|

دال و الفِ ‌«اف‌ای‌تی‌اف»

حجت‌الله ‌صیدی . مدیرعامل بانک صادرات

بیانیه پایانی نشست گروه ویژه اقدام مالی (FATF) با وجود اعطای فرصتی چهار‌ماهه به ایران برای اجرای باقی‌مانده قوانین مربوط به رعایت الزامات یاد‌شده، حاوی تهدیدی جدی درباره اجرانشدن آن نیز هست. در‌این‌باره لازم است توجه شهروندان و تصمیم‌گیرندگان، به‌ویژه کسانی را که صاحب رأی رسمی بوده و موافقت یا مخالفت آنان آثاری بسیار جدی بر جای می‌گذارد، به چند نکته مهم جلب کرد. نخست اینکه ممکن است پذیرش الزامات FATF فرصتی برای کشور تلقی نشود یا به دلایل مختلف نتوان از فرصتی که ممکن است ایجاد شود، بهره برد؛ اما قطعا نپذیرفتن آن را باید تهدیدی جدی تلقی کرد. جای انکار نیست که اقتصاد بزرگ ایران‌‌ نیازمند تعامل با سایر کشورهاست. صادرات نفت و گاز و فراورده‌های آن، مواد و محصولات معدنی، غذایی و کشاورزی و واردات برخی کالاهای ضروری، حتی اگر با کشورهای معدود و محدودی هم صورت گیرد، نیازمند مبادلات بانکی است و با توجه به اینکه بخش مهمی از شرکای تجاری ایران‌ الزامات گروه ویژه اقدامات مالی را پذیرفته‌اند، در نقل و انتقالات بانکی با ایران محدودیت خواهند داشت که هم سرعت نقل و انتقال را به‌مراتب پایین می‌آورد و هم هزینه‌های مبادله را به طرز چشمگیری افزایش می‌دهد. تصور اینکه FATF قطاری است که می‌توان سوار آن شد یا نشد، قرین صحت نیست؛ بلکه تعلیق یا قرارگرفتن در لیست سیاه آن مانعی مهم است که باید از سر راه برداشت. ‌نکته دوم آن است که رعایت الزامات FATF مانند هر الزام یا معاهده دیگری، در اصل خود یک جنبه حقوقی دارد و یک جنبه فنی که هر دو نیاز به بررسی و موضع‌گیری کارشناسانه دارد و کمتر دارای جنبه‌ای سیاسی است. اگر صاحبان رأی، صرفا نگاه سیاسی یا جناحی به آن داشته و از موضع کارشناسی تصمیم‌گیری نکنند، احتمال خطای تصمیم را بسیار افزایش خواهند داد. در چند ماه گذشته که مخالفان محترم پذیرش الزامات گروه ویژه اقدام مالی بسیار فعال بوده و با صدایی رسا موضع خود را اعلام کرده‌اند، به‌ندرت دلیل فنی و کارشناسی ارائه کرده و بیشتر به بیان کلی برخی تهدیدها و مخاطرات سیاسی و امنیتی که ممکن است بر اثر پذیرش آن بروز یابد، پرداخته‌اند. به‌همین‌دلیل موافقان نیز به دفاع کلی از آن ‌پرداخته و به بحث کارشناسی ورود چندانی نداشته‌اند.‌ در اینکه نظام مالی ایران به دلیل موقعیت و رویکرد ویژه و مقتدرانه کشور همواره در معرض تهدید قرار داشته و دشمنان استقلال و آبادانی کشور و سرافرازی نظام ارزشمند جمهوری اسلامی، در کمین بوده و از کوچک‌ترین فرصتی برای ضربه‌زدن به یکی از نقاط حساس کشور که نظام مالی آن است، دریغ نخواهند کرد، تردیدی وجود ندارد؛ اما پاسخ به این پرسش مهم که آیا پیوستن به FATF این مخاطره را افزایش می‌دهد یا نه، نیازمند توجه به نکات فنی و کارشناسی است و آن میسر نیست جز با دو اقدام: اول بررسی دقیق سطر‌به‌سطر و بند به ‌بند متون اصلی استانداردها و توصیه‌های رسمی این نهاد که مهم‌ترین آنها متن رسمی منتشر‌شده در سال ۲۰۱۲ بوده و توصیه‌ها و یادداشت‌هایی را در ۱۳۴ صفحه در بر ‌می‌گیرد و دوم، بررسی کارشناسی و فنی آنها در مقام عمل در نظام پولی و بانکی کشور تا مشخص شود آیا واقعا در صورت به‌کارگیری کامل این توصیه‌ها، آسیب‌پذیری نظام مالی افزایش می‌یابد؟

