|

شارل بودلرِ داستان‌نويس

پارسا شهري: «من چون كاغذ سفيد هيچ لكه‌اي بر خود ندارم...»؛ اين تعريفِ شارل بودلر از خود است؛ شاعرِ عصيانگري كه او را فرزانه، ديوانه، شاعر کلاسيک، شاعر ملعون، مدرن، پست‌مدرن، شياد، پيام‌آور، انقلابي و مرتجع خوانده‌اند. فهرستي سراسر متناقض كه از بودلر آدمي مرموز و شاعري شهير ساخته است، شاعري عصيانگر كه عالي‌ترين تجلي خير را در عصيان مي‌بيند، چراكه عصيان عليه شر خودْ سرچشمه همه خوبي‌هاست. «فانفارلو»، تنها داستانِ اين شاعر با ترجمه پرويز شهدي اخيرا در نشر فرهنگ ‌جاويد منتشر شده است. داستاني كم‌وبيش بلند كه به تعبيرِ مترجم كتاب «توصيفي از اخلاق و روحيات خود نويسنده است». شخصيت اصليِ داستان، «ساموئل كرامر» كسي نيست جز بودلر و «چه‌‌‌بسا ماجراي آن براي خودش اتفاق افتاده باشد». تمام جزئيات و صفاتي كه بودلر براي توصيفِ سه شخصيت محوريِ داستان؛ ساموئل كرامر و خانم كوسملي و فانفارلو، به كار مي‌گيرد، همان دغدغه‌هاي بودلر در زندگيِ شخصي‌اش نيز هستند: «رياكاري و تزوير» و چنان‌كه مترجم در مقدمه‌اش بر كتاب نوشته است، حتي حركت‌ها و رفتار و گفتار و طرز لباس‌پوشيدنِ شخصيت‌ها همگي در زندگي خودش ديده مي‌شود. داستان «فانفارلو» در عينِ كوتاهي شاهكاري است از ظرافت و نكته‌سنجي با گفتاري خوشايند. داستان اين‌طور آغاز مي‌شود: «ساموئل كرامر كه در دوران اوج مكتب رمانتيسم چند اثر عاشقانه عامه‌پسند نوشته و با نام مستعار مانوئلا دو منتِوِرده چاپ كرده بود، حاصل پيوند دوگانه پدري سفيدپوست از تبار آلماني و مادري سبزه‌رو از ديار شيلي بود. و اگر به اين ثمره دورگه‌بودن اهليت و تربيتي فرانسوي داشتن و تلمذ بر آستان ادبيات را بيفزاييم به محض آشنايي با خصوصيات روحي و جسمي و اخلاقي عجيب و پيچيده او - اگر خشنود و متأثر نشويد- كمتر حيرت خواهيد كرد... چگونه مي‌توانم شما را با حقايق آشنا كنم تا بتوانيد به‌روشني به ذهن و زبان غامض و پُرابهامِ اين فرد، فردي با خصائل كثير و چشمگير - هم‌زمان تنبل و بي‌پروا براي دست‌زدن به هر اقدامي- و پُراستعداد در كشيدن طر‌ح‌هاي گنگ و نامفهوم و ناكام در كاميابي پي ببريد؟». جالب است كه در جاي‌جاي كتاب «فانفارلو» طرح‌هايي از شارل بودلر آمده كه شخصيت‌هاي داستان را تصوير كرده است. بودلر همين‌طور شرحي از ظاهر و خصوصيات و زندگيِ ساموئل كرامر را با جزئيات روايت مي‌كند تا اينكه «ساموئل كه غرق در دنياي شخصي‌اش بود، دنيايي آكنده از ورق‌پاره‌ها و كتاب‌ها و خیال‌بافی‌هایش» به زني برمي‌خورد كه در گذشته دوستش داشته و ماجرا از همين‌جا آغاز مي‌شود.
شارل بودلر در همين تك‌داستانش هم از روايت شَر و عصيان نمي‌گذرد. شاعري كه با انتشارِ شعرهاي «گل‌هاي بدي» به دادگاه رفت و به جرمِ واقع‌گرايي زمخت شعرها، تحريك حواس و خدشه‌دارساختن افكار جامعه محكوم شد و ازاين‌رو شاعر ملعون لقب گرفت. بودلر كه هماره به‌دنبالِ «هماوردي با خويش» بوده است در داستان «فانفارلو» نيز تجربيات زيسته خود را با مسئله‌هاي ذهني‌اش درهم مي‌آميزد و داستاني خلق مي‌كند كه بي‌نسبت با واقعيت زندگيِ خود و معاصرانش نيست. بودلر اين هماوردي را در شعري چنين سرود: «من يكه و تنها در هماوردي حيرت‌انگيزم با خويش/ گوشه به گوشه در جست‌وجوي حوادث قافيه‌انگيز/ تلوخوران در گذر از سنگفرشِ كلمات/ برمي‌خورم گاهي به اشعاري كه خوابشان را مكرر ديده‌ام».
