گزارش خصوصيسازي پتروشيميها
کامبیز نوروزی
1- دولت از مبارزه با فساد ميگويد؛ از حقوق شهروندي ميگويد؛ از حق دسترسي آزاد به اطلاعات ميگويد اما فقط ميگويد؛ عمل مؤثر نميکند.
2- پرونده ششميليارديورويي شرکت بازرگاني پتروشيمي در دادگاه مطرح است. اين پرونده نشان ميدهد که چه شرايطي بر عملکرد بازرگاني پتروشيمي حاکم بوده و چه فضاي آسودهاي براي توسعه فساد در آن فراهم بوده است. در جريان معاملاتي که ميکردند، بعضي مديران و دلالها پولها را به حساب شخصي ميريختند و خيلي آسان و راحت بخشهايي از آن را براي خود برميداشتند.
3- اين فقط ذرهاي از نوک يکي از قلههاي کوه يخي است که اندکي از آن پيدا شده است.
4- کوه يخ زير اقيانوس عميق شبکه گسترده قدرت پنهان است. اطلاعات آن نيز در دستگاههاي دولتي است.
5- نام اين کوه يخ «خصوصيسازي شرکتهاي پتروشيمي» است.
6- هيچکس نميداند خصوصيسازي حدود 120 شرکت پتروشيمي در فاصله سالهاي 86 تا 91 چگونه و تحت چه شرايطي اتفاق افتاد.
7- درآمد سالانه شرکتهاي پتروشيمي 10 ميليارد دلار برآورد ميشود.
8- در سال 1386، تعداد 120 شرکت پتروشيمي در فهرست واگذاريها قرار گرفت که بايد تا سال 91 به بخش خصوصي منتقل ميشدند. اين فهرست تقريبا تمام شرکتها و کارخانجات پتروشيمي را دربر ميگرفت. در سال 1391 با واگذاري شرکت بازرگاني پتروشيمي به بخش خصوصي، کار واگذاري اکثر شرکتها تقريبا به پايان رسيد. شرکت بازرگاني پتروشيمي دروازه صادرات محصولات پتروشيمي است. واگذاري اين شرکت به بخش خصوصي به منزله تحويل دروازه درآمدهاي پتروشيميها به بخش خصوصياي است که به اتکاي قدرت و انواع رانتها مهارنشدني است. هيچگاه کسي گزارشي نداد ولي ارزش اين شرکتها در همان زمان بسيار بيشتر از دهها ميليارد دلار برآورد ميشود.
9- گفته ميشود اغلب اين واگذاريها بدون رعايت قوانين اصلي و با استفاده از مذاکره مستقيم بوده. واگذاري از طريق مذاکره مستقيم شيوهاي است که در آن خيلي کارها ميشود کرد.
10- عباس شعريمقدم مديرعامل شرکت صنايع پتروشيمي ايران در سال 94 با اشاره به وضعيت اين صنعت پس از خصوصيسازي گفته بود: «اعتباري که صنعت پتروشيمي در چندين سال گذشته بهدست آورده بود به دليل خصوصيسازي غيراصولي کاملا از بين رفت... خصوصيسازياي که در اين صنعت اتفاق افتاد، تاکنون مشخص نيست که چه سودي براي دولت داشته است؛ پتروشيمي توانايي درآمدزايي داشت و امروز شاهد تعطيلي مجتمعهاي اين بخش هستيم؛ هدف از واگذاريها تنها براي رد ديون دولت بود که دولت را سبک کند و بدهي به شرکتها نداشته باشد».
11- با رويکارآمدن دولت روحاني، با وجود مخالفتهايي که در همين دولت بود، بيژن زنگنه واگذاريها را متوقف کرد ولي با آنچه در دولت قبل شده بود عملا چيز زيادي باقي نگذاشته بودند.
12- جالب است در حالي که از سال 1357 تا 1384، يعني 27 سال، شرکت ملي صنايع پتروشيمي فقط شش مديرعامل به خود ديده است، اما از سال 1384 تا 1392، يعني فقط در چند سال، چهار مديرعامل عوض شده است.
هر که آمد گو بيا و هر که خواهد گو برو.
13- پرسشهاي اصلي بيپاسخاند. پرسشهايي که ميتواند پاسخ آنها گوشههايي مهم از فسادهاي ساخت اداري و اقتصاد کلان کشور را روشن و شايد از بروز فسادهاي بعدي، جلوگيري كند: شرکتهاي پتروشيمي چرا و چگونه واگذار شدند؟ اطلاعات دقيق اين واگذاريها چيست؟ قيمتگذاري، نحوه پرداخت قيمت، نحوه انتخاب خريداران چگونه بوده است؟ مشخصات دقيق خريداران پتروشيميها چيست؟ بعد از واگذاريها آنها آيا به تعهدات خود عمل کردهاند يا نه؟
14-سازمان خصوصيسازي گزارش نميدهد. دارايي ملت است. اموال عمومي است. ملک طلق آقايان نيست که هرچه خواهند با آن بکنند. فقط سازمان خصوصيسازي نيست. هيچ جا گزارش نميدهد. زمين حاصلخيز فساد در تاريکي فضاي بوروکراتيک و تکنوکراتيکي که با ديگر نهادهاي قدرت پيوند خورده است، دائم ميوههايي ميدهد که براي ملت تلخ و خشک و مسموم است و براي کساني که در راهروهاي پيچدرپيچ سازمانهاي عمومي پنهان شدهاند، سرشار از ميوههاي آبدار و شيرين.
15- دولت بايد به مردم اطلاعات و گزارش واقعي بدهد و آنچه را که رخ داده است، براي چارهجويي، درمان و مبارزه اصولي با فساد اعلام کند وگرنه مبارزه با فساد جز لفظي بيمعنا نخواهد بود.