واقعیت آن است که با تدوین قوانین و مقررات و برقراری نظام‌های کارآمد مبارزه با پول‌شویی و تأمین مالی تروریسم در نظام اقتصادی کشور در سال‌های اخیر، به‌گونه‌ای‌که حتی تمام حسابرسان مستقل شرکت‌ها و بانک‌ها را نیز ملزم به بررسی آن و اظهارنظر صریح در گزارش حسابرسی کرده، فاصله بین رویه‌های جاری و مورد عمل در کشور با الزامات متن یاد‌شده چندان زیاد نیست که مایه نگرانی باشد. از سوی دیگر باید توجه داشت که در سایر کشورهای جهان، هر کشوری، از‌جمله تمام کشورهایی که الزامات FATF را پذیرفته‌اند، برای اطلاعات مالی و پولی خود، همانند سایر اطلاعات کلیدی و راهبردی، سطوحی از محرمانگی را تعریف کرده و در عمل نیز، ضمن مراوده گسترده مالی با تمام کشورها، از حریم محرمانه خود به نحو کارآمدی حراست می‌کنند. تأمل کارشناسانه در‌این‌باره و بررسی عملیاتی نظام‌های مالی و پولی کشور و تطبیق آن با الزامات گروه پیش‌گفته می‌تواند به اشخاص محترمی که دلواپس نشت اطلاعات محرمانه هستند، این اطمینان را بدهد که هیچ خطر درخور‌توجهی بر اثر پیوستن به گروه کشورهای عضو، ایران و نظام اقتصادی، اجتماعی و امنیتی آن را تهدید نمی‌کند. البته بسیار واضح است که حصول چنین اطمینانی نیاز به مباحث دقیق کارشناسی دارد و با ارزیابی‌های کلی و شتاب‌زده نمی‌توان با نگاهی مطلق و رویکردی جزمی به نفی یا اثبات آن پرداخت.‌از این منظر می‌توان این فرصت چهار‌ماهه را غنیمت دانسته و از صاحب‌نظران مخالف و موافق دعوت کرد که برای یک بار هم که شده، در بازه‌ای مثلا یک‌ماهه با مداقه کافی در مفاد متون بیانیه‌ها و الزامات FATF و بحث و تبادل‌نظر کارشناسی و بدون سوگیری، حقیقت را روشن کنند. بدیهی است که اگر مناظره‌ها نه برای برنده‌شدن خود یا شکست دیگری؛ بلکه برای تبیین موضوع و روشن‌شدن حقیقت باشد، بیشترین سودمندی را در عمل به دنبال داشته و منجر به اتخاذ بهترین تصمیم خواهد شد و این نکته‌ای است که تاکنون با وجود تأکید موافق و مخالف بر اهمیت الزامات گروه ویژه اقدام مالی، مغفول مانده و درباره مسئله‌ای که در همه محافل سیاسی و اقتصادی گرفته تا نهادهای رسمی قانون‌گذاری و اجرائی و حتی تریبون‌های مذهبی و نماز جمعه، مورد توجه ویژه قرار گرفته، اقدام مناسبی برای تبادل‌نظر و تبیین ابعاد مختلف آن به عمل نیامده و اغلب دست‌اندرکاران، مستقیما سراغ موافقت یا مخالفت با آن رفته‌اند که ناگزیر به نتیجه‌ای مطلوب منجر نمی‌شود. فرصت چهارماهه را برای گفت‌وگو در جهت روشن‌شدن حقیقت باید قدر دانست.
از نظرگه گفتشان شد مختلف
آن یکی دالش لقب داد این الف
در کف هرکس اگر شمعی بدی
اختلاف از گفتشان بیرون شدی
چشم حس همچون کف دست‌ است و بس
نیست کف را بر همه او دست‌رس
چشم دریا دیگرست و کف دگر
کف بهل وز دیده دریا نگر

