|

نگراني ایران از ادامه مناقشه هند و پاکستان؛

ظریف: هرکاری مقدور باشد انجام می‌دهیم

محمدجواد ظریف درباره موضع ایران درخصوص منازعه هند و پاکستان از تماس خود با وزیر خارجه پاکستان و همچنین ارتباط با مسئولان هندی گفت. در همین راستا وزیر امور خارجه از انجام‌دادن هرکار مقدوری از سوی جمهوری اسلامی ایران سخن گفت: «با وزیر خارجه پاکستان صحبت کرده‌‌ام و با مسئولان هندی نیز در تماس هستیم تا کاری را که مقدور است انجام دهیم». هرچند جواد ظریف مشخصا از لفظ « میانجیگری» که در پرسش خبرنگار مطرح شده بود استفاده نکرد اما به خبرنگار «خانه ملت» گفت: «ادامه این وضعیت به صلاح منطقه نیست».
‌ پیام نخست‌وزیر پاکستان به حسن روحانی
در ادامه تنش به‌وجودآمده قرار است وزیر راه‌آهن پاکستان در سفری سه‌روزه به ایران درباره درگیری‌های هند و پاکستان گفت‌وگو کند. دیروز «ایسنا» به نقل از «ژئونیوز»، با استناد به برخی منابع آگاه، خبر داد شیخ رشید احمد، وزیر راه‌آهن پاکستان عازم ایران شده است تا پیام نخست‌وزیر پاکستان را به حسن روحانی منتقل کند.
گروه‌های تروریستی بلای جان پاکستان و همسایه‌هایش
حوالی زمانی که اتوبوس سپاه در جاده خاش-زاهدان هدف حمله تروریستی قرار گرفت و هم‌زمان با سفر بن‌سمان به پاکستان، پلیس هند در کشمیر از سوی یک گروه واقع در پاکستان مورد حمله تروریستی قرار گرفت. محمدجواد ظریف در ادامه صحبت کوتاه خود درباره مسائل مرزي ایران و پاکستان نیز گفت: «مسائل این حوزه را نیز پیگیری می‌کنیم، پاکستانی‌ها گفته‌اند همه نوع اقدامی را انجام می‌دهند برای اینکه مانع از تکرار مشکلات گذشته شوند». حمله تروریستی «جیش محمد» به پلیس کشمیر در 25 بهمن و کشته‌شدن دست‌کم 40 افسر پلیس هندی همان جرقه‌ای بود که باعث شد آتش زیر خاکستر بین این دو کشور شبه‌قاره دوباره زبانه بکشد. بعد از این حمله هند وضعیت آتش‌بس بین دو کشور را نادیده گرفت و به مقر این گروه در منطقه تحت حاکمیت پاکستان حمله کرد و از آن زمان ماجرا ادامه پیدا کرده است. حالا سطح تنش بین این دو کشور اتمی بالا گرفته است.
‌ رابطه خوب ایران با 2 طرف مناقشه
پاکستان یکی از همسایه‌های کلیدی ایران است. هرچند مرزهای این کشورها کم‌وبيش برای ایران دردسرساز شده، اما بر رابطه دو کشور حسن هم‌جواری حاکم است. رابطه ایران با هند نیز هیچ‌گاه از فضای مثبت خارج نشده است. در حال حاضر هند یکی از خریدار‌های اصلی نفت ایران است. این کشور در کشمكشی که با واشنگتن داشت، توانست معافیت از تحریم‌ها را بگیرد تا فعلا هند جزء سه کشور اصلی واردکننده نفت ایران باقی بماند. این کشور در حال حاضر نیز از سرمایه‌گذاران اصلی در چابهار ایران است.رابطه دیپلماتیک ایران و پاکستان البته زوایای دیگری نیز دارد. پاکستان‌ سال‌هاست که می‌گوید حاضر است میانجی‌ تهران و ریاض شود تا این دو کشور مسلمان از فضای تخاصمی که بین آنها به وجود آمده خارج شوند. دست بر قضا پاکستان رابطه خوبی نیز با هر دو کشور دارد.
