غرابتِ نادیدهها
مانی سپهری: «گیاهی است عادی، با ساقهای تُرد و نازک و شفاف که حیاتی شگفت و پربار در آوندهای پرتپش آن جریان دارد. از مفاصل سبز و زردش برگهایی به موازات یکدیگر بر دو سو روییده است، آن سوی برگ که روی در آفتاب دارد سبز مخطط است و سوئی که به ساقه و زمین روی کرده بنفش مینماید. بنفش کمرنگ با خطهای موازی صورتی. با حرکت آفتاب، گیاه برگهای خود را میگرداند از فلق تا شفق، در پی آفتابی چرخان به گرد خویش میگردد. این گیاهی است که اگر کسی ندیده باشدش، در وهله دیدار، غرابت نادیدهها را ندارد. در اولین نگاه به نظر آشنا و قدیمی میآید این غریبی که پر از غرائب است. در سایه، در آفتاب، بر سقف، بر دیوارها، در گلدان، در باغچه، در نمورترین و تاریکترین جا و در خشکترین و پرنورترین فضا میروید، میگسترد. کوه و جنگل و دشت و گلخانه نمیشناسد، مکان برایش سطحی بهر پدیدآمدن است و پوشاندن. گیاهی است مقاوم، جنگنده، نفوذکننده، ویرانکننده، پوشاننده، که از هرجا ببری، از همانجا رشد میکند، به هرجا که بخواهد میتازد، خود را میکشاند، همه چیز را از خود میراند، در خود میپوشاند، میپوساند، رشد میدهد، تزئین میکند،
پنهان میدارد، جان میدهد، جان از آن میستاند، گیاهی است به ظاهر نامیرا و پایانناپذیر».
آنچه آمد سطرهای آغازین قصهای است با عنوان «گیاهی است کاملا معمولی» از جواد مجابی؛ قصه آخر از مجموعه «قصه روشن» که اخیرا در نشر نگاه تجدید چاپ شده است. «قصه روشن» مجموعهای است شامل قصههایی تنیدهشده از رمز و راز و واقعیت و گاه با سایهروشنهایی از طنزی که خاص بسیاری از آثار مجابی است و از دیرباز تا به امروز به شکلهای مختلف رد خود را در آثار او بهجا گذاشته و در بسیاری از آثار سالهای اخیرش، بهعنوان عنصری بنیادین، سراسر اثر را شکل داده است که نمونهاش را در تازهترین رمانهای او یعنی «در این تیمارخانه» و «گفتن در عین نگفتن» میتوان دید. این طنز در برخی قصههای مجموعه «قصه روشن» نیز بارز است و با غرابت و رازآلودی قصهها میآمیزد. چهبسا آنچه محض نمونه از این مجموعه در آغاز این نوشته آمد برای وصف حالوهوای کلی داستانهای کتاب «قصه روشن» مناسب باشد: «این گیاهی است که اگر کسی ندیده باشدش، در وهله دیدار، غرابت نادیدهها را ندارد. در اولین نگاه به نظر آشنا و قدیمی میآید این غریبی که پر از غرائب است». در قصههای کتاب غرابتی است ناشی از نوع مواجهه با مکانها، موقعیتها و گاه قصههای پیش از این نقلشده. مثل
