|

معاون پژوهش مؤسسه پژوهش در مديريت و برنامه‌ريزي انرژي دانشگاه تهران:

جذب دلارهاي خانگي با سكه انرژي

شكوفه حبيب‌زاده : پول، يكي از ابزارهاي مهم در قدرت‌نمايي دولت‌هاست. اكنون دلار، بي‌شائبه يكي از مهم‌ترين ابزارهاي قدرت آمريكا براي اعمال قدرت در جهان به‌شمار مي‌رود. حالا با روي‌كار‌آمدن ارزهاي ديجيتال زير سايه بلاك‌چين، اين ابزار قدرت به چالش كشيده شده است: «دولت‌ها بايد كم‌كم به‌دنبال منشأ قدرت ديگري غير از بانک‌هاي مرکزي‌‌شان باشند». اين گزاره را حسين ايرانمنش، معاون پژوهش مؤسسه پژوهش در مديريت و برنامه‌ريزي انرژي دانشگاه تهران مطرح مي‌كند. او مي‌گويد: «سيستم‌هاي بانکداري فعلي به لحاظ امکان کدگشايي توسط اين تکنولوژي تهديد خواهند شد...». فارغ از اين موضوع، ارزهاي ديجيتال قابليت‌هاي ديگري دارند كه مي‌توان از آن در دورزدن سيستم‌هاي مالي كنوني در سطح جهان در شرايط تحريم بهره‌ برد. يكي از راهكارهايي كه اين كارشناس به آن اشاره مي‌كند، نقل‌وانتقال پول و جذب منابع مالي مسدود‌شده به شکل دلارهاي کاغذي در خانه‌هاست. ايرانمنش معتقد است: «اين راهكار، يکي از مسيرهايي است تا بتوانيم منابعي را که فعلا در جامعه بلوکه‌شده آزاد کرده و در اختيار چرخه اقتصادي کشور قرار دهيم. مي‌توانيم با يك مکانيسم جايگزين، دلارهاي خانگي را به اقتصاد شيفت دهيم و سکه انرژي يا گازي را به‌عنوان پشتوانه‌ براي آن تعريف ‌کنيم». به‌اين‌ترتيب حتي مي‌توان به فكر صادرات غيرمستقيم برق از طريق فارم‌ها (مزرعه استخراج) بود. سازوكار اين رخداد را او در اين گفت‌وگو تشريح مي‌كند.

‌ چند سالي مي‌شود كه بحث درباره به‌سر‌آمدن عمر پول كاغذي است. اين را از پراهميت‌شدن ارز ديجيتال مي‌توان تاحدودي متوجه شد. به نظر شما تا چه اندازه مي‌توان اين تحليل را پذيرفت؟
همين‌طور است. بسياري از تحليلگران بر اين باورند كه آينده پول كاغذي رو به اتمام است و با تكنولوژي‌ بلاك‌چين جايگزين خواهد شد؛ البته تكنولوژي بلاك‌چين، تكنولوژي بسيار نويي است. ساختار بلاك‌چين (زنجيره گروهي) به اين صورت است كه اطلاعات به‌صورت غيرمتمركز در اختيار همه قرار مي‌گيرد و افراد در شبكه به آن اعتباربخشي مي‌كنند. اين تكنولوژي عمدتا فعلا در قالب ارزهاي ديجيتال خود را نشان داده است.
‌ يعني مي‌تواند گسترده‌تر از ارزهاي ديجيتال شناخته‌شده باشد؟
بله، برای نمونه يكي از كاربردهاي آن در قراردادهاي هوشمند است. در انعقاد قراردادها، «ادعا» بسيار اهميت دارد، بنابراين در يك قرارداد هوشمند يك عده مي‌توانند آن را اعتبارسنجي كنند. در شبكه‌هاي بلاك‌چين، وقتي اطلاعات يك كالا توسط استخراج‌كننده (miner) منتقل مي‌شود، با اعتبارسنجي در قالب رأي‌گيري اعضا، مي‌تواند از كلاهبرداري جلوگيري كند.
‌ يعني شناسايي كنند؟
تقريبا. در حقيقت شما مكانيسم‌هايي را داريد كه در همان شبكه بيت‌كوين يا اتريوم و...، استخراج‌كنندگاني هستند كه آنها را معتبر مي‌كنند. اطلاعات مي‌تواند به‌صورت زنجيره، تبديل به كد شود و در اختيار آنها قرار بگيرد تا بتوانند آن اطلاعات را اعتبارسنجي كنند. تحليل مي‌شود كه تكنولوژي بلاك‌چين، تحولي اساسي را در فضاي مجازي در بر خواهد داشت. مثلا رأي‌دادن، يكي از مواردي است كه اكنون هم به‌نوعي در شبكه اجتماعي از آن استفاده مي‌شود. مثلا گفته مي‌شود اين سايت، كلاهبردار است. اگر عده زيادي از كاربران در يك رأي‌دهي عمومي اين گفته را تأييد كنند، معلوم مي‌شود درست است. در مورد اخبار هم، با رأي‌دادن مشخص مي‌شود كه يك خبر جعلي است يا خير. هرچه قدرت آن شبكه كه اين اطلاعات را اعتبارسنجي مي‌كند، از طريق تعداد بالاي اعضا بيشتر باشد، طبيعتا صحه‌گذاري روي آن راحت‌تر است.
‌ اينكه كسي كه اعتبار مي‌دهد، چه كسي با چه وجهه‌اي باشد، اهميت ندارد؟
خير، چون تعداد كثيري اگر باشند، تقريبا آن اتفاق حاصل مي‌شود.
‌ مي‌شود با هماهنگي اين اتفاق بيفتد.
اين مكانيسم در ارزهاي ديجيتال با تکنولوژي فعلي جعل امكان‌پذير نيست، چون براي جعل ارزي مانند بيت‌کوين توان استخراجي بيش از 20هزار پتا هش در ثانيه PH/s (توان پردازش سخت‌افزارها «هش» است) که اجراي آن حجم عظيم منابع سخت‎افزاري و حداقل 43 گيگاوات برق (نصف برق توليدي کشوري مانند ايران) به شکل متمرکز نياز دارد که عملا چنين تواني براي در هم شکستن شبکه بيت‌کوين اقتصادي نيست. حالا كسي كه مي‌خواهد كلاهبرداري فيك انجام دهد، بايد چنين توان عظيمي را پيکربندي کند تا بيش از 50 درصد توان موجود را داشته باشد كه سرمايه‌گذاري زيادي را مي‌طلبد كه عملا اين اتفاق نمي‌تواند در شبكه به وجود بيايد و درحال‌حاضر جعل به شکل واقع‌بينانه و اقتصادي امکان‌پذیر نيست. البته چنانچه تکنولوژي رايانه‌هاي کوانتومي به نتيجه برسد، اين موضوع امکان‌پذیر است ولي قبل از آن، سيستم‌هاي بانکداري فعلي به لحاظ امکان کدگشايي توسط اين تکنولوژي تهديد خواهند شد و سپس ارزهاي ديجيتال که قدرت ارتقای الگوريتم‌ها را دارند!