به این ترتیب به‌نظر می‌رسد همان نسبتی را که ضلع پاکستان در مثلث ایران، عربستان و پاکستان دارد ایران در مثلث هند، پاکستان و ایران پیدا کرده است. برای پاکستان رابطه با عربستان سعودی بسیار کلیدی است؛ با این وجود در سال 94 برخلاف انتظار بسیاری از کارشناسان این کشور درخواست عربستان برای پیروی از این کشور در جنگ یمن را رد کرد. البته که پاکستان از حملات هوایی عربستان به یمن حمایت کرده بود، اما تصمیم‌گیری درباره همکاری نظامی با عربستان در یمن را منوط به تأیید پارلمان این کشور کرده بود که پارلمان هم به آن رأی منفی داد.
بعد از بحران یمن، ظریف سفری به اسلام‌آباد داشت که برخی آن را در متوازن‌ترشدن موضع پاکستان بی‌تأثیر نمی‌دانستند. هرچند آن زمان گفته شد سفر «ظریف» از یک‌ ماه پیش از شکل‌گیری این بحران برنامه‌ریزی شده بود، اما موضوع یمن و همچنین اقدام تروریستی «جیش‌العدل» که منجر به شهادت هشت‌ مرزبان ایرانی در جنوب شرقی کشور شد، از مهم‌ترین دستورکارهای این سفر خواهد بود. در ادامه پیرمحمد ملازهی، کارشناس مسائل شبه‌قاره درباره جایگاه ایران در رفع تنش به‌وجودآمده بین دو کشور هند و پاکستان به سؤالات «شرق» پاسخ داده است.

پیرمحمد ملازهی در گفت‌وگو با «شرق»
نباید به مسئله ایدئولوژیک نگاه کرد
در مناقشه فعلی دو کشور پاکستان و هند که از قضا ایران نیز با دو طرف رابطه خوبی دارد، ایران کجای ماجرا ایستاده است؟ آیا ایران می‌تواند نقش میانجی را در این منازعه برعهده گیرد؟

در ایران دو نگاه به مسئله کشمیر، اصلی‌ترین محل مناقشه بین هند و پاکستان وجود دارد. یک نگاه ایدئولوژیک است؛ در این نگاه ما باید از کشمیری‌های مسلمان در مقابل هندی‌ها حمایت کنیم، در نتیجه این نگاه به پاکستان گرایش دارد. اما نگاه دیگری هم وجود دارد که نگاه سیاسی و واقع‌بینانه است که آقای ظریف هم مبتنی بر همان صحبت کرده‌اند. این نگاه تنش بین پاکستان و هند و مسئله کشمیر را بر اساس منافع ملی مي‌بيند. این نگاه به ما می‌گوید ما باید از موضعی عمل کنیم که هم مناسباتمان با پاکستان و هم با هند به‌هم نخورد و نباید نگاهی ایدئولوژیک به مسئله داشته باشیم. البته از آنجا که این مسئله بسیار پیچیده است و دلایل تاریخی دارد، آن‌ دو کشور از زاویه دیگری به ماجرا نگاه می‌کنند؛ برای پاکستان کشمیر از این جهت مهم است که آنجا بخشی از تمامیت اسلامی‌ای است که پاکستان بر اساس آن از هند جدا شد. آن‌ طرف نیز کشمیر برای هندوستان از نظر نظامی و امنیتی بسیار مهم است و حتی از نظر تمامیت ارضی به آن نگاه می‌کند. هندوستان صدها قوم، زبان و مذهب دارد و اگر کشمیر از هند جدا شود، هرکدام می‌تواند ادعای استقلال کند. وقتی تجزيه شکل بگیرد بر مناطق دیگر هم تأثیر دارد. به همین خاطر، کشمیر به لحاظ تمامیت ارضی و امنیتی برای هند مهم است. بنابراین در این شرایط بسیار پیچیده ایران راهی جز همانی که آقای ظریف مطرح کرده است، ندارد. البته میانجیگری پاسخ نمی‌دهد، چراکه هندی‌ها این موضوع را رد کرده‌اند.
