نگاهی به نمایش «ترسولرز»
همچو عاجزی مانده بر این پل
علیرضا امیرحاجبی: گفتهاند که اضطراب پدیدهای است روانی و مختص زمانه و جوامع مدرن. بد گفتهاند. این چسبکاری (کولاژها) برای تحلیل زمانه مدرن فرار به سمت جلوست؛ نوعی درماندگی که خود از ترس و اضطراب پیشامدرن سرچشمه میگیرد. قصدم این نیست تا با ارجاعات تاریخِ خطی نشان دهم که اضطراب هماره در فضای زیست انسان وجود داشته، بلکه با اشارات فوق تنها درصدد گشایش بودم؛ گشایش دری کوتاه که باید سر خم کنی برای عبور از آن؛ عبور برای رسیدن به یک شمایل؛ شمایل انسان با تمام آرزوهایش، با تمام شکستها و رنجهایش، با همان مقدار اندک آرامش و احساس زودگذر خوشبختی. رنج انسان هویت انسان را بازگو میکند، درون او را نمایان میکند و از سمتی آن را میپوشاند. تمامی فرهنگ انسانی شاید که معطوف به همین رنج، نمایانکردن و پوشانیدن آن باشد. این نمایانکردن و پنهانکردن در طول تاریخ به اشکال مختلفی ترجمه شده است. در آیینها، اساطیر و نمایش که فرزند آنهاست، خطی واضح از این دو کنش نمایان است. اضطراب نیز درست روی همین خط خود را تنظیم میکند و به پسوپیش میرود. (چقدر از نوشتن بیزارم که خود نتیجه بلاانفصال پنهانیت و آشکارگی مفهوم
است). ارتباط بین رنج و اضطراب مقایسه دو عامل است که بر هم تأثیر میگذارند. رنج با حافظه مرتبط است. در حافظه حک میشود. اضطراب نیز تصاویر ذخیرهشده در حافظه را برای آینده هدیه میآورد. به این طریق رابطهای دیالکتیک بین رنج و اضطراب پدید آمده است؛ ساختاری دوطرفه که هر لحظه به یکدیگر پاسخ میدهند. حال میتوان این ارتباط را به فرهنگ و هنر نیز تعمیم داد. هنر در بطن خود حامل همین پنهانکردن و آشکارکردن است. هنر کمی از مفهوم را نشان میدهد و دوباره آن را میپوشاند. آشکارگی کاملی در میان نیست. به همین دلیل است که تأویلها و تفسیرها سر از تخم درمیآورند، زیرا آشکارگی به تمامی ظهور نمییابد. در «ترسولرز»، موضوع قربانیکردن فرزند است
توسط پدر.
تردیدها و ترس و اضطراب از تنهایی و تصمیم نهایی. نزدیکی ابراهیم به تراژدی و سپس عبور او از آن به فضای پساتراژیک. دو راوی؛ یکی زن و دیگری مرد، هم به ارائه موضوع میپردازند و هم خود را تبدیل به موضوع میکنند. از دو راه: یکی زبان اجرائی و دیگری زبان گفتاری. فضای ساده و آلایش صحنه نیز در پی آن است تا به این روایت پراکتیک کمک کند. طراحی متعدد حرکات از جمله نقاط مثبت نمایش ترسولرز است. دو اجراگر زیادتر روی خط مستقیم از نقطهای به سمت نقطه دیگر میروند و رمزگذاریهای پنهان سمبلیک به روایت کلامی و مبهم داستان رنگی زنده میبخشند. شلوغکاری در طول یک ساعت از اجرا کمتر دیده میشود، اما تمایلات ادبی و متنی کارگردان بر اجرا فشار زیادی وارد میکند. دو اجراگر در یک صحنه هستند، اما بیش از آنکه دیالوگی در کار باشد، مخاطب با مجموعهای از مونولوگهای پرفشار و نوعی تندگویی و بهتبع آن تندشنوی مواجه است. موضوع در میان بستری تاریخی تقسیم میشود. مفهوم اضطراب و تنهایی گریزان است. کمی آشکار میشود و سپس در میان کنشهای نمایشی، اجرائی و کلامی گم میشود و این خاصیت ارتباط همیشگی متن و اجراست. تمامی راه بودا نیز این بود که از شر رنج