1- دولت از مبارزه با فساد ميگويد؛ از حقوق شهروندي ميگويد؛ از حق دسترسي آزاد به اطلاعات ميگويد اما فقط ميگويد؛ عمل مؤثر نميکند.
2- پرونده ششميليارديورويي شرکت بازرگاني پتروشيمي در دادگاه مطرح است. اين پرونده نشان ميدهد که چه شرايطي بر عملکرد بازرگاني پتروشيمي حاکم بوده و چه فضاي آسودهاي براي توسعه فساد در آن فراهم بوده است. در جريان معاملاتي که ميکردند، بعضي مديران و دلالها پولها را به حساب شخصي ميريختند و خيلي آسان و راحت بخشهايي از آن را براي خود برميداشتند.
3- اين فقط ذرهاي از نوک يکي از قلههاي کوه يخي است که اندکي از آن پيدا شده است.
4- کوه يخ زير اقيانوس عميق شبکه گسترده قدرت پنهان است. اطلاعات آن نيز در دستگاههاي دولتي است.
5- نام اين کوه يخ «خصوصيسازي شرکتهاي پتروشيمي» است.
6- هيچکس نميداند خصوصيسازي حدود 120 شرکت پتروشيمي در فاصله سالهاي 86 تا 91 چگونه و تحت چه شرايطي اتفاق افتاد.
7- درآمد سالانه شرکتهاي پتروشيمي 10 ميليارد دلار برآورد ميشود.
8- در سال 1386، تعداد 120 شرکت پتروشيمي در فهرست واگذاريها قرار گرفت که بايد تا سال 91 به بخش خصوصي منتقل ميشدند. اين فهرست تقريبا تمام شرکتها و کارخانجات پتروشيمي را دربر ميگرفت. در سال 1391 با واگذاري شرکت بازرگاني پتروشيمي به بخش خصوصي، کار واگذاري اکثر شرکتها تقريبا به پايان رسيد. شرکت بازرگاني پتروشيمي دروازه صادرات محصولات پتروشيمي است. واگذاري اين شرکت به بخش خصوصي به منزله تحويل دروازه درآمدهاي پتروشيميها به بخش خصوصياي است که به اتکاي قدرت و انواع رانتها مهارنشدني است. هيچگاه کسي گزارشي نداد ولي ارزش اين شرکتها در همان زمان بسيار بيشتر از دهها ميليارد دلار برآورد ميشود.
9- گفته ميشود اغلب اين واگذاريها بدون رعايت قوانين اصلي و با استفاده از مذاکره مستقيم بوده. واگذاري از طريق مذاکره مستقيم شيوهاي است که در آن خيلي کارها ميشود کرد.
10- عباس شعريمقدم مديرعامل شرکت صنايع پتروشيمي ايران در سال 94 با اشاره به وضعيت اين صنعت پس از خصوصيسازي گفته بود: «اعتباري که صنعت پتروشيمي در چندين سال گذشته بهدست آورده بود به دليل خصوصيسازي غيراصولي کاملا از بين رفت... خصوصيسازياي که در اين صنعت اتفاق افتاد، تاکنون مشخص نيست که چه سودي براي دولت داشته است؛ پتروشيمي توانايي درآمدزايي داشت و امروز شاهد تعطيلي مجتمعهاي اين بخش هستيم؛ هدف از واگذاريها تنها براي رد ديون دولت بود که دولت را سبک کند و بدهي به شرکتها نداشته باشد».
11- با رويکارآمدن دولت روحاني، با وجود مخالفتهايي که در همين دولت بود، بيژن زنگنه واگذاريها را متوقف کرد ولي با آنچه در دولت قبل شده بود عملا چيز زيادي باقي نگذاشته بودند.
12- جالب است در حالي که از سال 1357 تا 1384، يعني 27 سال، شرکت ملي صنايع پتروشيمي فقط شش مديرعامل به خود ديده است، اما از سال 1384 تا 1392، يعني فقط در چند سال، چهار مديرعامل عوض شده است.
هر که آمد گو بيا و هر که خواهد گو برو.
13- پرسشهاي اصلي بيپاسخاند. پرسشهايي که ميتواند پاسخ آنها گوشههايي مهم از فسادهاي ساخت اداري و اقتصاد کلان کشور را روشن و شايد از بروز فسادهاي بعدي، جلوگيري كند: شرکتهاي پتروشيمي چرا و چگونه واگذار شدند؟ اطلاعات دقيق اين واگذاريها چيست؟ قيمتگذاري، نحوه پرداخت قيمت، نحوه انتخاب خريداران چگونه بوده است؟ مشخصات دقيق خريداران پتروشيميها چيست؟ بعد از واگذاريها آنها آيا به تعهدات خود عمل کردهاند يا نه؟
14-سازمان خصوصيسازي گزارش نميدهد. دارايي ملت است. اموال عمومي است. ملک طلق آقايان نيست که هرچه خواهند با آن بکنند. فقط سازمان خصوصيسازي نيست. هيچ جا گزارش نميدهد. زمين حاصلخيز فساد در تاريکي فضاي بوروکراتيک و تکنوکراتيکي که با ديگر نهادهاي قدرت پيوند خورده است، دائم ميوههايي ميدهد که براي ملت تلخ و خشک و مسموم است و براي کساني که در راهروهاي پيچدرپيچ سازمانهاي عمومي پنهان شدهاند، سرشار از ميوههاي آبدار و شيرين.
15- دولت بايد به مردم اطلاعات و گزارش واقعي بدهد و آنچه را که رخ داده است، براي چارهجويي، درمان و مبارزه اصولي با فساد اعلام کند وگرنه مبارزه با فساد جز لفظي بيمعنا نخواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.