‌‌ بین کشورهایی که می‌توانند میانجیگری کنند ایران کجا می‌ایستد؟
به‌نظرم ایران جايگاه خوبی در این قضیه دارد. کشمیر به لحاظ فرهنگی و تمدنی با ایران ارتباط دارد. مسلمان‌های کشمیر، مسلمان‌های ایران بودند که به آنجا رفتند. به همین خاطر انتظارات کشمیری‌ها از ایران خیلی بالاست و این موضوع را هم باید مدنظر قرار داد. حتی اگر نتوان بحث میانجیگری را مطرح کرد، موضع ایران باید این باشد که دو طرف را به خویشتن‌داری دعوت کند. تنش نباید آن‌قدر بالا رود که به درگیری نظامی منتهی شود. درگیري بین دو کشور هسته‌ای این خطر را دارد که کشوری که در آستانه باخت است از سلاح هسته‌ای استفاده کند و این موضوع از سوی کشور دیگر بی‌جواب نمی‌ماند. جهان هم علی‌القاعده اجازه چنین کاری را به آنها نخواهد داد. من فکر می‌کنم موضع واقع‌بینانه برای ایران دعوت طرفین به خویشتن‌داری است وگرنه در این شرایط متشنج بعید است ایران بتواند میانجیگری کند، اگر پاکستان موافقت کند،‌ هند موافقت نمی‌کند.
‌‌ شما از نگاه ایدئولوژیکی که در ایران وجود دارد صحبت کردید. آیا باید منتظر ماند که باورمندان به این نگاه در آینده تلاش کنند تا موضع سیاست‌ خارجی را تحت تأثیر قرار دهند؟
ببینید نگاه ایدئولوژیک بالاخره طرفداران خاص خودش را دارد. آنها هم به سادگی کنار نمی‌روند. اما واقعیت این است که بسیار سخت است رقابت‌های درونی را در قضیه پیچیده‌ای چون کشمیر دخالت دهیم. واقع‌بینانه‌ترین کار این است که دست وزارت خارجه باز باشد تا تصمیم عاقلانه‌ای اتخاذ کند.

محمدجواد ظریف درباره موضع ایران درخصوص منازعه هند و پاکستان از تماس خود با وزیر خارجه پاکستان و همچنین ارتباط با مسئولان هندی گفت. در همین راستا وزیر امور خارجه از انجام‌دادن هرکار مقدوری از سوی جمهوری اسلامی ایران سخن گفت: «با وزیر خارجه پاکستان صحبت کرده‌‌ام و با مسئولان هندی نیز در تماس هستیم تا کاری را که مقدور است انجام دهیم». هرچند جواد ظریف مشخصا از لفظ « میانجیگری» که در پرسش خبرنگار مطرح شده بود استفاده نکرد اما به خبرنگار «خانه ملت» گفت: «ادامه این وضعیت به صلاح منطقه نیست».
‌ پیام نخست‌وزیر پاکستان به حسن روحانی
در ادامه تنش به‌وجودآمده قرار است وزیر راه‌آهن پاکستان در سفری سه‌روزه به ایران درباره درگیری‌های هند و پاکستان گفت‌وگو کند. دیروز «ایسنا» به نقل از «ژئونیوز»، با استناد به برخی منابع آگاه، خبر داد شیخ رشید احمد، وزیر راه‌آهن پاکستان عازم ایران شده است تا پیام نخست‌وزیر پاکستان را به حسن روحانی منتقل کند.