‌ يك دولت مي‌تواند پشت اين قضيه باشد. وقتي دولت باشد مي‌تواند سرمايه را هم تأمين كند. اين‌طور نيست؟
بله؛ در تئوري هر کسي اعم از دولت يا اشخاص چنان‌چه چنين تواني را بتوانند فراهم کنند امکان‌پذير است، اما با توجه به تحليل هزينه- فايده به نوعي کسي که چنين تواني را فراهم کند حجم سرمايه به نسبت آنچه به دست مي‌آورد توجيه‌پذير نيست، اما دولت‌ها رويكردهاي متفاوتي نسبت به ارزهاي ديجيتال دارند. بعضي‌ها پذيرفته‌اند، بعضي مخالفت صددرصدي دارند، بعضي‌ها بينابين حركت مي‌كنند، بعضي‌ها موضوع را تحمل مي‌كنند. بعضي‌ها هم سياست‌هايشان را به‌تدريج اعلام مي‌كنند. در بخش‌نامه‎اي که به‌تازگی بانك مركزي ابلاغ کرده، تقريبا چارچوب‌هاي كلاني را براي اين موضوع مشخص كرده است. بحثي كه وجود دارد اين است كه مبتني بر اين فناوري، بالاخره برخي آمارهاي رسمي و غيررسمي مي‌گويند دلارهاي خانگي در ايران تا 20ميليارد دلار هم مي‌رسد. اين حجم از دلار خانگي اگر وارد چرخه اقتصادي كشور شود طبيعتا مي‌تواند آثار مثبت زيادي داشته باشد. مي‌شود به اين موضوع فكر كرد آيا مي‌توانيم با ارائه ارزهاي ديجيتال، اين منابع را به اين ارزها تبديل كرده و در اختيار اقتصاد كشور قرار دهيم؟ اين موضوع قابل بحث و تأمل است. از نظر ما در اين حوزه بايد تأمل بيشتري كرد و از ظرفيتي كه در اختيار است، استفاده كرد. به‌ویژه در شرايط فعلي كه كشور در شرايط خاص تحريم قرار دارد و سيستم‌هاي بانكي دچار مشكل هستند، اين مكانيسم‌ها مي‌تواند بعضا كمك كند.
‌ مثلا چطور؟
در كشورمان درحال‌حاضر، ظرفيت انرژي فسيلي و گازي خوبي داريم؛ برای مثال بخشي از منابع گاز را در پتروشيمي استفاده مي‌كنيم، بخشي را در مصارف خانگي. ارزهاي ديجيتال، صنعتي به نام صنعت استخراج (mining) دارند كه در حقيقت برق را در انتقال مالي استفاده مي‌كند و آنها را اعتباربخشي مي‌كند. به‌تازگی بانك مركزي اعلام كرده استخراج، به‌عنوان حرفه و فعاليت اقتصادي، به‌عنوان صنعت شناخته مي‌شود. اگر فضاي كشور در صادرات انرژي و محصولات مسدود است، چه اشكالي دارد اجازه دهيم گاز را تبديل به برق كنيم و در فناوري‌هاي استخراج استفاده كنيم؟ اين اقدام، يك نوع صادرات غيرمستقيم انرژي است كه مي‌تواند ارز ديجيتال در اختيار ما قرار دهد. به‌علاوه اختلاف بين برق پايه و پيك، در ايران زياد است. اگر اين برق را بتوانيد استفاده و صادر كنيد، بسيار سودده است. به اين ترتيب اجازه مي‌دهيم استخراج‌كنندگان (miners) در ايران فعاليت كنند، زيرا اكنون در بسياري از كشورها از جمله چين، صنعت استخراج، اقتصادي نيست و بسياري از استخراج‌‌ها را تعطيل كرده‌اند. در واقع اگر استخراج‌كنندگان، تجهيزات خود را در ايران مستقر كنند و فاصله برق پيك تا برق پايه را به انتقال‌ ارزهاي ديجيتال اختصاص دهند و دستمزدش را به‌صورت ارز ديجيتال دريافت كنند، اين ارز ديجيتال قابل استفاده است و مي‌توان با آن كالا خريد. مي‌توانيد كالا بخريد يا در صرافي‌هايي در جهان به ارز كاغذي تبديل كنيد. حتي از اين جلوتر، استحضار داريد كه الان دو حامل انرژي را درِ منازل داريم. خيلي از مجتمع‌هاي تجاري ما برق و گاز دارند. برقي كه توليد مي‌كنيم در نيروگاه‌هاي بزرگ، راندمان پاييني دارد. تكنولوژي‌هاي توليد هم‌زمان برق، حرارت و برودت به‌عنوان CCHP شناخته مي‌شود كه راندمان خيلي بالايي دارد. وقتي حامل گاز را داريم و الان هم پول نداريم نيروگاه و پلنت‌هاي بزرگ نيروگاهي بسازيم، چه اشكالي دارد اجازه دهيم CCHPها نصب شود و اين بخش برق را استفاده كند؟ در حقيقت توليد هم‌زمان برق، حرارت و برودت از اين طريق امكان‌پذير است. مي‌توانيم در ساختمان‌هاي تجاري اين اجازه را بدهيم، چون منبع گاز را در اختيار داريم. CCHP در جاهايي امكان‌پذير است كه برودت و حرارت را استفاده كنيد كه وقتي نصب شود، مي‌توانيم مثلا بخشي از برق را هم براي صنعت استخراج استفاده كنيم. خيلي منطق درستي دارد و يك نوع صادرات غيرمستقيم انرژي است كه مي‌توان آن را بررسي کرد و ارز ديجيتال به دست آورد. شايد اين ارزها براي كارهاي كلان، فعلا مكانيسم‌ها جواب ندهد، ولي براي خريدهاي خرد امكان‌پذير است؛ كمااينكه انجام مي‌شود. در ايران حدود 700 مگاوات برق را اكنون فارم‌ها (مرزعه استخراج) استفاده مي‌كنند كه اين عدد دائم رو به رشد است. من فرقي بين تحويل گاز به پتروشيمي‌ها و تحويل گاز به فارمرها با نرخ كمي بيشتر نمي‌بينم. هر دو اينها يك مقصد دارند. هر دو با مقصد صادراتي هستند كه درمورد پتروشيمي‌ها به‌واسطه تحريم‌ها، مسير سخت‌تر است و براي فارمرها ساده‌تر. اولي صادرات مستقيم است و دومي صادرات غيرمستقيم. به‌علاوه اجراي پلنت‎هاي پتروشيمي زمان و سرمايه زيادي لازم دارد. خلاصه اينکه استفاده از مزيت انرژي ايران در اين حوزه مي‎تواند کمک‎کننده باشد و بخشي از نياز ارزي کشور را تأمين كرده و به‌علاوه مي‎تواند براي اشتغال در نقاط دورافتاده کمک کند. اينها مسيرهايي است كه مي‌توان درموردشان فكر و سرمايه‌گذاري كرد و در شرايط فعلي مي‌تواند كمك‌كننده باشد. در نقل‌وانتقال پول هم اين مكانيسم‌ها مي‌تواند تا حدودي كارساز باشد. به‌صورت قطعي نمي‌گويم، اما درحال‌حاضر در كشور ما تقاضاي ارز‌هاي ديجيتال، قيمتش گاهی اندكي بيشتر از بازار جهاني است.
‌ چرا؟
يك‎ عده فرزندانشان خارج از كشور هستند، يك عده نقل‎وانتقال مالي دارند و مي‌خواهند پول انتقال بدهند كه با مكانيسم ارز ديجيتال راحت‌تر مي‌توانند اين كار را انجام دهند. درهرحال، ما توليد خوبي در ارزهاي ديجيتال داريم. فارم‌هايي كه توسعه پيدا كرده و رو به توسعه است. پس هم عرضه و هم تقاضا و درمجموع بازار رو به رشد خوبي در ايران در اين زمينه وجود دارد. به‎‌علاوه صنايع و خدمات جانبي موضوع نيز رو به گسترش است. اين ارز در صرافي خارج از كشور مبادله مي‌شود و مي‌تواند داخل كشور در اختيار ما قرار بگيرد. منتها فرمول‌ها براي اين موضوع، هنوز با رگولاتوري‌ها و مقررات تطبيق پيدا نكرده‌اند.