و اضطراب خلاص شویم که نشدیم و به آرامش نرسیدیم و کار هنر همین است که برای لحظاتی با اضطراب از شر اضطراب رها شویم و کل ماجرا را نوعی بازی فرض کنیم. هنر نوعی گمراهکردن است. به همین دلیل در تضاد واضحی با فلسفه قرار دارد. فلسفه ادعای روشنیبخشی دارد، اما هنر مرتب در حال پنهانکردن و آشکارکردن بخشی از مفهوم است. در نمایش ترسولرز بیش از آنکه با رنج روبهرو شویم، با روایت اضطراب مواجهیم. مخاطب نیز میفهمد و نمیفهمد. از سیر و خط کلام سر درنمیآورد، اما میداند موضوع رنج است و اضطراب و تنهایی علاجناپذیر. ارجاعات متعدد به تاریخ تراژدی مخاطب را مشروط به دانستن آنها میکند. ارجاعات خود نوعی پوشیدگی و آشکارگی است. خود کارگردان نمیداند و نباید هم بداند که مخاطب تا چه اندازه با این ارجاعات آشناست. او با خود میگوید با رمزگذاری تنها آن کس که باید بداند خواهد دانست. در چنین وضعی شفافیت از بین میرود. ما با شمایلهایی مبهم مواجه میشویم. بیتعریف که خود اضطرابآور است. ابهام در جزئیات که شیطان در آن سکنا دارد، باعث دوری مخاطب عام از کار میشود. مخاطب عام تشنه شفافیت مفهوم است. گرسنه سادهسازی است. این سرنوشت قطعی هنر
پیشرو است و ما محکوم به تحمل این رنج و اضطراب. میان پلی ایستادهایم. نه توان پیشرفتن داریم و نه قوت بازگشت. همین نیز برایندی دارد: نوعی رنج و اضطراب. ترس از قبولشدن یا مردودی. با این ترس است که بزرگ شده و پای بر این پل معلق گذاشتهایم. نکات مثبت نمایش ترسولرز آنقدر زیاد است که نیازی به برشمردن نکات ضعیف نیست، اما میشد با دقت بیشتر به طراحی صحنه و لباس و نور پرداخت و میشد کمی بیشتر در انتخاب موسیقی و جلوههای صوتی تأمل کرد. میشد کمتر گفت و بیشتر اجرا کرد. راه سختی در پیشروی هنرمندان پیشرو است. هیچ پسوپیشی در کار نیست و زمان حال برای هنرمند ساکن میشود.
علیرضا امیرحاجبی: گفتهاند که اضطراب پدیدهای است روانی و مختص زمانه و جوامع مدرن. بد گفتهاند. این چسبکاری (کولاژها) برای تحلیل زمانه مدرن فرار به سمت جلوست؛ نوعی درماندگی که خود از ترس و اضطراب پیشامدرن سرچشمه میگیرد. قصدم این نیست تا با ارجاعات تاریخِ خطی نشان دهم که اضطراب هماره در فضای زیست انسان وجود داشته، بلکه با اشارات فوق تنها درصدد گشایش بودم؛ گشایش دری کوتاه که باید سر خم کنی برای عبور از آن؛ عبور برای رسیدن به یک شمایل؛ شمایل انسان با تمام آرزوهایش، با تمام شکستها و رنجهایش، با همان مقدار اندک آرامش و احساس زودگذر خوشبختی. رنج انسان هویت انسان را بازگو میکند، درون او را نمایان میکند و از سمتی آن را میپوشاند. تمامی فرهنگ انسانی شاید که معطوف به همین رنج، نمایانکردن و پوشانیدن آن باشد. این نمایانکردن و پنهانکردن در طول تاریخ به اشکال مختلفی ترجمه شده است. در آیینها، اساطیر و نمایش که فرزند آنهاست، خطی واضح از این دو کنش نمایان است. اضطراب نیز درست روی همین خط خود را تنظیم میکند و به پسوپیش میرود. (چقدر از نوشتن بیزارم که خود نتیجه بلاانفصال پنهانیت و آشکارگی مفهوم
است). ارتباط بین رنج و اضطراب مقایسه دو عامل است که بر هم تأثیر میگذارند. رنج با حافظه مرتبط است. در حافظه حک میشود. اضطراب نیز تصاویر ذخیرهشده در حافظه را برای آینده هدیه میآورد. به این طریق رابطهای دیالکتیک بین رنج و اضطراب پدید آمده است؛ ساختاری دوطرفه که هر لحظه به یکدیگر پاسخ میدهند. حال میتوان این ارتباط را به فرهنگ و هنر نیز تعمیم داد. هنر در بطن خود حامل همین پنهانکردن و آشکارکردن است. هنر کمی از مفهوم را نشان میدهد و دوباره آن را میپوشاند. آشکارگی کاملی در میان نیست. به همین دلیل است که تأویلها و تفسیرها سر از تخم درمیآورند، زیرا آشکارگی به تمامی ظهور نمییابد. در «ترسولرز»، موضوع قربانیکردن فرزند است
توسط پدر.