گروه‌های تروریستی بلای جان پاکستان و همسایه‌هایش
حوالی زمانی که اتوبوس سپاه در جاده خاش-زاهدان هدف حمله تروریستی قرار گرفت و هم‌زمان با سفر بن‌سمان به پاکستان، پلیس هند در کشمیر از سوی یک گروه واقع در پاکستان مورد حمله تروریستی قرار گرفت. محمدجواد ظریف در ادامه صحبت کوتاه خود درباره مسائل مرزي ایران و پاکستان نیز گفت: «مسائل این حوزه را نیز پیگیری می‌کنیم، پاکستانی‌ها گفته‌اند همه نوع اقدامی را انجام می‌دهند برای اینکه مانع از تکرار مشکلات گذشته شوند». حمله تروریستی «جیش محمد» به پلیس کشمیر در 25 بهمن و کشته‌شدن دست‌کم 40 افسر پلیس هندی همان جرقه‌ای بود که باعث شد آتش زیر خاکستر بین این دو کشور شبه‌قاره دوباره زبانه بکشد. بعد از این حمله هند وضعیت آتش‌بس بین دو کشور را نادیده گرفت و به مقر این گروه در منطقه تحت حاکمیت پاکستان حمله کرد و از آن زمان ماجرا ادامه پیدا کرده است. حالا سطح تنش بین این دو کشور اتمی بالا گرفته است.
‌ رابطه خوب ایران با 2 طرف مناقشه
پاکستان یکی از همسایه‌های کلیدی ایران است. هرچند مرزهای این کشورها کم‌وبيش برای ایران دردسرساز شده، اما بر رابطه دو کشور حسن هم‌جواری حاکم است. رابطه ایران با هند نیز هیچ‌گاه از فضای مثبت خارج نشده است. در حال حاضر هند یکی از خریدار‌های اصلی نفت ایران است. این کشور در کشمكشی که با واشنگتن داشت، توانست معافیت از تحریم‌ها را بگیرد تا فعلا هند جزء سه کشور اصلی واردکننده نفت ایران باقی بماند. این کشور در حال حاضر نیز از سرمایه‌گذاران اصلی در چابهار ایران است.رابطه دیپلماتیک ایران و پاکستان البته زوایای دیگری نیز دارد. پاکستان‌ سال‌هاست که می‌گوید حاضر است میانجی‌ تهران و ریاض شود تا این دو کشور مسلمان از فضای تخاصمی که بین آنها به وجود آمده خارج شوند. دست بر قضا پاکستان رابطه خوبی نیز با هر دو کشور دارد.
به این ترتیب به‌نظر می‌رسد همان نسبتی را که ضلع پاکستان در مثلث ایران، عربستان و پاکستان دارد ایران در مثلث هند، پاکستان و ایران پیدا کرده است. برای پاکستان رابطه با عربستان سعودی بسیار کلیدی است؛ با این وجود در سال 94 برخلاف انتظار بسیاری از کارشناسان این کشور درخواست عربستان برای پیروی از این کشور در جنگ یمن را رد کرد. البته که پاکستان از حملات هوایی عربستان به یمن حمایت کرده بود، اما تصمیم‌گیری درباره همکاری نظامی با عربستان در یمن را منوط به تأیید پارلمان این کشور کرده بود که پارلمان هم به آن رأی منفی داد.
بعد از بحران یمن، ظریف سفری به اسلام‌آباد داشت که برخی آن را در متوازن‌ترشدن موضع پاکستان بی‌تأثیر نمی‌دانستند. هرچند آن زمان گفته شد سفر «ظریف» از یک‌ ماه پیش از شکل‌گیری این بحران برنامه‌ریزی شده بود، اما موضوع یمن و همچنین اقدام تروریستی «جیش‌العدل» که منجر به شهادت هشت‌ مرزبان ایرانی در جنوب شرقی کشور شد، از مهم‌ترین دستورکارهای این سفر خواهد بود. در ادامه پیرمحمد ملازهی، کارشناس مسائل شبه‌قاره درباره جایگاه ایران در رفع تنش به‌وجودآمده بین دو کشور هند و پاکستان به سؤالات «شرق» پاسخ داده است.

