از تبعیض و استعمار
مــانــی سپهــــری: «فرزندخوانده» رمانی است از خوآن خوسه سائر، نویسنده آرژانتینی، که با ترجمه ونداد جلیلی در نشر چشمه منتشر شده است. خوآن خوسه سائر چنانکه در مقدمه ترجمه فارسی «فرزندخوانده» اشاره شده «در کنار هموطنش سزار آیرا و روبرتو بولانیوِ شیلیـــایی، از جمــله مهــمترین نویسندگان نسل دوم ادبیات معاصر آمریکای لاتین است». سائر تحصیلکرده رشته حقوق و فلسفه در دانشگاه لیتورالِ شهر سانتافه آرژانتین است. در مقدمه ترجمه فارسی رمان «فرزندخوانده» همچنین به این نکته اشاره شده که این رمان به عقیده بعضی منتقدان مهمترین رمان خوآن خوسه سائر و یک رمان پسااستعماری است. در بخشی از این مقدمه آمده است که این رمان را «به سبب شاعرانگی نثر و روایت، بینامتنیت تاریخی و پرداخت دقیق و نوآورانهی فلسفیاش، شعری بلند، داستانی تاریخی، رمانی فلسفی و روایتی پستمدرن دربارهی ریشههای استعمار نامیدهاند».
در پایان ترجمه فارسی این رمان، مقالهای از ریتا ده گراندیس آمده با عنوان «بینامتنیت و تاریخ در ادبیات داستانی پستمدرن». نویسنده در این مقاله به نخستین برخورد استعماری در رمان «فرزندخوانده» پرداخته است. ریتا ده گراندیس از «فرزندخوانده» به عنوان یک «فراداستان تاریخنگارانه» نام برده که «پرسشهایی دربارهی ماهیت تاریخ مطرح میکند». در بخشی از این مقاله درباره این رمان آمده است: «فرزندخوانده داستان یک خدمتکار نوجوان کشتی است که پس از جانبه در بردن از حملهای مصیبتبار، ده سال میان سرخپوستان کولاستینه محبوس ماند و بعد اردوی اعزامی مکتشفان اسپانیایی او را نجات داد. عاقبت به اسپانیا بازگشت و در شصتسالگی تصمیم گرفت خاطراتش را بنویسد». در این مقاله همچنین درباره شیوه روایتگری سائر در رمان فرزندخوانده آمده است: «سائر نوشتههای دوران استعماری را منبع اثرش گرفته و فرزندخوانده را به صورت داستانی درون داستانی دیگر، یا شاید درون روایتی از یک رخداد تاریخی فرضی بازآورده که به صورت افسانه سینهبهسینه به ما رسیده است». ریتا ده گراندیس در مقاله یادشده به خوانش هجوگونه تاریخ در این رمان اشاره میکند. او همچنین درباره
کارکرد بینامتنیت در چنین رمانی مینویسد: «این نوع ادبیات داستانی پستمدرن مدهای بینامتنی را به صورت فضایی ممتاز برمیگزیند تا دیالوگی انتقادی در برابر معرفت تاریخی ایجاد کند. بنابراین آنچه در فرزندخوانده برای ما جالبتوجه است، روش سائر در توزیعِ فضاییِ منابع تاریخی این نخستین برخورد استعماری در قلمرو بینامتنیت است». در بخش پایانی این مقاله آمده است: «شاید حقیقت این باشد که امروزه نگاشتن تاریخ آمریکای لاتین صرفا اسباب افت بیشتر اعتبار تاریخ این منطقه میشود و، هر چند نمیتوان ادعا کرد ادبیات داستانی جایگزین تاریخ اصیل شده است، منتفیبودن امکان تصدیق و تأیید تاریخ را آشکار میکند».
از دیگر آثار سائر میتوان به رمان «موقعیت» اشاره کرد؛ رمانی که سائر به خاطر آن جایزه نادال را دریافت کرد. آنچه میخوانید سطرهای آغازین رمان «فرزندخوانده» است: «از آن سواحل خلوت بیش از هر چیز عظمت آسمان در یاد من ماند. بارها پیش آمد که خودم را زیر آن آبی بیکران حقیر و ناچیز بیابم: ما در ساحل زرد مثل مورچههایی در بیابان بودیم. اگر اکنون که پیر شدهام در شهرها روزگار میگذرانم، به این دلیل است که زندگی در شهر افقی است، که شهر آسمان را از چشم پنهان میکند. اما آنجا شبها زیر سقف آسمان میخوابیدیم و حس میکردیم در دریای ستارگان غرق شدهایم. ستارهها چنان درشت و نزدیک بود که گفتی در دسترسمان است، ستارگان بیشمار که سیاهیِ میانشان ناچیز بود و نورشان بس درخشان و تابان، انگار آسمان دیوارِ پولکباران آتشفشانی فعال باشد که از دهانهاش درخششی ابدی به چشم میخورد. یتیمی مرا به بندرها کشاند...».