‌ يعني بسترهايش در ايران فراهم نيست و در سطح جهاني اين معاملات انجام مي‌شود؟
هنوز بسترها فراهم نيستند، اما مسئله اين است كه ارز ديجيتال مي‌تواند ظرفيت‌هايي را در اختيار كشور ما قرار دهد. بايد به‌جاي نگاه منفي نسبت به اين موضوع، به جنبه‌هاي مثبتش فكر كنيم. اينكه چه كاربردهايي مي‌تواند داشته باشد. از نظر من، ارزهاي ديجيتال چند كاربرد جدي مي‌توانند داشته باشند. در كاربرد اول، مي‌توان از فاصله برق پايه و پيك استفاده مفيد و مؤثر كرد. منابع گاز را در اختيار داريم، از نظر توليد برق مي‌توانيم به مکانيسم‌هاي CHP اجازه دهيم که کار کنند. در ارتباط با نقل‌وانتقالات پول هم مي‌توانيم تسهيلات مختصري داشته باشيم، گرچه بايد بيشتر فکر کرد که چطور مي‌توان از اين مکانيسم در تجارت استفاده کرد. مقوله فناوري‌هاي مالي، مقوله‌اي نو است و بايد مطالعات و توجه بيشتري در اين زمينه انجام شود.
‌ نمي‌توان ناديده گرفت كه برق يك صنعت استراتژيك براي كشورهاست و هيچ ‌كشوري واردات برق خود را منوط به يك كشور مشخص نمي‌كند كه اگر به اختلافي برخورد، كل سيستم كشور به‌يك‌باره فروبپاشد. بنابراين در اين نكته مطروحه از جانب شما، اين نقيصه وجود دارد. فكري براي آن داريد؟
اصلا نگاه ما اين نيست که برق از شبکه بگيريم، بلکه به اين موضوع به‌عنوان روشي براي صادرات گاز کشور و نيز تحقق ظرفيت انرژي‌هاي تجديدپذير مي‌توانيم نگاه کنيم. در حقيقت فارم‌ها برق اصلي مورد نياز را از طريق گاز با راندمان بالا از طريق نيروگاه‌هاي CCHP تأمين مي‌کنند و مي‌شود خواست بخشي از برق توليدي را هم به شبکه بدهند! مثلا مي‌توان رگولاتوري را طوري تعريف کرد که الزام کرد بخشي از برق را به شبکه به قيمت مناسب بدهند؛ مثلا در ساعات پيک. به اعتقاد بنده بايد از اين فرصت تکنولوژي براي صادرات انرژي و نيز تأمين برق مورد نياز کشور استفاده کرد. خوبي اين روش سرعت در اجرا، بازدهي مناسب و تمايل سرمايه‌گذاران خارجي براي تأمين تجهيزات است. به نظر بنده نبايد از کنار اين موضوع و ظرفيت‌هاي آن ساده گذشت.
‌ گفتيد مي‌توانيم در شرايط کنوني براي مبادلات از آن استفاده کنيم. منظورتان اين است که مي‌توانيم با پس‌زدن دلار و نگاهي به ارزهاي ديجيتال، مبادلات مالي‌مان را انجام دهيم؟
سخت است اين اظهارنظر را داشته باشيم. کساني‌ که در صنعت استخراج حضور دارند، قبول مي‌کنند و به شما کالا مي‌دهند و كاري هم ندارند بانكي براي انتقال ارز وجود ندارد. مبادلات ريز هم، شدني است. افراد و اشخاص بعضا بيت‌کوين را به فرزندانشان انتقال مي‌دهند که مي‌توانند از طريق صرافي‌ها به ارز کاغذي تبديل کنند يا خريد انجام دهند؛ مثلا در خبرها خوانديم که در فرودگاه آمستردام از طريق ATM‌ به شما پول مي‌دهد، اما در حجم کم يا در فروشگاه‌هايي به‌عنوان ابزار مالي مي‌پذيرند، اما در خريدهاي کلان هنوز چنين قابليتي وجود ندارد، اما مسيري است که مي‌توان در موردش کار کرد که آيا مي‌توانيم مکانيسم‌هايي را داشته باشيم که مبتني‌بر ارز ديجيتال باشند و براي خريدها به ما کمک کنند؟ فعلا برخي از مردم، براي انتقال پول، به‌نحوي از اين مکانيسم سود مي‌برند، خصوصا در شرايط چند ماه قبل که دسترسي به دلار در کشورمان سخت بود و محدوديت‌هاي زيادي وجودي داشت؛ آنها بيت‌کوين يا ارزهاي ديگر را خريده و به بستگانشان در خارج از کشور منتقل مي‌کردند. در ايران ميزان بيت‌کوين توليدي با توجه به توسعه فارم‌ها به ميزان خوبي در بازار عرضه مي‌شود.
‌ مشخص است چه ميزان است؟
آمار دقيقي وجود ندارد، چون اصولا رگولاتوري خاصي وجود ندارد. گفته مي‌شود حدود 800 مگاوات برق فعلا در اين صنعت مصرف مي‌شود. تقريبا معادل يك ميليون دلار روزانه توليد ارز ديجيتال داريم و با توجه به آمار سايت لوکال بيت‌کوين، ايراني‌ها حدود 16 ميليون دلار روزانه مبادله مي‌کنند؛ بازار قابل توجه و رو به رشد بزرگي مي‌تواند باشد.
‌ يعني معتقديد مي‌توان با ارزهاي ديجيتال، دلارهاي خانگي را به بخش توليد كشاند؟
همين‌طور است. مي‌توانيم با يك مکانيسم جايگزين، دلارهاي خانگي را به اقتصاد شيفت دهيم و سکه انرژي يا گازي را به‌عنوان پشتوانه‌ براي آن تعريف ‌کنيم. انرژي با واحد BTU يا گاز بر اساس مترمکعب را مي‌توانيم به‌صورت سکه‌هاي انرژي به بازار عرضه ‌کنيم. سکه‌هايي که به اين صورت به بازار عرضه مي‌شوند نسبت به دلار خانگي اين مزيت را دارند که ارزش اين کالا در بازار جهاني افزايش پيدا مي‌کند و ارزش آن حفظ مي‌شود و وابسته به ريال نيست. درحال‌حاضر، افراد براي حفظ سرمايه‌شان پول را به دلار تبديل مي‌کنند. حتي مي‌شود مکانيسم پشتوانه‌اي برابري با تتر ايجاد کرد: (يک دلار - يک تتر).
بعد در مکانيسمي آن را مبادله‌پذير و قابل استفاده كرد تا افراد حس کنند هر زمان بخواهند مي‌توانند آن را به ريال تبديل يا در برخي فروشگاه‌هاي مجازي براي سفرها و اسنپ از آن استفاده کنند که طبيعتا مزيتي در مقایسه با دلار کاغذي خواهد بود؛ چون دلار کاغذي بايد به ريال تبديل شود؛ اما ارز ديجيتال، به سهولت و هميشه قابل مبادله است. با اين مکانيسم مي‌توان دلارهاي خانگي را به سمت اقتصاد شيفت داد و منطقا (روي کاغذ) بايد جواب بدهد. اين راهكار، يکي از مسيرهايي است تا بتوانيم منابعي را که فعلا در جامعه بلوکه شده، آزاد کرده و در اختيار چرخه اقتصادي کشور قرار دهيم. به نظر مي‌آيد شدني است و بايد در اين زمينه توجه و دقت بيشتري داشته باشيم. حتي مي‌توان از ارزهاي ديجيتال در تأمين مالي پروژه‌ها استفاده كرد.