ارجاعاتی در بعضی قصهها به مؤلفهها و روایتهای آشنای ادبیات کلاسیک و کشف غرابتی در آن مؤلفهها و روایتهای آشنا. قصهها گاه باب مکالمهای را با ادبیات کهن میگشایند، مثل قصه «شوریده نیشابور» که ارجاعی است به عطار نیشابوری و آثار او و «با فرهادی دیگر» که ارجاعی است به قصه «خسرو و شیرین». گاه مکانی بهجامانده از قدیم صحنه واقعی را به تخیلاتی غریب میکشاند و آن تخیلات خود بدل به واقعیت میشود مثل قصه «یکباره، باز هم» و جایی از کتاب، غرابت وضعیت نویسنده معاصر با طنزی سیاه در قصهای ترسیم میشود مثل قصه «گوشی دستت باشد!» و در برخی قصهها کلمات، خود وجهی غریب و رازآلود مییابند چنانکه راوی در پایان قصه «یکباره، باز هم» مینویسد: «الفبایی معمایی عبارات مرا به پیش میبرد.» و عطار نیشابوری در قصه «شوریده نیشابور» الفبایی بیکلمه را میشنود: «فریدالدین برخاست و در را گشود که صف دراز بیماران و شفاجویان غلغلهای به راه انداخته بودند. او حیوان گرم را به هیئت هوای بعدازظهر نیشابور، بالای صف ناتوانان، گرسنگان و گویندگان منتشر دید. در بعدازظهر داغ نیشابور هشتصد سال پیش، در یورش همهگیر مغولان، جوجی سوار بر اسب
کوتاهبالایش، نزدیک داروخانه رسید. به کلماتی که از الفبا نبود و از جنون و وحشت ترکیب یافته بود غریوی زد. عطار کتاب دیوانگان و مجذوبان را بست و در را گشود. بیرون آمد تا آن الفبای بیکلمه را دگربار بشنود. جوجی آنجا ایستاده بود گردن برافراشته و سینه پرباد کرده پنجه فشرده بر قبضه چوبین چرب از خون. و حکیم اینجا ایستاده بود حیران از حضور بیگانهای که خلوت او را آشفته بود و فاصله آن دو را هوای گرم و سکوتی انباشته از حیرت پر میکرد». مجموعه «قصه روشن» شامل 10 قصه است با عنوانهای: یکباره، باز هم، شوریده نیشابور، با فرهادی دیگر، ناشناختههای قهوهای و سیاه، نقش ایوان، نذار دیگه گریه کنه، یه خط آبی رو به پایین، گوشی دستت باشد!، دیدار در این سالها و گیاهی است کاملا معمولی.
مانی سپهری: «گیاهی است عادی، با ساقهای تُرد و نازک و شفاف که حیاتی شگفت و پربار در آوندهای پرتپش آن جریان دارد. از مفاصل سبز و زردش برگهایی به موازات یکدیگر بر دو سو روییده است، آن سوی برگ که روی در آفتاب دارد سبز مخطط است و سوئی که به ساقه و زمین روی کرده بنفش مینماید. بنفش کمرنگ با خطهای موازی صورتی. با حرکت آفتاب، گیاه برگهای خود را میگرداند از فلق تا شفق، در پی آفتابی چرخان به گرد خویش میگردد. این گیاهی است که اگر کسی ندیده باشدش، در وهله دیدار، غرابت نادیدهها را ندارد. در اولین نگاه به نظر آشنا و قدیمی میآید این غریبی که پر از غرائب است. در سایه، در آفتاب، بر سقف، بر دیوارها، در گلدان، در باغچه، در نمورترین و تاریکترین جا و در خشکترین و پرنورترین فضا میروید، میگسترد. کوه و جنگل و دشت و گلخانه نمیشناسد، مکان برایش سطحی بهر پدیدآمدن است و پوشاندن. گیاهی است مقاوم، جنگنده، نفوذکننده، ویرانکننده، پوشاننده، که از هرجا ببری، از همانجا رشد میکند، به هرجا که بخواهد میتازد، خود را میکشاند، همه چیز را از خود میراند، در خود میپوشاند، میپوساند، رشد میدهد، تزئین میکند،
پنهان میدارد، جان میدهد، جان از آن میستاند، گیاهی است به ظاهر نامیرا و پایانناپذیر».