رمان «تندباد» نوشته لوران گوده و ترجمه حسین سلیمانینژاد از دیگر رمانهای خارجی منتــشرشده در نشــر چشمه است. لوران گوده از نویسنــدگان مطرح معاصر فرانسه است.
گوده چنانکه در مقدمه ترجمه فارسی رمان «تندباد» آمده است «نویسندهای است که در هر یک از آثارش به گوشهای از جهان سر میزند و با پرداختن به رویدادها، آداب و رسوم، تاریخ، عقاید و مصیبتهایی که انسان خواسته یا ناخواسته با آنها درگیر است، پنجرهی دنیای متفاوتی برابرِ چشمان ما باز میکند».
وقایع رمان «گردباد» لوران گوده در متن توفان کاترینا در امریکا اتفاق میافتد.
این رمان متأثر از تبعیض بین سیاهپوستان و سفیدپوستان در لحظه وقوع توفان نوشته شده است؛ سیاهپوستانی که در لحظه وقوع توفان جایی برای پناهبردن نداشتهاند و سفیدپوستانی که به محض وقوع فاجعه خانههای خود را ترک کردهاند. در بخشی از مقدمه ترجمه فارسی رمان درباره این موضوع و همچنین در این باره که این رمان و شخصیتهای آن چگونه شکل گرفتهاند آمده است: «با شروع توفان در جنوب ایالات متحده، اکثر محلههای مرفهنشین تخلیه شدهاند، اما ساکنان سیاهپوستِ بخشهای فقیر در خانههای خود ماندهاند چون نه وسیلهای برای فرار دارند و نه تمایلی، چراکه زندگی برای آنها در جای دیگر بیمعناست.
گوده، که پس از این فاجعه بسیار منقلب شده بود، شروع کرد به گردآوری عکسها و مقالههایی از روزنامههای آن روزها. چند سال لازم بود تا با مرور این مجموعه، شخصیتها کمکم شکل بگیرند».
در ادامه این بخش از مقدمه با ارجاع به گفتهای از خود گوده در برنامهای تلویزیونی درباره چگونگی زادهشدن یکی از شخصیتهای رمان به نام ژوزفین لینک استیلسون، که داستان با او آغاز میشود، آمده است که «ژوزفین لینک استیلسونِ تقریبا صدساله به طور مستقیم از یکی از همین عکسها زاده شده است، عکسِ زن سیاهپوستی که پرچم امریکا را بر شانه حمل میکند».
گوده درباره این شخصــیت و اینکــه چگونه جای خود را در رمان او باز کرده گفته است: «او خودش را به من تحمیل کرد... از همان ابتدا حضور داشت... اما رفتهرفته جای خود را باز و بازتر کرد و من با خودم گفتم که داستان باید با او آغاز شود و پایان یابد. چون صدای اوست که خواننده را به عمق ماجرا میبرد... من شخصیتی میخواستم که لبریز باشد از خشم و نفرت».
آنچه میخوانید قسمتی است از این رمان: «شهر در جوش و خروش است و لحظهشماری میکند. شهر خودش را آماده میکند و امیدوار است که تندباد ضعیف شود یا مسیرش را تغییر دهد، ولی ما، ما جنب نمیخوریم. آنها صبحِ اولِ وقت رسیدند. من هم کاری را کردم که بقیه میکردند، خودم را به نردهها چسباندم تا چیزی ببینم، ولی آنها به راهروِ ما نیامدند. بالاخره تاش است که میفهمد قضیه از چه قرار است. میگوید آمدهاند سگها را ببرند. حرفش را باور نمیکنم. تأکید میکند به مرگ تو باکلی، خودم دیدم. تاش توالتهای حیاط را تمیز میکند و آمدنِ چهار کامیونِ تمیز و براق را دیده است. تکرار میکند، همهی سگها را بار میزنند. ولمن میگوید شاید میترسند که سگها برای بیرون خطرناک باشند و برای همین آنها را جمع میکنند، ولی پیکو میگوید اینطور نیست و او جریان سگها را میداند، چون در اینباره با پرستار مارگارت که هر روز ساعت هشت و پانزده دقیقه برای تزریق آمپول میبیندش صحبت کرده است. او برایش توضیح داده که به سگها قلاده زدهاند. هرکدامِ آنها پروندهای دارد و مشخصاتشان ثبت خواهد شد. آنها را سوار این کامیونهای گرمونرمِ تهویهدار میکنند و به
هوستون میفرستند...».
مــانــی سپهــــری: «فرزندخوانده» رمانی است از خوآن خوسه سائر، نویسنده آرژانتینی، که با ترجمه ونداد جلیلی در نشر چشمه منتشر شده است. خوآن خوسه سائر چنانکه در مقدمه ترجمه فارسی «فرزندخوانده» اشاره شده «در کنار هموطنش سزار آیرا و روبرتو بولانیوِ شیلیـــایی، از جمــله مهــمترین نویسندگان نسل دوم ادبیات معاصر آمریکای لاتین است». سائر تحصیلکرده رشته حقوق و فلسفه در دانشگاه لیتورالِ شهر سانتافه آرژانتین است. در مقدمه ترجمه فارسی رمان «فرزندخوانده» همچنین به این نکته اشاره شده که این رمان به عقیده بعضی منتقدان مهمترین رمان خوآن خوسه سائر و یک رمان پسااستعماری است. در بخشی از این مقدمه آمده است که این رمان را «به سبب شاعرانگی نثر و روایت، بینامتنیت تاریخی و پرداخت دقیق و نوآورانهی فلسفیاش، شعری بلند، داستانی تاریخی، رمانی فلسفی و روایتی پستمدرن دربارهی ریشههای استعمار نامیدهاند».