‌ اشاره كرديد که يكي از نكاتي كه مي‌توان از ارزهاي ديجيتال در آن استفاده كرد، تأمين مالي پروژه‌هاست. اين اتفاق چگونه مي‌تواند صورت گيرد؟
در تأمين مالي پروژه‌ها روش انتشار عمومي معروف به IPO سال‌ها وجود داشته است که به شکل سنتي تأمين سرمايه صورت مي‌گرفته است. به‌تازگی روش مبتني بر ارزهاي ديجيتال (Coin) به نام ICO تعريف و در بازار جهاني در حال قانونمندشدن است. مي‌توان اين روش را نيز در کشور قاعده‌مند کرد و در تأمين مالي پروژه‌ها به‌ويژه پروژه‌هاي حوزه انرژي مانند نيروگاه‌هاي خورشيدي استفاده كرد. مزيت اين روش سهولت اعتماد بيشتر و مبادله‌پذيري راحت‌تر ارزهاي ديجيتال است. کلا گزينه مناسبي در مقایسه با گزينه‌هاي مبتني بر اوراق بهادار سنتي است.
‌ به‌هر‌حال ابزاري که ايجاد شده، قدرت دلار را به چالش مي‌کشد. آيا مخالفتي در سطح جهاني با ارزهاي ديجيتال صورت گرفته است؟
بله، زياد. از طرف چين و آمريکا. يکي از مخالفت‌هاي جدي فعلا دلار است؛ اما خزانه‌داري آمريکا حرفش اين است که هنوز مقياس آن‌قدر بزرگ نيست و ما فقط مانيتور مي‌کنيم. حرفشان اين است که ما علاقه‌اي به اين مکانيسم نداريم؛ اما جا افتاده و در حال حرکت است؛ اما آن‌قدر بزرگ نيست که ما درباره آن حساس باشيم. عده‌اي هم نظرشان اين است که بالاخره زماني عمر دلار هم به پايان مي‌رسد و شايد اين مکانيسم‌ بتواند جايگزين باشد. فعلا ديدگاه‌ها متفاوت است. آنچه در رسانه‌ها گفته شده، اين است که ظرفيت بازار و حجم بازار ارز ديجيتال آن‌قدر بزرگ نيست که تهديدي به حساب بيايد و بيشتر بازار را مانيتور مي‌کنند تا اينکه بخواهند براي مقابله با آن، ورود کنند. به‌هر‌حال ابزاري است که گفته مي‌شود با حذف بانک‌هاي مرکزي و ساختار موجود، عملا جهان مالي ديگري را شکل خواهد داد. يعني فرم ديگري از مبادلات مالي مي‌تواند شکل بگيرد كه کاملا غيرمتمرکز و مبتني بر تکنولوژي است.
اتفاقي هم که به‌تازگی در اروپا براي ويزا افتاد و اختلافي که در سامانه متمرکز ويزا (Visa Card) به وجود آمد، عده‌اي به فکر فرو رفتند که شايد ارز ديجيتال به دليل اداره غيرمتمرکزش كه اصولا سرور متمرکزي ندارد و به ‌صورت نقطه به نقطه اداره مي‌شود، خيلي قابل اطمينان است و مي‌تواند به‌عنوان يك گزينه، بيشتر درباره‌اش فکر کرد. فعلا ارزهاي ديجيتال به‌ صورت سرکش، حرکت خودشان را ادامه مي‌دهند و مخالفت و موافقت دولت‌ها تأثيری جدي را در اين فضا نداشته و بازار در حال پيدا‌کردن خودش است و حرکت مي‌كند.

‌ يکي از مهم‌ترين پشتوانه‌هاي دولت‌ها پول است. وقتي اين پشتوانه از آنها گرفته مي‌شود و ديگر تحت نظارت‌شان نيست، قدرت دولت‌ها را مي‌شکند و منطقا بايد مقابل اين مکانيسم باشند. آيا شاهد اين اتفاق هستيد؟
خيلي از دولت‌ها مخالفت کرده و مي‌کنند؛ اما بايد اين روند را پذيرفت كه قدرت در حال انتقال از دولت‌ها به جامعه و سازمان‌هاي مردم‌نهاد است. به‌هر‌حال تکنولوژي راه خود را پيدا مي‌کند. پديده‌هاي نوظهور همين‌طور هستند که به آهستگي راه خود را مي‌يابند. پول کاغذي و مباني بانکي هم به نظر مي‌رسد سرنوشتش در حال تغيير است. به بيان ديگر دولت‌ها بايد كم‌كم به دنبال منشأ قدرت ديگري غير از بانک‌هاي مرکزي‌‌شان باشند. به‌هر‌حال دولت‌ها هميشه دست‌شان در جيب بانک مرکزي بوده و روش ديگري ظاهرا بلد نيستند. اگر افراد با هم مبادله کنند، اصولا بانکي وجود ندارد.
‌ اما آنها چندان مورد پذيرش قدرت‌ها نيستند... .
قطعا نيستند؛ اما اين، روند جهاني است؛ روندي است که به‌سرعت طي مي‌شود. الان تلگرام فيلتر شد، اتفاقي افتاد؟ نشنيديم کاربران تلگرام خيلي کم شوند.
‌ به‌هر‌حال مانع‌تراشي مي‌كنند... .
به نظر نمي‌آيد مانع‌تراشي‌ها اثربخش باشد. روندي است که خيلي از کسي دستور نمي‌گيرد. بيشتر مبتني بر اعتماد آدم‌هايي است که با هم مبادله مي‌کنند. ساختاری در حال شکل‌گيري است که بالاخره راه خودش را پيدا کرده و در حال بزرگ و بزرگ‌تر‌شدن است. به نظر مي‌رسد دولت‌هايي که عاقل بودند؛ مثل ژاپن سريع آن را قبول کردند. در کشور ما نگاه خيلي متفاوت بوده،‌ از ممنوعيت صددرصد صنعت استخراج و ارز ديجيتال شروع شده؛ تا بخش‌نامه اخير بانك مركزي که خيلي فضاها را باز کرده و اجازه داده و درباره موضوع مترقيانه نگاه کرده که اين روند، روند خوبي است و تحول شگرفي بوده است. اين امر نشان مي‌دهد دولت‌ها مجبور هستند بعضي موارد را بپذيرند و خودشان را با شرايط تطبيق دهند. حتي دولت‌هايي كه رانتير و نفتي هستند، هم درست است که دست‌شان در جيب شرکت‌ها، ماليات و... است؛ اما بالاخره مجبور هستند شرايط را بپذيرند. هر تکنولوژي نقاط قوت و ضعفي دارد. بايد سيستم‌ها طوري طراحي شوند که از نقاط قوت، حداکثر بهره‌برداري را داشته باشيم و ضعف‌ها را به حداقل برسانيم. يکي از فناوري‌هايي که در آينده نزديک گفته مي‌شود قدرت‌هاي متمركز را کم مي‌کند، فناوري زنجيره بلوكي است که فعلا نمودش در ارز ديجيتال است كه به جنگ بانک‌هاي مرکزي رفته است. اينکه در حوزه‌هاي ديگر چطور خودش را نشان دهد، بايد منتظر آينده باشيم که چطور خودش را تطبيق خواهد داد. به عقيده من، بايد حتما فناوري‌هاي روز را به‌خوبي بشناسيم و از ظرفيت‌هايش استفاده کنيم. فناوري‌هاي ارزهاي ديجيتال در بخش‌هاي مختلف نظير نقل‌وانتقال پول و جذب منابع مالي مسدود‌شده و به شکل دلارهاي کاغذي در خانه‌ها مي‌تواند مفيد باشد.