پیرمحمد ملازهی در گفت‌وگو با «شرق»
نباید به مسئله ایدئولوژیک نگاه کرد
در مناقشه فعلی دو کشور پاکستان و هند که از قضا ایران نیز با دو طرف رابطه خوبی دارد، ایران کجای ماجرا ایستاده است؟ آیا ایران می‌تواند نقش میانجی را در این منازعه برعهده گیرد؟

در ایران دو نگاه به مسئله کشمیر، اصلی‌ترین محل مناقشه بین هند و پاکستان وجود دارد. یک نگاه ایدئولوژیک است؛ در این نگاه ما باید از کشمیری‌های مسلمان در مقابل هندی‌ها حمایت کنیم، در نتیجه این نگاه به پاکستان گرایش دارد. اما نگاه دیگری هم وجود دارد که نگاه سیاسی و واقع‌بینانه است که آقای ظریف هم مبتنی بر همان صحبت کرده‌اند. این نگاه تنش بین پاکستان و هند و مسئله کشمیر را بر اساس منافع ملی مي‌بيند. این نگاه به ما می‌گوید ما باید از موضعی عمل کنیم که هم مناسباتمان با پاکستان و هم با هند به‌هم نخورد و نباید نگاهی ایدئولوژیک به مسئله داشته باشیم. البته از آنجا که این مسئله بسیار پیچیده است و دلایل تاریخی دارد، آن‌ دو کشور از زاویه دیگری به ماجرا نگاه می‌کنند؛ برای پاکستان کشمیر از این جهت مهم است که آنجا بخشی از تمامیت اسلامی‌ای است که پاکستان بر اساس آن از هند جدا شد. آن‌ طرف نیز کشمیر برای هندوستان از نظر نظامی و امنیتی بسیار مهم است و حتی از نظر تمامیت ارضی به آن نگاه می‌کند. هندوستان صدها قوم، زبان و مذهب دارد و اگر کشمیر از هند جدا شود، هرکدام می‌تواند ادعای استقلال کند. وقتی تجزيه شکل بگیرد بر مناطق دیگر هم تأثیر دارد. به همین خاطر، کشمیر به لحاظ تمامیت ارضی و امنیتی برای هند مهم است. بنابراین در این شرایط بسیار پیچیده ایران راهی جز همانی که آقای ظریف مطرح کرده است، ندارد. البته میانجیگری پاسخ نمی‌دهد، چراکه هندی‌ها این موضوع را رد کرده‌اند.
‌‌ بین کشورهایی که می‌توانند میانجیگری کنند ایران کجا می‌ایستد؟
به‌نظرم ایران جايگاه خوبی در این قضیه دارد. کشمیر به لحاظ فرهنگی و تمدنی با ایران ارتباط دارد. مسلمان‌های کشمیر، مسلمان‌های ایران بودند که به آنجا رفتند. به همین خاطر انتظارات کشمیری‌ها از ایران خیلی بالاست و این موضوع را هم باید مدنظر قرار داد. حتی اگر نتوان بحث میانجیگری را مطرح کرد، موضع ایران باید این باشد که دو طرف را به خویشتن‌داری دعوت کند. تنش نباید آن‌قدر بالا رود که به درگیری نظامی منتهی شود. درگیري بین دو کشور هسته‌ای این خطر را دارد که کشوری که در آستانه باخت است از سلاح هسته‌ای استفاده کند و این موضوع از سوی کشور دیگر بی‌جواب نمی‌ماند. جهان هم علی‌القاعده اجازه چنین کاری را به آنها نخواهد داد. من فکر می‌کنم موضع واقع‌بینانه برای ایران دعوت طرفین به خویشتن‌داری است وگرنه در این شرایط متشنج بعید است ایران بتواند میانجیگری کند، اگر پاکستان موافقت کند،‌ هند موافقت نمی‌کند.
‌‌ شما از نگاه ایدئولوژیکی که در ایران وجود دارد صحبت کردید. آیا باید منتظر ماند که باورمندان به این نگاه در آینده تلاش کنند تا موضع سیاست‌ خارجی را تحت تأثیر قرار دهند؟
ببینید نگاه ایدئولوژیک بالاخره طرفداران خاص خودش را دارد. آنها هم به سادگی کنار نمی‌روند. اما واقعیت این است که بسیار سخت است رقابت‌های درونی را در قضیه پیچیده‌ای چون کشمیر دخالت دهیم. واقع‌بینانه‌ترین کار این است که دست وزارت خارجه باز باشد تا تصمیم عاقلانه‌ای اتخاذ کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.