باز هم تعرض به حریم زایندهرود
علیرضا دلالزاده*
در علم مهندسی رودخانه که شاخهای از علوم مهندسی آب است، اعتقاد بر آن است که رودخانه پدیده یا عارضه طبیعی زندهای بوده و هر موجود زنده نیز حریم و حرمتی دارد. شاید به همین دلیل سالهاست در کشور موضوع تعیین حد بستر و حریم رودخانه مطرح شده است و با جدیت پیگیری میشود؛ بهگونهای که دستاندازی به حد بستر و حریم رودخانه، حکم تجاوز و تعدی به آن اطلاق میشود و هرکس که به رودخانه تعدی و تجاوز کند، در قانون مجرم شناخته میشود. البته اگر این دستاندازی و دستکاری شامل اقداماتی با عنوان و ماهیت ساماندهی و احیا باشد، نهتنها تقبیح نمیشود، بلکه پسندیده و ارزشمند نیز هست. طبق قانون توزیع عادلانه آب، رودخانه در مالکیت عموم مردم است و شرکتهای آب منطقهای بهعنوان نماینده دولت منتخب مردم، متولی حفاظت و بهرهبرداری از رودخانهها هستند. بگذریم که متأسفانه نهتنها خود دولت و حاکمیت بلکه نماینده آن نیز در این حوزه مناسب عمل نکردهاند؛ دلیل آنهم اظهرمنالشمس است و نیاز به توضیح بیشتر ندارد. فقط نگاهی به شرایط بحرانی منابع و مصارف آب در هر منطقه، خود گواه آشکاری است که نیاز به عدد، آمار و ارقام ندارد. هرچند مراجعه به متون و نوشتههای تخصصی به سهولت میسر است و بهراحتی این سخن را میتوان اثبات کرد؛ اما نکتهای که این نوشتار قصد تذکر و بیان آن را دارد «دستکاریها و به نوعی دستاندازیهای تازه و در چند سال اخیر به رودخانه زایندهرود» است. اینبار ظاهرا متولی، اجازه این دستکاری را بهعنوان حفاظت، بهرهبرداری و به نوعی ساماندهی به کشاورزان حقابهدار رودخانه زایندهرود واگذار کرده است. در این راستا چند سؤال مطرح است که امیدوارم یا متولی یا مجری آن، پاسخ تخصصی و فنی برای آنها داشته باشند.
1- مگر نه اینکه برای هر طرح اجرائی مهندسی در ابتدا لازم است مطالعات فنی و مهندسی انجام شود و بعد به مرحله اجرا برسد؟ اقدامات گسترده از پاییندست به بالادست رودخانه زایندهرود در چه طرح مهندسیای تعریف شد؟ طبق نظام فنی و اجرائی کشور، کارفرما، مهندس مشاور و پیمانکار صاحب صلاحیت آن چه کسانی بودند؟ آیا این اقدامات در حد ساخت یک واحد مسکونی کوچک نیز نبوده است که حداقل چند تابلوی مشخصات طرح زده شود که در آن کارفرما، مهندس مشاور و پیمانکار صاحب صلاحیت معرفی شوند؟
2- علت تخریب بندهای قدیمی که سالهای سال وجود داشتند و آزاری هم نه برای رودخانه داشته و نه برای افراد، چه بوده است؟ مثال بند قدیمی آسیاب روستای زوان در ششکیلومتری شرق پل بزرگمهر.
3- در حدفاصل پل جویی تا پل فردوسی و پل فردوسی تا سیوسهپل، دستاندازی به بستر نیمهتثبیت رودخانه و ایجاد خاکریز کاملا غیراصولی در دو طرف میانه بستر رودخانه، به چه دلیل بوده است؟ این منظر زشت و غیرمهندسی و تبعات هیدرولیکی آن را چه کسی باید پاسخگو باشد؟
4- حال با فرض توجیه علمی برای انجام اقدام در بند سه که همچنان بیپاسخ است، چرا این اقدامات در مقاطع و بازههای خاصی از رودخانه که ایستگاههای هیدرومتری (آبسنجی یا اندازهگیری جریان آب) وجود داشت، ادامه داده شد؟ (ایستگاههای آبسنجی لنج و موسیان)؛ مگر نه اینکه هریک از این ایستگاهها با صرف هزینه و بودجه عمومی و در سالهای متمادی کالیبره شده و برای اندازهگیری میزان جریان آب گذری رودخانه تأسیس و تجهیز شده بودند و از آنها استفاده میشد؟ فقر اینگونه اطلاعات و دادهها در کشور، یکی از موضوعات مهم کارهای علمی و مطالعاتی است.
5- با توجه به سؤال سه و چهار، تحمیل رسوب به جریان رودخانه و بروز خسارات ناشی از انتقال رسوب به پشت بند آبشار و انتقال آن به کانالهای آبیاری و مزارع را چه کسی جبران خواهد کرد و پاسخگو است؟ بگذریم از منظر زشت و نازیبای آب گلآلود آن که تا بستهشدن جریان هم ادامه داشت و با این 20 روز بازبودن رودخانه، علاوه بر آلودگیهایی که از قبل در رودخانه زایندهرود وجود داشت، گلآلودگی تازهای را نیز به آن اضافه کرد.