تردیدها و ترس و اضطراب از تنهایی و تصمیم نهایی. نزدیکی ابراهیم به تراژدی و سپس عبور او از آن به فضای پساتراژیک. دو راوی؛ یکی زن و دیگری مرد، هم به ارائه موضوع میپردازند و هم خود را تبدیل به موضوع میکنند. از دو راه: یکی زبان اجرائی و دیگری زبان گفتاری. فضای ساده و آلایش صحنه نیز در پی آن است تا به این روایت پراکتیک کمک کند. طراحی متعدد حرکات از جمله نقاط مثبت نمایش ترسولرز است. دو اجراگر زیادتر روی خط مستقیم از نقطهای به سمت نقطه دیگر میروند و رمزگذاریهای پنهان سمبلیک به روایت کلامی و مبهم داستان رنگی زنده میبخشند. شلوغکاری در طول یک ساعت از اجرا کمتر دیده میشود، اما تمایلات ادبی و متنی کارگردان بر اجرا فشار زیادی وارد میکند. دو اجراگر در یک صحنه هستند، اما بیش از آنکه دیالوگی در کار باشد، مخاطب با مجموعهای از مونولوگهای پرفشار و نوعی تندگویی و بهتبع آن تندشنوی مواجه است. موضوع در میان بستری تاریخی تقسیم میشود. مفهوم اضطراب و تنهایی گریزان است. کمی آشکار میشود و سپس در میان کنشهای نمایشی، اجرائی و کلامی گم میشود و این خاصیت ارتباط همیشگی متن و اجراست. تمامی راه بودا نیز این بود که از شر رنج
و اضطراب خلاص شویم که نشدیم و به آرامش نرسیدیم و کار هنر همین است که برای لحظاتی با اضطراب از شر اضطراب رها شویم و کل ماجرا را نوعی بازی فرض کنیم. هنر نوعی گمراهکردن است. به همین دلیل در تضاد واضحی با فلسفه قرار دارد. فلسفه ادعای روشنیبخشی دارد، اما هنر مرتب در حال پنهانکردن و آشکارکردن بخشی از مفهوم است. در نمایش ترسولرز بیش از آنکه با رنج روبهرو شویم، با روایت اضطراب مواجهیم. مخاطب نیز میفهمد و نمیفهمد. از سیر و خط کلام سر درنمیآورد، اما میداند موضوع رنج است و اضطراب و تنهایی علاجناپذیر. ارجاعات متعدد به تاریخ تراژدی مخاطب را مشروط به دانستن آنها میکند. ارجاعات خود نوعی پوشیدگی و آشکارگی است. خود کارگردان نمیداند و نباید هم بداند که مخاطب تا چه اندازه با این ارجاعات آشناست. او با خود میگوید با رمزگذاری تنها آن کس که باید بداند خواهد دانست. در چنین وضعی شفافیت از بین میرود. ما با شمایلهایی مبهم مواجه میشویم. بیتعریف که خود اضطرابآور است. ابهام در جزئیات که شیطان در آن سکنا دارد، باعث دوری مخاطب عام از کار میشود. مخاطب عام تشنه شفافیت مفهوم است. گرسنه سادهسازی است. این سرنوشت قطعی هنر
پیشرو است و ما محکوم به تحمل این رنج و اضطراب. میان پلی ایستادهایم. نه توان پیشرفتن داریم و نه قوت بازگشت. همین نیز برایندی دارد: نوعی رنج و اضطراب. ترس از قبولشدن یا مردودی. با این ترس است که بزرگ شده و پای بر این پل معلق گذاشتهایم. نکات مثبت نمایش ترسولرز آنقدر زیاد است که نیازی به برشمردن نکات ضعیف نیست، اما میشد با دقت بیشتر به طراحی صحنه و لباس و نور پرداخت و میشد کمی بیشتر در انتخاب موسیقی و جلوههای صوتی تأمل کرد. میشد کمتر گفت و بیشتر اجرا کرد. راه سختی در پیشروی هنرمندان پیشرو است. هیچ پسوپیشی در کار نیست و زمان حال برای هنرمند ساکن میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.