آنچه آمد سطرهای آغازین قصهای است با عنوان «گیاهی است کاملا معمولی» از جواد مجابی؛ قصه آخر از مجموعه «قصه روشن» که اخیرا در نشر نگاه تجدید چاپ شده است. «قصه روشن» مجموعهای است شامل قصههایی تنیدهشده از رمز و راز و واقعیت و گاه با سایهروشنهایی از طنزی که خاص بسیاری از آثار مجابی است و از دیرباز تا به امروز به شکلهای مختلف رد خود را در آثار او بهجا گذاشته و در بسیاری از آثار سالهای اخیرش، بهعنوان عنصری بنیادین، سراسر اثر را شکل داده است که نمونهاش را در تازهترین رمانهای او یعنی «در این تیمارخانه» و «گفتن در عین نگفتن» میتوان دید. این طنز در برخی قصههای مجموعه «قصه روشن» نیز بارز است و با غرابت و رازآلودی قصهها میآمیزد. چهبسا آنچه محض نمونه از این مجموعه در آغاز این نوشته آمد برای وصف حالوهوای کلی داستانهای کتاب «قصه روشن» مناسب باشد: «این گیاهی است که اگر کسی ندیده باشدش، در وهله دیدار، غرابت نادیدهها را ندارد. در اولین نگاه به نظر آشنا و قدیمی میآید این غریبی که پر از غرائب است». در قصههای کتاب غرابتی است ناشی از نوع مواجهه با مکانها، موقعیتها و گاه قصههای پیش از این نقلشده. مثل
ارجاعاتی در بعضی قصهها به مؤلفهها و روایتهای آشنای ادبیات کلاسیک و کشف غرابتی در آن مؤلفهها و روایتهای آشنا. قصهها گاه باب مکالمهای را با ادبیات کهن میگشایند، مثل قصه «شوریده نیشابور» که ارجاعی است به عطار نیشابوری و آثار او و «با فرهادی دیگر» که ارجاعی است به قصه «خسرو و شیرین». گاه مکانی بهجامانده از قدیم صحنه واقعی را به تخیلاتی غریب میکشاند و آن تخیلات خود بدل به واقعیت میشود مثل قصه «یکباره، باز هم» و جایی از کتاب، غرابت وضعیت نویسنده معاصر با طنزی سیاه در قصهای ترسیم میشود مثل قصه «گوشی دستت باشد!» و در برخی قصهها کلمات، خود وجهی غریب و رازآلود مییابند چنانکه راوی در پایان قصه «یکباره، باز هم» مینویسد: «الفبایی معمایی عبارات مرا به پیش میبرد.» و عطار نیشابوری در قصه «شوریده نیشابور» الفبایی بیکلمه را میشنود: «فریدالدین برخاست و در را گشود که صف دراز بیماران و شفاجویان غلغلهای به راه انداخته بودند. او حیوان گرم را به هیئت هوای بعدازظهر نیشابور، بالای صف ناتوانان، گرسنگان و گویندگان منتشر دید. در بعدازظهر داغ نیشابور هشتصد سال پیش، در یورش همهگیر مغولان، جوجی سوار بر اسب
کوتاهبالایش، نزدیک داروخانه رسید. به کلماتی که از الفبا نبود و از جنون و وحشت ترکیب یافته بود غریوی زد. عطار کتاب دیوانگان و مجذوبان را بست و در را گشود. بیرون آمد تا آن الفبای بیکلمه را دگربار بشنود. جوجی آنجا ایستاده بود گردن برافراشته و سینه پرباد کرده پنجه فشرده بر قبضه چوبین چرب از خون. و حکیم اینجا ایستاده بود حیران از حضور بیگانهای که خلوت او را آشفته بود و فاصله آن دو را هوای گرم و سکوتی انباشته از حیرت پر میکرد». مجموعه «قصه روشن» شامل 10 قصه است با عنوانهای: یکباره، باز هم، شوریده نیشابور، با فرهادی دیگر، ناشناختههای قهوهای و سیاه، نقش ایوان، نذار دیگه گریه کنه، یه خط آبی رو به پایین، گوشی دستت باشد!، دیدار در این سالها و گیاهی است کاملا معمولی.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.