شكوفه حبيب‌زاده : پول، يكي از ابزارهاي مهم در قدرت‌نمايي دولت‌هاست. اكنون دلار، بي‌شائبه يكي از مهم‌ترين ابزارهاي قدرت آمريكا براي اعمال قدرت در جهان به‌شمار مي‌رود. حالا با روي‌كار‌آمدن ارزهاي ديجيتال زير سايه بلاك‌چين، اين ابزار قدرت به چالش كشيده شده است: «دولت‌ها بايد كم‌كم به‌دنبال منشأ قدرت ديگري غير از بانک‌هاي مرکزي‌‌شان باشند». اين گزاره را حسين ايرانمنش، معاون پژوهش مؤسسه پژوهش در مديريت و برنامه‌ريزي انرژي دانشگاه تهران مطرح مي‌كند. او مي‌گويد: «سيستم‌هاي بانکداري فعلي به لحاظ امکان کدگشايي توسط اين تکنولوژي تهديد خواهند شد...». فارغ از اين موضوع، ارزهاي ديجيتال قابليت‌هاي ديگري دارند كه مي‌توان از آن در دورزدن سيستم‌هاي مالي كنوني در سطح جهان در شرايط تحريم بهره‌ برد. يكي از راهكارهايي كه اين كارشناس به آن اشاره مي‌كند، نقل‌وانتقال پول و جذب منابع مالي مسدود‌شده به شکل دلارهاي کاغذي در خانه‌هاست. ايرانمنش معتقد است: «اين راهكار، يکي از مسيرهايي است تا بتوانيم منابعي را که فعلا در جامعه بلوکه‌شده آزاد کرده و در اختيار چرخه اقتصادي کشور قرار دهيم. مي‌توانيم با يك مکانيسم جايگزين، دلارهاي خانگي را به اقتصاد شيفت دهيم و سکه انرژي يا گازي را به‌عنوان پشتوانه‌ براي آن تعريف ‌کنيم». به‌اين‌ترتيب حتي مي‌توان به فكر صادرات غيرمستقيم برق از طريق فارم‌ها (مزرعه استخراج) بود. سازوكار اين رخداد را او در اين گفت‌وگو تشريح مي‌كند.

‌ چند سالي مي‌شود كه بحث درباره به‌سر‌آمدن عمر پول كاغذي است. اين را از پراهميت‌شدن ارز ديجيتال مي‌توان تاحدودي متوجه شد. به نظر شما تا چه اندازه مي‌توان اين تحليل را پذيرفت؟
همين‌طور است. بسياري از تحليلگران بر اين باورند كه آينده پول كاغذي رو به اتمام است و با تكنولوژي‌ بلاك‌چين جايگزين خواهد شد؛ البته تكنولوژي بلاك‌چين، تكنولوژي بسيار نويي است. ساختار بلاك‌چين (زنجيره گروهي) به اين صورت است كه اطلاعات به‌صورت غيرمتمركز در اختيار همه قرار مي‌گيرد و افراد در شبكه به آن اعتباربخشي مي‌كنند. اين تكنولوژي عمدتا فعلا در قالب ارزهاي ديجيتال خود را نشان داده است.
‌ يعني مي‌تواند گسترده‌تر از ارزهاي ديجيتال شناخته‌شده باشد؟
بله، برای نمونه يكي از كاربردهاي آن در قراردادهاي هوشمند است. در انعقاد قراردادها، «ادعا» بسيار اهميت دارد، بنابراين در يك قرارداد هوشمند يك عده مي‌توانند آن را اعتبارسنجي كنند. در شبكه‌هاي بلاك‌چين، وقتي اطلاعات يك كالا توسط استخراج‌كننده (miner) منتقل مي‌شود، با اعتبارسنجي در قالب رأي‌گيري اعضا، مي‌تواند از كلاهبرداري جلوگيري كند.
‌ يعني شناسايي كنند؟
تقريبا. در حقيقت شما مكانيسم‌هايي را داريد كه در همان شبكه بيت‌كوين يا اتريوم و...، استخراج‌كنندگاني هستند كه آنها را معتبر مي‌كنند. اطلاعات مي‌تواند به‌صورت زنجيره، تبديل به كد شود و در اختيار آنها قرار بگيرد تا بتوانند آن اطلاعات را اعتبارسنجي كنند. تحليل مي‌شود كه تكنولوژي بلاك‌چين، تحولي اساسي را در فضاي مجازي در بر خواهد داشت. مثلا رأي‌دادن، يكي از مواردي است كه اكنون هم به‌نوعي در شبكه اجتماعي از آن استفاده مي‌شود. مثلا گفته مي‌شود اين سايت، كلاهبردار است. اگر عده زيادي از كاربران در يك رأي‌دهي عمومي اين گفته را تأييد كنند، معلوم مي‌شود درست است. در مورد اخبار هم، با رأي‌دادن مشخص مي‌شود كه يك خبر جعلي است يا خير. هرچه قدرت آن شبكه كه اين اطلاعات را اعتبارسنجي مي‌كند، از طريق تعداد بالاي اعضا بيشتر باشد، طبيعتا صحه‌گذاري روي آن راحت‌تر است.
‌ اينكه كسي كه اعتبار مي‌دهد، چه كسي با چه وجهه‌اي باشد، اهميت ندارد؟
خير، چون تعداد كثيري اگر باشند، تقريبا آن اتفاق حاصل مي‌شود.
‌ مي‌شود با هماهنگي اين اتفاق بيفتد.
اين مكانيسم در ارزهاي ديجيتال با تکنولوژي فعلي جعل امكان‌پذير نيست، چون براي جعل ارزي مانند بيت‌کوين توان استخراجي بيش از 20هزار پتا هش در ثانيه PH/s (توان پردازش سخت‌افزارها «هش» است) که اجراي آن حجم عظيم منابع سخت‎افزاري و حداقل 43 گيگاوات برق (نصف برق توليدي کشوري مانند ايران) به شکل متمرکز نياز دارد که عملا چنين تواني براي در هم شکستن شبکه بيت‌کوين اقتصادي نيست. حالا كسي كه مي‌خواهد كلاهبرداري فيك انجام دهد، بايد چنين توان عظيمي را پيکربندي کند تا بيش از 50 درصد توان موجود را داشته باشد كه سرمايه‌گذاري زيادي را مي‌طلبد كه عملا اين اتفاق نمي‌تواند در شبكه به وجود بيايد و درحال‌حاضر جعل به شکل واقع‌بينانه و اقتصادي امکان‌پذیر نيست. البته چنانچه تکنولوژي رايانه‌هاي کوانتومي به نتيجه برسد، اين موضوع امکان‌پذیر است ولي قبل از آن، سيستم‌هاي بانکداري فعلي به لحاظ امکان کدگشايي توسط اين تکنولوژي تهديد خواهند شد و سپس ارزهاي ديجيتال که قدرت ارتقای الگوريتم‌ها را دارند!