بیانیه پایانی نشست گروه ویژه اقدام مالی (FATF) با وجود اعطای فرصتی چهار‌ماهه به ایران برای اجرای باقی‌مانده قوانین مربوط به رعایت الزامات یاد‌شده، حاوی تهدیدی جدی درباره اجرانشدن آن نیز هست. در‌این‌باره لازم است توجه شهروندان و تصمیم‌گیرندگان، به‌ویژه کسانی را که صاحب رأی رسمی بوده و موافقت یا مخالفت آنان آثاری بسیار جدی بر جای می‌گذارد، به چند نکته مهم جلب کرد. نخست اینکه ممکن است پذیرش الزامات FATF فرصتی برای کشور تلقی نشود یا به دلایل مختلف نتوان از فرصتی که ممکن است ایجاد شود، بهره برد؛ اما قطعا نپذیرفتن آن را باید تهدیدی جدی تلقی کرد. جای انکار نیست که اقتصاد بزرگ ایران‌‌ نیازمند تعامل با سایر کشورهاست. صادرات نفت و گاز و فراورده‌های آن، مواد و محصولات معدنی، غذایی و کشاورزی و واردات برخی کالاهای ضروری، حتی اگر با کشورهای معدود و محدودی هم صورت گیرد، نیازمند مبادلات بانکی است و با توجه به اینکه بخش مهمی از شرکای تجاری ایران‌ الزامات گروه ویژه اقدامات مالی را پذیرفته‌اند، در نقل و انتقالات بانکی با ایران محدودیت خواهند داشت که هم سرعت نقل و انتقال را به‌مراتب پایین می‌آورد و هم هزینه‌های مبادله را به طرز چشمگیری افزایش می‌دهد. تصور اینکه FATF قطاری است که می‌توان سوار آن شد یا نشد، قرین صحت نیست؛ بلکه تعلیق یا قرارگرفتن در لیست سیاه آن مانعی مهم است که باید از سر راه برداشت. ‌نکته دوم آن است که رعایت الزامات FATF مانند هر الزام یا معاهده دیگری، در اصل خود یک جنبه حقوقی دارد و یک جنبه فنی که هر دو نیاز به بررسی و موضع‌گیری کارشناسانه دارد و کمتر دارای جنبه‌ای سیاسی است. اگر صاحبان رأی، صرفا نگاه سیاسی یا جناحی به آن داشته و از موضع کارشناسی تصمیم‌گیری نکنند، احتمال خطای تصمیم را بسیار افزایش خواهند داد. در چند ماه گذشته که مخالفان محترم پذیرش الزامات گروه ویژه اقدام مالی بسیار فعال بوده و با صدایی رسا موضع خود را اعلام کرده‌اند، به‌ندرت دلیل فنی و کارشناسی ارائه کرده و بیشتر به بیان کلی برخی تهدیدها و مخاطرات سیاسی و امنیتی که ممکن است بر اثر پذیرش آن بروز یابد، پرداخته‌اند. به‌همین‌دلیل موافقان نیز به دفاع کلی از آن ‌پرداخته و به بحث کارشناسی ورود چندانی نداشته‌اند.‌ در اینکه نظام مالی ایران به دلیل موقعیت و رویکرد ویژه و مقتدرانه کشور همواره در معرض تهدید قرار داشته و دشمنان استقلال و آبادانی کشور و سرافرازی نظام ارزشمند جمهوری اسلامی، در کمین بوده و از کوچک‌ترین فرصتی برای ضربه‌زدن به یکی از نقاط حساس کشور که نظام مالی آن است، دریغ نخواهند کرد، تردیدی وجود ندارد؛ اما پاسخ به این پرسش مهم که آیا پیوستن به FATF این مخاطره را افزایش می‌دهد یا نه، نیازمند توجه به نکات فنی و کارشناسی است و آن میسر نیست جز با دو اقدام: اول بررسی دقیق سطر‌به‌سطر و بند به ‌بند متون اصلی استانداردها و توصیه‌های رسمی این نهاد که مهم‌ترین آنها متن رسمی منتشر‌شده در سال ۲۰۱۲ بوده و توصیه‌ها و یادداشت‌هایی را در ۱۳۴ صفحه در بر ‌می‌گیرد و دوم، بررسی کارشناسی و فنی آنها در مقام عمل در نظام پولی و بانکی کشور تا مشخص شود آیا واقعا در صورت به‌کارگیری کامل این توصیه‌ها، آسیب‌پذیری نظام مالی افزایش می‌یابد؟