كتابِ «فانفارلو» مقدمه‌اي نسبتا مفصل نيز به قلم مترجم دارد. پرويز شهدي در اين يادداشت به جايگاهِ شارل بودلر در ادبيات فرانسه و جهان مي‌پردازد با اين پرسشِ محوري كه بودلر «چگونه آدمي است، شاعر، نويسنده يا فيلسوف؟ مترجم، عارف يا صوفي؟ شايد همه اينها، شايد هيچ‌كدام و شايد پاره‌اي از آنها. ولي يك نكته درباره اين آدم مرموز و خيال‌پرداز و احساساتي مسلم است و آن تأثير شگرفي است كه بر هم‌دوره‌اي‌ها و سپس بر كسان بسياري پس از خودش به جا گذاشته. چه زندگي كوتاهش، چه شعرها و قطعه‌هاي ادبي كوتاهش در هاله‌اي از ابهام و رمز و راز فرورفته است». مترجم همچنان به زندگي بودلر مي‌پردازد كه به‌خاطرِ «عجيب و غيرعادي‌بودنِ» بودلر، پُرآشوب بوده و بي‌شك اين نوع زندگي در پروراندن افكارش بي‌تأثير نبوده است. مترجم در مقدمه‌اش اشاره مي‌كند كه موضوع خير و شر در افكار و آثار بودلر نقش كليدي دارد. بودلر بيشتر طرفدار شر است تا خير. «به نظر او جدال بين انسان و اجتماع زاييده شر است، ولي براي به‌كمال‌رسيدن و پيروزشدن در نبرد، وجود آن ضروري است. بودلر در اين باور از عقايد كساني مانند ژوزف دومستر، فيلسوف فرانسوي و كسان ديگر به‌ويژه ادگار اَلن‌‌پو تأثير پذيرفته است. او اعتراف‌كردن به بدي در وجود خود را به‌صورت درد و رنج در شعرهايش منعكس كرده است» و «فانفارلو» نيز به‌نوعي روايتِ اين رنج است.

پارسا شهري: «من چون كاغذ سفيد هيچ لكه‌اي بر خود ندارم...»؛ اين تعريفِ شارل بودلر از خود است؛ شاعرِ عصيانگري كه او را فرزانه، ديوانه، شاعر کلاسيک، شاعر ملعون، مدرن، پست‌مدرن، شياد، پيام‌آور، انقلابي و مرتجع خوانده‌اند. فهرستي سراسر متناقض كه از بودلر آدمي مرموز و شاعري شهير ساخته است، شاعري عصيانگر كه عالي‌ترين تجلي خير را در عصيان مي‌بيند، چراكه عصيان عليه شر خودْ سرچشمه همه خوبي‌هاست. «فانفارلو»، تنها داستانِ اين شاعر با ترجمه پرويز شهدي اخيرا در نشر فرهنگ ‌جاويد منتشر شده است. داستاني كم‌وبيش بلند كه به تعبيرِ مترجم كتاب «توصيفي از اخلاق و روحيات خود نويسنده است». شخصيت اصليِ داستان، «ساموئل كرامر» كسي نيست جز بودلر و «چه‌‌‌بسا ماجراي آن براي خودش اتفاق افتاده باشد». تمام جزئيات و صفاتي كه بودلر براي توصيفِ سه شخصيت محوريِ داستان؛ ساموئل كرامر و خانم كوسملي و فانفارلو، به كار مي‌گيرد، همان دغدغه‌هاي بودلر در زندگيِ شخصي‌اش نيز هستند: «رياكاري و تزوير» و چنان‌كه مترجم در مقدمه‌اش بر كتاب نوشته است، حتي حركت‌ها و رفتار و گفتار و طرز لباس‌پوشيدنِ شخصيت‌ها همگي در زندگي خودش ديده مي‌شود. داستان «فانفارلو» در عينِ كوتاهي شاهكاري است از ظرافت و نكته‌سنجي با گفتاري خوشايند. داستان اين‌طور آغاز مي‌شود: «ساموئل كرامر كه در دوران اوج مكتب رمانتيسم چند اثر عاشقانه عامه‌پسند نوشته و با نام مستعار مانوئلا دو منتِوِرده چاپ كرده بود، حاصل پيوند دوگانه پدري سفيدپوست از تبار آلماني و مادري سبزه‌رو از ديار شيلي بود. و اگر به اين ثمره دورگه‌بودن اهليت و تربيتي فرانسوي داشتن و تلمذ بر آستان ادبيات را بيفزاييم به محض آشنايي