‌ يك دولت مي‌تواند پشت اين قضيه باشد. وقتي دولت باشد مي‌تواند سرمايه را هم تأمين كند. اين‌طور نيست؟
بله؛ در تئوري هر کسي اعم از دولت يا اشخاص چنان‌چه چنين تواني را بتوانند فراهم کنند امکان‌پذير است، اما با توجه به تحليل هزينه- فايده به نوعي کسي که چنين تواني را فراهم کند حجم سرمايه به نسبت آنچه به دست مي‌آورد توجيه‌پذير نيست، اما دولت‌ها رويكردهاي متفاوتي نسبت به ارزهاي ديجيتال دارند. بعضي‌ها پذيرفته‌اند، بعضي مخالفت صددرصدي دارند، بعضي‌ها بينابين حركت مي‌كنند، بعضي‌ها موضوع را تحمل مي‌كنند. بعضي‌ها هم سياست‌هايشان را به‌تدريج اعلام مي‌كنند. در بخش‌نامه‎اي که به‌تازگی بانك مركزي ابلاغ کرده، تقريبا چارچوب‌هاي كلاني را براي اين موضوع مشخص كرده است. بحثي كه وجود دارد اين است كه مبتني بر اين فناوري، بالاخره برخي آمارهاي رسمي و غيررسمي مي‌گويند دلارهاي خانگي در ايران تا 20ميليارد دلار هم مي‌رسد. اين حجم از دلار خانگي اگر وارد چرخه اقتصادي كشور شود طبيعتا مي‌تواند آثار مثبت زيادي داشته باشد. مي‌شود به اين موضوع فكر كرد آيا مي‌توانيم با ارائه ارزهاي ديجيتال، اين منابع را به اين ارزها تبديل كرده و در اختيار اقتصاد كشور قرار دهيم؟ اين موضوع قابل بحث و تأمل است. از نظر ما در اين حوزه بايد تأمل بيشتري كرد و از ظرفيتي كه در اختيار است، استفاده كرد. به‌ویژه در شرايط فعلي كه كشور در شرايط خاص تحريم قرار دارد و سيستم‌هاي بانكي دچار مشكل هستند، اين مكانيسم‌ها مي‌تواند بعضا كمك كند.
‌ مثلا چطور؟
در كشورمان درحال‌حاضر، ظرفيت انرژي فسيلي و گازي خوبي داريم؛ برای مثال بخشي از منابع گاز را در پتروشيمي استفاده مي‌كنيم، بخشي را در مصارف خانگي. ارزهاي ديجيتال، صنعتي به نام صنعت استخراج (mining) دارند كه در حقيقت برق را در انتقال مالي استفاده مي‌كند و آنها را اعتباربخشي مي‌كند. به‌تازگی بانك مركزي اعلام كرده استخراج، به‌عنوان حرفه و فعاليت اقتصادي، به‌عنوان صنعت شناخته مي‌شود. اگر فضاي كشور در صادرات انرژي و محصولات مسدود است، چه اشكالي دارد اجازه دهيم گاز را تبديل به برق كنيم و در فناوري‌هاي استخراج استفاده كنيم؟ اين اقدام، يك نوع صادرات غيرمستقيم انرژي است كه مي‌تواند ارز ديجيتال در اختيار ما قرار دهد. به‌علاوه اختلاف بين برق پايه و پيك، در ايران زياد است. اگر اين برق را بتوانيد استفاده و صادر كنيد، بسيار سودده است. به اين ترتيب اجازه مي‌دهيم استخراج‌كنندگان (miners) در ايران فعاليت كنند، زيرا اكنون در بسياري از كشورها از جمله چين، صنعت استخراج، اقتصادي نيست و بسياري از استخراج‌‌ها را تعطيل كرده‌اند. در واقع اگر استخراج‌كنندگان، تجهيزات خود را در ايران مستقر كنند و فاصله برق پيك تا برق پايه را به انتقال‌ ارزهاي ديجيتال اختصاص دهند و دستمزدش را به‌صورت ارز ديجيتال دريافت كنند، اين ارز ديجيتال قابل استفاده است و مي‌توان با آن كالا خريد. مي‌توانيد كالا بخريد يا در صرافي‌هايي در جهان به ارز كاغذي تبديل كنيد. حتي از اين جلوتر، استحضار داريد كه الان دو حامل انرژي را درِ منازل داريم. خيلي از مجتمع‌هاي تجاري ما برق و گاز دارند. برقي كه توليد مي‌كنيم در نيروگاه‌هاي بزرگ، راندمان پاييني دارد. تكنولوژي‌هاي توليد هم‌زمان برق، حرارت و برودت به‌عنوان CCHP شناخته مي‌شود كه راندمان خيلي بالايي دارد. وقتي حامل گاز را داريم و الان هم پول نداريم نيروگاه و پلنت‌هاي بزرگ نيروگاهي بسازيم، چه اشكالي دارد اجازه دهيم CCHPها نصب شود و اين بخش برق را استفاده كند؟ در حقيقت توليد هم‌زمان برق، حرارت و برودت از اين طريق امكان‌پذير است. مي‌توانيم در ساختمان‌هاي تجاري اين اجازه را بدهيم، چون منبع گاز را در اختيار داريم. CCHP در جاهايي امكان‌پذير است كه برودت و حرارت را استفاده كنيد كه وقتي نصب شود، مي‌توانيم مثلا بخشي از برق را هم براي صنعت استخراج استفاده كنيم. خيلي منطق درستي دارد و يك نوع صادرات غيرمستقيم انرژي است كه مي‌توان آن را بررسي کرد و ارز ديجيتال به دست آورد. شايد اين ارزها براي كارهاي كلان، فعلا مكانيسم‌ها جواب ندهد، ولي براي خريدهاي خرد امكان‌پذير است؛ كمااينكه انجام مي‌شود. در ايران حدود 700 مگاوات برق را اكنون فارم‌ها (مرزعه استخراج) استفاده مي‌كنند كه اين عدد دائم رو به رشد است. من فرقي بين تحويل گاز به پتروشيمي‌ها و تحويل گاز به فارمرها با نرخ كمي بيشتر نمي‌بينم. هر دو اينها يك مقصد دارند. هر دو با مقصد صادراتي هستند كه درمورد پتروشيمي‌ها به‌واسطه تحريم‌ها، مسير سخت‌تر است و براي فارمرها ساده‌تر. اولي صادرات مستقيم است و دومي صادرات غيرمستقيم. به‌علاوه اجراي پلنت‎هاي پتروشيمي زمان و سرمايه زيادي لازم دارد. خلاصه اينکه استفاده از مزيت انرژي ايران در اين حوزه مي‎تواند کمک‎کننده باشد و بخشي از نياز ارزي کشور را تأمين كرده و به‌علاوه مي‎تواند براي اشتغال در نقاط دورافتاده کمک کند. اينها مسيرهايي است كه مي‌توان درموردشان فكر و سرمايه‌گذاري كرد و در شرايط فعلي مي‌تواند كمك‌كننده باشد. در نقل‌وانتقال پول هم اين مكانيسم‌ها مي‌تواند تا حدودي كارساز باشد. به‌صورت قطعي نمي‌گويم، اما درحال‌حاضر در كشور ما تقاضاي ارز‌هاي ديجيتال، قيمتش گاهی اندكي بيشتر از بازار جهاني است.
‌ چرا؟
يك‎ عده فرزندانشان خارج از كشور هستند، يك عده نقل‎وانتقال مالي دارند و مي‌خواهند پول انتقال بدهند كه با مكانيسم ارز ديجيتال راحت‌تر مي‌توانند اين كار را انجام دهند. درهرحال، ما توليد خوبي در ارزهاي ديجيتال داريم. فارم‌هايي كه توسعه پيدا كرده و رو به توسعه است. پس هم عرضه و هم تقاضا و درمجموع بازار رو به رشد خوبي در ايران در اين زمينه وجود دارد. به‎‌علاوه صنايع و خدمات جانبي موضوع نيز رو به گسترش است. اين ارز در صرافي خارج از كشور مبادله مي‌شود و مي‌تواند داخل كشور در اختيار ما قرار بگيرد. منتها فرمول‌ها براي اين موضوع، هنوز با رگولاتوري‌ها و مقررات تطبيق پيدا نكرده‌اند.