*کارشناس ارشد عمران - سازههای هیدرولیکی
در علم مهندسی رودخانه که شاخهای از علوم مهندسی آب است، اعتقاد بر آن است که رودخانه پدیده یا عارضه طبیعی زندهای بوده و هر موجود زنده نیز حریم و حرمتی دارد. شاید به همین دلیل سالهاست در کشور موضوع تعیین حد بستر و حریم رودخانه مطرح شده است و با جدیت پیگیری میشود؛ بهگونهای که دستاندازی به حد بستر و حریم رودخانه، حکم تجاوز و تعدی به آن اطلاق میشود و هرکس که به رودخانه تعدی و تجاوز کند، در قانون مجرم شناخته میشود. البته اگر این دستاندازی و دستکاری شامل اقداماتی با عنوان و ماهیت ساماندهی و احیا باشد، نهتنها تقبیح نمیشود، بلکه پسندیده و ارزشمند نیز هست. طبق قانون توزیع عادلانه آب، رودخانه در مالکیت عموم مردم است و شرکتهای آب منطقهای بهعنوان نماینده دولت منتخب مردم، متولی حفاظت و بهرهبرداری از رودخانهها هستند. بگذریم که متأسفانه نهتنها خود دولت و حاکمیت بلکه نماینده آن نیز در این حوزه مناسب عمل نکردهاند؛ دلیل آنهم اظهرمنالشمس است و نیاز به توضیح بیشتر ندارد. فقط نگاهی به شرایط بحرانی منابع و مصارف آب در هر منطقه، خود گواه آشکاری است که نیاز به عدد، آمار و ارقام ندارد. هرچند مراجعه به متون و نوشتههای تخصصی به سهولت میسر است و بهراحتی این سخن را میتوان اثبات کرد؛ اما نکتهای که این نوشتار قصد تذکر و بیان آن را دارد «دستکاریها و به نوعی دستاندازیهای تازه و در چند سال اخیر به رودخانه زایندهرود» است. اینبار ظاهرا متولی، اجازه این دستکاری را بهعنوان حفاظت، بهرهبرداری و به نوعی ساماندهی به کشاورزان حقابهدار رودخانه زایندهرود واگذار کرده است. در این راستا چند سؤال مطرح است که امیدوارم یا متولی یا مجری آن، پاسخ تخصصی و فنی برای آنها داشته باشند.
1- مگر نه اینکه برای هر طرح اجرائی مهندسی در ابتدا لازم است مطالعات فنی و مهندسی انجام شود و بعد به مرحله اجرا برسد؟ اقدامات گسترده از پاییندست به بالادست رودخانه زایندهرود در چه طرح مهندسیای تعریف شد؟ طبق نظام فنی و اجرائی کشور، کارفرما، مهندس مشاور و پیمانکار صاحب صلاحیت آن چه کسانی بودند؟ آیا این اقدامات در حد ساخت یک واحد مسکونی کوچک نیز نبوده است که حداقل چند تابلوی مشخصات طرح زده شود که در آن کارفرما، مهندس مشاور و پیمانکار صاحب صلاحیت معرفی شوند؟
2- علت تخریب بندهای قدیمی که سالهای سال وجود داشتند و آزاری هم نه برای رودخانه داشته و نه برای افراد، چه بوده است؟ مثال بند قدیمی آسیاب روستای زوان در ششکیلومتری شرق پل بزرگمهر.
3- در حدفاصل پل جویی تا پل فردوسی و پل فردوسی تا سیوسهپل، دستاندازی به بستر نیمهتثبیت رودخانه و ایجاد خاکریز کاملا غیراصولی در دو طرف میانه بستر رودخانه، به چه دلیل بوده است؟ این منظر زشت و غیرمهندسی و تبعات هیدرولیکی آن را چه کسی باید پاسخگو باشد؟
4- حال با فرض توجیه علمی برای انجام اقدام در بند سه که همچنان بیپاسخ است، چرا این اقدامات در مقاطع و بازههای خاصی از رودخانه که ایستگاههای هیدرومتری (آبسنجی یا اندازهگیری جریان آب) وجود داشت، ادامه داده شد؟ (ایستگاههای آبسنجی لنج و موسیان)؛ مگر نه اینکه هریک از این ایستگاهها با صرف هزینه و بودجه عمومی و در سالهای متمادی کالیبره شده و برای اندازهگیری میزان جریان آب گذری رودخانه تأسیس و تجهیز شده بودند و از آنها استفاده میشد؟ فقر اینگونه اطلاعات و دادهها در کشور، یکی از موضوعات مهم کارهای علمی و مطالعاتی است.
5- با توجه به سؤال سه و چهار، تحمیل رسوب به جریان رودخانه و بروز خسارات ناشی از انتقال رسوب به پشت بند آبشار و انتقال آن به کانالهای آبیاری و مزارع را چه کسی جبران خواهد کرد و پاسخگو است؟ بگذریم از منظر زشت و نازیبای آب گلآلود آن که تا بستهشدن جریان هم ادامه داشت و با این 20 روز بازبودن رودخانه، علاوه بر آلودگیهایی که از قبل در رودخانه زایندهرود وجود داشت، گلآلودگی تازهای را نیز به آن اضافه کرد.
*کارشناس ارشد عمران - سازههای هیدرولیکی
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.