واقعیت آن است که با تدوین قوانین و مقررات و برقراری نظام‌های کارآمد مبارزه با پول‌شویی و تأمین مالی تروریسم در نظام اقتصادی کشور در سال‌های اخیر، به‌گونه‌ای‌که حتی تمام حسابرسان مستقل شرکت‌ها و بانک‌ها را نیز ملزم به بررسی آن و اظهارنظر صریح در گزارش حسابرسی کرده، فاصله بین رویه‌های جاری و مورد عمل در کشور با الزامات متن یاد‌شده چندان زیاد نیست که مایه نگرانی باشد. از سوی دیگر باید توجه داشت که در سایر کشورهای جهان، هر کشوری، از‌جمله تمام کشورهایی که الزامات FATF را پذیرفته‌اند، برای اطلاعات مالی و پولی خود، همانند سایر اطلاعات کلیدی و راهبردی، سطوحی از محرمانگی را تعریف کرده و در عمل نیز، ضمن مراوده گسترده مالی با تمام کشورها، از حریم محرمانه خود به نحو کارآمدی حراست می‌کنند. تأمل کارشناسانه در‌این‌باره و بررسی عملیاتی نظام‌های مالی و پولی کشور و تطبیق آن با الزامات گروه پیش‌گفته می‌تواند به اشخاص محترمی که دلواپس نشت اطلاعات محرمانه هستند، این اطمینان را بدهد که هیچ خطر درخور‌توجهی بر اثر پیوستن به گروه کشورهای عضو، ایران و نظام اقتصادی، اجتماعی و امنیتی آن را تهدید نمی‌کند. البته بسیار واضح است که حصول چنین اطمینانی نیاز به مباحث دقیق کارشناسی دارد و با ارزیابی‌های کلی و شتاب‌زده نمی‌توان با نگاهی مطلق و رویکردی جزمی به نفی یا اثبات آن پرداخت.‌از این منظر می‌توان این فرصت چهار‌ماهه را غنیمت دانسته و از صاحب‌نظران مخالف و موافق دعوت کرد که برای یک بار هم که شده، در بازه‌ای مثلا یک‌ماهه با مداقه کافی در مفاد متون بیانیه‌ها و الزامات FATF و بحث و تبادل‌نظر کارشناسی و بدون سوگیری، حقیقت را روشن کنند. بدیهی است که اگر مناظره‌ها نه برای برنده‌شدن خود یا شکست دیگری؛ بلکه برای تبیین موضوع و روشن‌شدن حقیقت باشد، بیشترین سودمندی را در عمل به دنبال داشته و منجر به اتخاذ بهترین تصمیم خواهد شد و این نکته‌ای است که تاکنون با وجود تأکید موافق و مخالف بر اهمیت الزامات گروه ویژه اقدام مالی، مغفول مانده و درباره مسئله‌ای که در همه محافل سیاسی و اقتصادی گرفته تا نهادهای رسمی قانون‌گذاری و اجرائی و حتی تریبون‌های مذهبی و نماز جمعه، مورد توجه ویژه قرار گرفته، اقدام مناسبی برای تبادل‌نظر و تبیین ابعاد مختلف آن به عمل نیامده و اغلب دست‌اندرکاران، مستقیما سراغ موافقت یا مخالفت با آن رفته‌اند که ناگزیر به نتیجه‌ای مطلوب منجر نمی‌شود. فرصت چهارماهه را برای گفت‌وگو در جهت روشن‌شدن حقیقت باید قدر دانست.
از نظرگه گفتشان شد مختلف
آن یکی دالش لقب داد این الف
در کف هرکس اگر شمعی بدی
اختلاف از گفتشان بیرون شدی
چشم حس همچون کف دست‌ است و بس
نیست کف را بر همه او دست‌رس
چشم دریا دیگرست و کف دگر
کف بهل وز دیده دریا نگر

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.