‌ يعني بسترهايش در ايران فراهم نيست و در سطح جهاني اين معاملات انجام مي‌شود؟
هنوز بسترها فراهم نيستند، اما مسئله اين است كه ارز ديجيتال مي‌تواند ظرفيت‌هايي را در اختيار كشور ما قرار دهد. بايد به‌جاي نگاه منفي نسبت به اين موضوع، به جنبه‌هاي مثبتش فكر كنيم. اينكه چه كاربردهايي مي‌تواند داشته باشد. از نظر من، ارزهاي ديجيتال چند كاربرد جدي مي‌توانند داشته باشند. در كاربرد اول، مي‌توان از فاصله برق پايه و پيك استفاده مفيد و مؤثر كرد. منابع گاز را در اختيار داريم، از نظر توليد برق مي‌توانيم به مکانيسم‌هاي CHP اجازه دهيم که کار کنند. در ارتباط با نقل‌وانتقالات پول هم مي‌توانيم تسهيلات مختصري داشته باشيم، گرچه بايد بيشتر فکر کرد که چطور مي‌توان از اين مکانيسم در تجارت استفاده کرد. مقوله فناوري‌هاي مالي، مقوله‌اي نو است و بايد مطالعات و توجه بيشتري در اين زمينه انجام شود.
‌ نمي‌توان ناديده گرفت كه برق يك صنعت استراتژيك براي كشورهاست و هيچ ‌كشوري واردات برق خود را منوط به يك كشور مشخص نمي‌كند كه اگر به اختلافي برخورد، كل سيستم كشور به‌يك‌باره فروبپاشد. بنابراين در اين نكته مطروحه از جانب شما، اين نقيصه وجود دارد. فكري براي آن داريد؟
اصلا نگاه ما اين نيست که برق از شبکه بگيريم، بلکه به اين موضوع به‌عنوان روشي براي صادرات گاز کشور و نيز تحقق ظرفيت انرژي‌هاي تجديدپذير مي‌توانيم نگاه کنيم. در حقيقت فارم‌ها برق اصلي مورد نياز را از طريق گاز با راندمان بالا از طريق نيروگاه‌هاي CCHP تأمين مي‌کنند و مي‌شود خواست بخشي از برق توليدي را هم به شبکه بدهند! مثلا مي‌توان رگولاتوري را طوري تعريف کرد که الزام کرد بخشي از برق را به شبکه به قيمت مناسب بدهند؛ مثلا در ساعات پيک. به اعتقاد بنده بايد از اين فرصت تکنولوژي براي صادرات انرژي و نيز تأمين برق مورد نياز کشور استفاده کرد. خوبي اين روش سرعت در اجرا، بازدهي مناسب و تمايل سرمايه‌گذاران خارجي براي تأمين تجهيزات است. به نظر بنده نبايد از کنار اين موضوع و ظرفيت‌هاي آن ساده گذشت.
‌ گفتيد مي‌توانيم در شرايط کنوني براي مبادلات از آن استفاده کنيم. منظورتان اين است که مي‌توانيم با پس‌زدن دلار و نگاهي به ارزهاي ديجيتال، مبادلات مالي‌مان را انجام دهيم؟
سخت است اين اظهارنظر را داشته باشيم. کساني‌ که در صنعت استخراج حضور دارند، قبول مي‌کنند و به شما کالا مي‌دهند و كاري هم ندارند بانكي براي انتقال ارز وجود ندارد. مبادلات ريز هم، شدني است. افراد و اشخاص بعضا بيت‌کوين را به فرزندانشان انتقال مي‌دهند که مي‌توانند از طريق صرافي‌ها به ارز کاغذي تبديل کنند يا خريد انجام دهند؛ مثلا در خبرها خوانديم که در فرودگاه آمستردام از طريق ATM‌ به شما پول مي‌دهد، اما در حجم کم يا در فروشگاه‌هايي به‌عنوان ابزار مالي مي‌پذيرند، اما در خريدهاي کلان هنوز چنين قابليتي وجود ندارد، اما مسيري است که مي‌توان در موردش کار کرد که آيا مي‌توانيم مکانيسم‌هايي را داشته باشيم که مبتني‌بر ارز ديجيتال باشند و براي خريدها به ما کمک کنند؟ فعلا برخي از مردم، براي انتقال پول، به‌نحوي از اين مکانيسم سود مي‌برند، خصوصا در شرايط چند ماه قبل که دسترسي به دلار در کشورمان سخت بود و محدوديت‌هاي زيادي وجودي داشت؛ آنها بيت‌کوين يا ارزهاي ديگر را خريده و به بستگانشان در خارج از کشور منتقل مي‌کردند. در ايران ميزان بيت‌کوين توليدي با توجه به توسعه فارم‌ها به ميزان خوبي در بازار عرضه مي‌شود.
‌ مشخص است چه ميزان است؟
آمار دقيقي وجود ندارد، چون اصولا رگولاتوري خاصي وجود ندارد. گفته مي‌شود حدود 800 مگاوات برق فعلا در اين صنعت مصرف مي‌شود. تقريبا معادل يك ميليون دلار روزانه توليد ارز ديجيتال داريم و با توجه به آمار سايت لوکال بيت‌کوين، ايراني‌ها حدود 16 ميليون دلار روزانه مبادله مي‌کنند؛ بازار قابل توجه و رو به رشد بزرگي مي‌تواند باشد.
‌ يعني معتقديد مي‌توان با ارزهاي ديجيتال، دلارهاي خانگي را به بخش توليد كشاند؟
همين‌طور است. مي‌توانيم با يك مکانيسم جايگزين، دلارهاي خانگي را به اقتصاد شيفت دهيم و سکه انرژي يا گازي را به‌عنوان پشتوانه‌ براي آن تعريف ‌کنيم. انرژي با واحد BTU يا گاز بر اساس مترمکعب را مي‌توانيم به‌صورت سکه‌هاي انرژي به بازار عرضه ‌کنيم. سکه‌هايي که به اين صورت به بازار عرضه مي‌شوند نسبت به دلار خانگي اين مزيت را دارند که ارزش اين کالا در بازار جهاني افزايش پيدا مي‌کند و ارزش آن حفظ مي‌شود و وابسته به ريال نيست. درحال‌حاضر، افراد براي حفظ سرمايه‌شان پول را به دلار تبديل مي‌کنند. حتي مي‌شود مکانيسم پشتوانه‌اي برابري با تتر ايجاد کرد: (يک دلار - يک تتر).
بعد در مکانيسمي آن را مبادله‌پذير و قابل استفاده كرد تا افراد حس کنند هر زمان بخواهند مي‌توانند آن را به ريال تبديل يا در برخي فروشگاه‌هاي مجازي براي سفرها و اسنپ از آن استفاده کنند که طبيعتا مزيتي در مقایسه با دلار کاغذي خواهد بود؛ چون دلار کاغذي بايد به ريال تبديل شود؛ اما ارز ديجيتال، به سهولت و هميشه قابل مبادله است. با اين مکانيسم مي‌توان دلارهاي خانگي را به سمت اقتصاد شيفت داد و منطقا (روي کاغذ) بايد جواب بدهد. اين راهكار، يکي از مسيرهايي است تا بتوانيم منابعي را که فعلا در جامعه بلوکه شده، آزاد کرده و در اختيار چرخه اقتصادي کشور قرار دهيم. به نظر مي‌آيد شدني است و بايد در اين زمينه توجه و دقت بيشتري داشته باشيم. حتي مي‌توان از ارزهاي ديجيتال در تأمين مالي پروژه‌ها استفاده كرد.
