهي ميان مردم، مسئولان و پزشكان است كه در غلتيدن به هر يك از اين وجوه، نهفقط فلسفه وجودي او را از بين ميبرد، بلكه با اين نقيصه، شالوده زيربنايي سلامت هم سامان خود را از دست خواهد داد كمااينكه اگر نيك بنگريم، همين الان هم نتايج اين نقيصه بهتجربه به اثبات رسيده است. انديشه تشكيل چنين سازماني يكي از مهمترين دستاوردهاي تفكر مدرن در اداره و مديريت جوامعي با تخصصهاي گوناگون است و شاهد بوديم كه بهسرعت مورد استفاده هم قرار گرفت؛ نظام روانشناسي نظام مهندسي و... .
سازمان نظامپزشكي از يك سو بازتاب اوضاع در جامعه پزشكي است. با اعتماد به يك سازمان نظامپزشكي كاملا مستقل است كه مسئولان ميتوانند به اطلاعاتي دقيق و ذيقيمت دست يابند و از آن در برنامهريزي و جلوگيري از حيفوميل امكانات استفاده كنند؛ اطلاعاتي مثل نرخ واقعي خدمات سلامت و نرخ واقعي بازتوليد نيروي كار در نظام سلامت. فقط با بهرسميتشناختن حق عدم فروش خدمت براي پزشكان است كه جامعه ميتواند از طريق سازمان نظامپزشكي به چنين اطلاعاتي دست يابد و فقط از طريق سازمان نظامپزشكي است كه ميتوان ضمن رعايت اين حقوق اوليه انساني پزشكان، حتيالمقدور از بروز اعتصاب پزشكان جلوگيري يا آن را به شكلي قانوني هدايت كرد.
سازمان نظامپزشكي بهعنوان يك سازمان سهوجهي نميتواند آغازگر يا اعلامكننده اعتصاب پزشكان باشد؛ اين نقض غرض و درغلتيدن به يكي از وجوه است و ممكن است باز هم به محروميت چند دهساله جامعه پزشكي از بديهيترين حقوق انسانياش منجر شود؛ تا حدي كه بر زبانآوردن آن حق هم تابويي سنگين به شمار رود. سازمان نظامپزشكي ميتواند اطلاعدهنده باشد، ميتواند ضمن اطلاع از خطر وقوع چنين حوادثي تشريك مساعي هر سه وجه را در اجتناب از آن به عمل آورد و گاه خطاب به مسئولان وقتي خطر را از نزديك احساس ميكند، احتمال ناتواني خود در جلوگيري از آن را اطلاع دهد. بهعلاوه ميتواند خيل عظيم خدماتي را كه پزشكان در حال حاضر ارائه نميكنند و اين خودداري منع قانوني هم ندارد. فقط از طريق شركت در يك چالش عملي است كه ميتوان بر روند حوادث تأثير گذاشت و نهفقط با صدور بيانيههايي گاهبهگاه. جوامع پزشكي با اطمينان از اينكه نظام پزشكي بر مشكلات خاص خود آنها اشراف دارد و از اين طريق ميتوانند خواستهها و مشكلات صنفي خود را پيگيري كنند، كار را به سازمان سپرده از طريق نمايندگان خود پيگيري خواهند كرد. بهعلاوه فشار خود از روي انجمنهاي علمي را بر
خواهند داشت. جريان تشكيل انجمن علمي براي هر شاخه اختصاصي از طب -كه در غياب نظامپزشكي فقط اهداف صنفي را پيگيري ميكنند- متوقف خواهد شد يا صرفا محملي علمي خواهد ماند و اين انجمنها خواهند توانست به كارهاي علمي، تحقيقی در مسائل بومي آن رشته و تدوين گايدلاينهاي درماني براي آن رشته بپردازند. سازمان نظامپزشكي از سويي ديگر، بازتاب مشكلات مسئولان و مردم در ارتباط
با سلامت است.
سازمان نظامپزشكي است كه ميتواند بسيج عمومي جامعه پزشكي را براي مصائبي همچون جنگ و زلزله به انجام برساند يا فقط از طريق اين سازمان است كه مردم، سازمانهاي بيمهگر و احيانا سازمانهاي مردمنهاد حمايت از بيماران ميتوانند نوعي نظارت كيفي پيش و بيش از هر شكايتي بر كار پزشكي اعمال كنند؛ نظارتي كه هم به تنبيه و هم به تشويق منجر خواهد شد.
احياي سازمان نظامپزشكي بر سه وجه متوازن، كار سترگي است كه جز با شستن چشمها از آن گفتمان عادتشده چند دهساله مقدور نميشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.