با خصوصيات روحي و جسمي و اخلاقي عجيب و پيچيده او - اگر خشنود و متأثر نشويد- كمتر حيرت خواهيد كرد... چگونه مي‌توانم شما را با حقايق آشنا كنم تا بتوانيد به‌روشني به ذهن و زبان غامض و پُرابهامِ اين فرد، فردي با خصائل كثير و چشمگير - هم‌زمان تنبل و بي‌پروا براي دست‌زدن به هر اقدامي- و پُراستعداد در كشيدن طر‌ح‌هاي گنگ و نامفهوم و ناكام در كاميابي پي ببريد؟». جالب است كه در جاي‌جاي كتاب «فانفارلو» طرح‌هايي از شارل بودلر آمده كه شخصيت‌هاي داستان را تصوير كرده است. بودلر همين‌طور شرحي از ظاهر و خصوصيات و زندگيِ ساموئل كرامر را با جزئيات روايت مي‌كند تا اينكه «ساموئل كه غرق در دنياي شخصي‌اش بود، دنيايي آكنده از ورق‌پاره‌ها و كتاب‌ها و خیال‌بافی‌هایش» به زني برمي‌خورد كه در گذشته دوستش داشته و ماجرا از همين‌جا آغاز مي‌شود.
شارل بودلر در همين تك‌داستانش هم از روايت شَر و عصيان نمي‌گذرد. شاعري كه با انتشارِ شعرهاي «گل‌هاي بدي» به دادگاه رفت و به جرمِ واقع‌گرايي زمخت شعرها، تحريك حواس و خدشه‌دارساختن افكار جامعه محكوم شد و ازاين‌رو شاعر ملعون لقب گرفت. بودلر كه هماره به‌دنبالِ «هماوردي با خويش» بوده است در داستان «فانفارلو» نيز تجربيات زيسته خود را با مسئله‌هاي ذهني‌اش درهم مي‌آميزد و داستاني خلق مي‌كند كه بي‌نسبت با واقعيت زندگيِ خود و معاصرانش نيست. بودلر اين هماوردي را در شعري چنين سرود: «من يكه و تنها در هماوردي حيرت‌انگيزم با خويش/ گوشه به گوشه در جست‌وجوي حوادث قافيه‌انگيز/ تلوخوران در گذر از سنگفرشِ كلمات/ برمي‌خورم گاهي به اشعاري كه خوابشان را مكرر ديده‌ام».
كتابِ «فانفارلو» مقدمه‌اي نسبتا مفصل نيز به قلم مترجم دارد. پرويز شهدي در اين يادداشت به جايگاهِ شارل بودلر در ادبيات فرانسه و جهان مي‌پردازد با اين پرسشِ محوري كه بودلر «چگونه آدمي است، شاعر، نويسنده يا فيلسوف؟ مترجم، عارف يا صوفي؟ شايد همه اينها، شايد هيچ‌كدام و شايد پاره‌اي از آنها. ولي يك نكته درباره اين آدم مرموز و خيال‌پرداز و احساساتي مسلم است و آن تأثير شگرفي است كه بر هم‌دوره‌اي‌ها و سپس بر كسان بسياري پس از خودش به جا گذاشته. چه زندگي كوتاهش، چه شعرها و قطعه‌هاي ادبي كوتاهش در هاله‌اي از ابهام و رمز و راز فرورفته است». مترجم همچنان به زندگي بودلر مي‌پردازد كه به‌خاطرِ «عجيب و غيرعادي‌بودنِ» بودلر، پُرآشوب بوده و بي‌شك اين نوع زندگي در پروراندن افكارش بي‌تأثير نبوده است. مترجم در مقدمه‌اش اشاره مي‌كند كه موضوع خير و شر در افكار و آثار بودلر نقش كليدي دارد. بودلر بيشتر طرفدار شر است تا خير. «به نظر او جدال بين انسان و اجتماع زاييده شر است، ولي براي به‌كمال‌رسيدن و پيروزشدن در نبرد، وجود آن ضروري است. بودلر در اين باور از عقايد كساني مانند ژوزف دومستر، فيلسوف فرانسوي و كسان ديگر به‌ويژه ادگار اَلن‌‌پو تأثير پذيرفته است. او اعتراف‌كردن به بدي در وجود خود را به‌صورت درد و رنج در شعرهايش منعكس كرده است» و «فانفارلو» نيز به‌نوعي روايتِ اين رنج است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.