‌ اشاره كرديد که يكي از نكاتي كه مي‌توان از ارزهاي ديجيتال در آن استفاده كرد، تأمين مالي پروژه‌هاست. اين اتفاق چگونه مي‌تواند صورت گيرد؟
در تأمين مالي پروژه‌ها روش انتشار عمومي معروف به IPO سال‌ها وجود داشته است که به شکل سنتي تأمين سرمايه صورت مي‌گرفته است. به‌تازگی روش مبتني بر ارزهاي ديجيتال (Coin) به نام ICO تعريف و در بازار جهاني در حال قانونمندشدن است. مي‌توان اين روش را نيز در کشور قاعده‌مند کرد و در تأمين مالي پروژه‌ها به‌ويژه پروژه‌هاي حوزه انرژي مانند نيروگاه‌هاي خورشيدي استفاده كرد. مزيت اين روش سهولت اعتماد بيشتر و مبادله‌پذيري راحت‌تر ارزهاي ديجيتال است. کلا گزينه مناسبي در مقایسه با گزينه‌هاي مبتني بر اوراق بهادار سنتي است.
‌ به‌هر‌حال ابزاري که ايجاد شده، قدرت دلار را به چالش مي‌کشد. آيا مخالفتي در سطح جهاني با ارزهاي ديجيتال صورت گرفته است؟
بله، زياد. از طرف چين و آمريکا. يکي از مخالفت‌هاي جدي فعلا دلار است؛ اما خزانه‌داري آمريکا حرفش اين است که هنوز مقياس آن‌قدر بزرگ نيست و ما فقط مانيتور مي‌کنيم. حرفشان اين است که ما علاقه‌اي به اين مکانيسم نداريم؛ اما جا افتاده و در حال حرکت است؛ اما آن‌قدر بزرگ نيست که ما درباره آن حساس باشيم. عده‌اي هم نظرشان اين است که بالاخره زماني عمر دلار هم به پايان مي‌رسد و شايد اين مکانيسم‌ بتواند جايگزين باشد. فعلا ديدگاه‌ها متفاوت است. آنچه در رسانه‌ها گفته شده، اين است که ظرفيت بازار و حجم بازار ارز ديجيتال آن‌قدر بزرگ نيست که تهديدي به حساب بيايد و بيشتر بازار را مانيتور مي‌کنند تا اينکه بخواهند براي مقابله با آن، ورود کنند. به‌هر‌حال ابزاري است که گفته مي‌شود با حذف بانک‌هاي مرکزي و ساختار موجود، عملا جهان مالي ديگري را شکل خواهد داد. يعني فرم ديگري از مبادلات مالي مي‌تواند شکل بگيرد كه کاملا غيرمتمرکز و مبتني بر تکنولوژي است.
اتفاقي هم که به‌تازگی در اروپا براي ويزا افتاد و اختلافي که در سامانه متمرکز ويزا (Visa Card) به وجود آمد، عده‌اي به فکر فرو رفتند که شايد ارز ديجيتال به دليل اداره غيرمتمرکزش كه اصولا سرور متمرکزي ندارد و به ‌صورت نقطه به نقطه اداره مي‌شود، خيلي قابل اطمينان است و مي‌تواند به‌عنوان يك گزينه، بيشتر درباره‌اش فکر کرد. فعلا ارزهاي ديجيتال به‌ صورت سرکش، حرکت خودشان را ادامه مي‌دهند و مخالفت و موافقت دولت‌ها تأثيری جدي را در اين فضا نداشته و بازار در حال پيدا‌کردن خودش است و حرکت مي‌كند.

‌ يکي از مهم‌ترين پشتوانه‌هاي دولت‌ها پول است. وقتي اين پشتوانه از آنها گرفته مي‌شود و ديگر تحت نظارت‌شان نيست، قدرت دولت‌ها را مي‌شکند و منطقا بايد مقابل اين مکانيسم باشند. آيا شاهد اين اتفاق هستيد؟
خيلي از دولت‌ها مخالفت کرده و مي‌کنند؛ اما بايد اين روند را پذيرفت كه قدرت در حال انتقال از دولت‌ها به جامعه و سازمان‌هاي مردم‌نهاد است. به‌هر‌حال تکنولوژي راه خود را پيدا مي‌کند. پديده‌هاي نوظهور همين‌طور هستند که به آهستگي راه خود را مي‌يابند. پول کاغذي و مباني بانکي هم به نظر مي‌رسد سرنوشتش در حال تغيير است. به بيان ديگر دولت‌ها بايد كم‌كم به دنبال منشأ قدرت ديگري غير از بانک‌هاي مرکزي‌‌شان باشند. به‌هر‌حال دولت‌ها هميشه دست‌شان در جيب بانک مرکزي بوده و روش ديگري ظاهرا بلد نيستند. اگر افراد با هم مبادله کنند، اصولا بانکي وجود ندارد.
‌ اما آنها چندان مورد پذيرش قدرت‌ها نيستند... .
قطعا نيستند؛ اما اين، روند جهاني است؛ روندي است که به‌سرعت طي مي‌شود. الان تلگرام فيلتر شد، اتفاقي افتاد؟ نشنيديم کاربران تلگرام خيلي کم شوند.
‌ به‌هر‌حال مانع‌تراشي مي‌كنند... .
به نظر نمي‌آيد مانع‌تراشي‌ها اثربخش باشد. روندي است که خيلي از کسي دستور نمي‌گيرد. بيشتر مبتني بر اعتماد آدم‌هايي است که با هم مبادله مي‌کنند. ساختاری در حال شکل‌گيري است که بالاخره راه خودش را پيدا کرده و در حال بزرگ و بزرگ‌تر‌شدن است. به نظر مي‌رسد دولت‌هايي که عاقل بودند؛ مثل ژاپن سريع آن را قبول کردند. در کشور ما نگاه خيلي متفاوت بوده،‌ از ممنوعيت صددرصد صنعت استخراج و ارز ديجيتال شروع شده؛ تا بخش‌نامه اخير بانك مركزي که خيلي فضاها را باز کرده و اجازه داده و درباره موضوع مترقيانه نگاه کرده که اين روند، روند خوبي است و تحول شگرفي بوده است. اين امر نشان مي‌دهد دولت‌ها مجبور هستند بعضي موارد را بپذيرند و خودشان را با شرايط تطبيق دهند. حتي دولت‌هايي كه رانتير و نفتي هستند، هم درست است که دست‌شان در جيب شرکت‌ها، ماليات و... است؛ اما بالاخره مجبور هستند شرايط را بپذيرند. هر تکنولوژي نقاط قوت و ضعفي دارد. بايد سيستم‌ها طوري طراحي شوند که از نقاط قوت، حداکثر بهره‌برداري را داشته باشيم و ضعف‌ها را به حداقل برسانيم. يکي از فناوري‌هايي که در آينده نزديک گفته مي‌شود قدرت‌هاي متمركز را کم مي‌کند، فناوري زنجيره بلوكي است که فعلا نمودش در ارز ديجيتال است كه به جنگ بانک‌هاي مرکزي رفته است. اينکه در حوزه‌هاي ديگر چطور خودش را نشان دهد، بايد منتظر آينده باشيم که چطور خودش را تطبيق خواهد داد. به عقيده من، بايد حتما فناوري‌هاي روز را به‌خوبي بشناسيم و از ظرفيت‌هايش استفاده کنيم. فناوري‌هاي ارزهاي ديجيتال در بخش‌هاي مختلف نظير نقل‌وانتقال پول و جذب منابع مالي مسدود‌شده و به شکل دلارهاي کاغذي در خانه‌ها مي‌تواند مفيد باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.