در پایان ترجمه فارسی این رمان، مقالهای از ریتا ده گراندیس آمده با عنوان «بینامتنیت و تاریخ در ادبیات داستانی پستمدرن». نویسنده در این مقاله به نخستین برخورد استعماری در رمان «فرزندخوانده» پرداخته است. ریتا ده گراندیس از «فرزندخوانده» به عنوان یک «فراداستان تاریخنگارانه» نام برده که «پرسشهایی دربارهی ماهیت تاریخ مطرح میکند». در بخشی از این مقاله درباره این رمان آمده است: «فرزندخوانده داستان یک خدمتکار نوجوان کشتی است که پس از جانبه در بردن از حملهای مصیبتبار، ده سال میان سرخپوستان کولاستینه محبوس ماند و بعد اردوی اعزامی مکتشفان اسپانیایی او را نجات داد. عاقبت به اسپانیا بازگشت و در شصتسالگی تصمیم گرفت خاطراتش را بنویسد». در این مقاله همچنین درباره شیوه روایتگری سائر در رمان فرزندخوانده آمده است: «سائر نوشتههای دوران استعماری را منبع اثرش گرفته و فرزندخوانده را به صورت داستانی درون داستانی دیگر، یا شاید درون روایتی از یک رخداد تاریخی فرضی بازآورده که به صورت افسانه سینهبهسینه به ما رسیده است». ریتا ده گراندیس در مقاله یادشده به خوانش هجوگونه تاریخ در این رمان اشاره میکند. او همچنین درباره
کارکرد بینامتنیت در چنین رمانی مینویسد: «این نوع ادبیات داستانی پستمدرن مدهای بینامتنی را به صورت فضایی ممتاز برمیگزیند تا دیالوگی انتقادی در برابر معرفت تاریخی ایجاد کند. بنابراین آنچه در فرزندخوانده برای ما جالبتوجه است، روش سائر در توزیعِ فضاییِ منابع تاریخی این نخستین برخورد استعماری در قلمرو بینامتنیت است». در بخش پایانی این مقاله آمده است: «شاید حقیقت این باشد که امروزه نگاشتن تاریخ آمریکای لاتین صرفا اسباب افت بیشتر اعتبار تاریخ این منطقه میشود و، هر چند نمیتوان ادعا کرد ادبیات داستانی جایگزین تاریخ اصیل شده است، منتفیبودن امکان تصدیق و تأیید تاریخ را آشکار میکند».
از دیگر آثار سائر میتوان به رمان «موقعیت» اشاره کرد؛ رمانی که سائر به خاطر آن جایزه نادال را دریافت کرد. آنچه میخوانید سطرهای آغازین رمان «فرزندخوانده» است: «از آن سواحل خلوت بیش از هر چیز عظمت آسمان در یاد من ماند. بارها پیش آمد که خودم را زیر آن آبی بیکران حقیر و ناچیز بیابم: ما در ساحل زرد مثل مورچههایی در بیابان بودیم. اگر اکنون که پیر شدهام در شهرها روزگار میگذرانم، به این دلیل است که زندگی در شهر افقی است، که شهر آسمان را از چشم پنهان میکند. اما آنجا شبها زیر سقف آسمان میخوابیدیم و حس میکردیم در دریای ستارگان غرق شدهایم. ستارهها چنان درشت و نزدیک بود که گفتی در دسترسمان است، ستارگان بیشمار که سیاهیِ میانشان ناچیز بود و نورشان بس درخشان و تابان، انگار آسمان دیوارِ پولکباران آتشفشانی فعال باشد که از دهانهاش درخششی ابدی به چشم میخورد. یتیمی مرا به بندرها کشاند...».
رمان «تندباد» نوشته لوران گوده و ترجمه حسین سلیمانینژاد از دیگر رمانهای خارجی منتــشرشده در نشــر چشمه است. لوران گوده از نویسنــدگان مطرح معاصر فرانسه است.
گوده چنانکه در مقدمه ترجمه فارسی رمان «تندباد» آمده است «نویسندهای است که در هر یک از آثارش به گوشهای از جهان سر میزند و با پرداختن به رویدادها، آداب و رسوم، تاریخ، عقاید و مصیبتهایی که انسان خواسته یا ناخواسته با آنها درگیر است، پنجرهی دنیای متفاوتی برابرِ چشمان ما باز میکند».
وقایع رمان «گردباد» لوران گوده در متن توفان کاترینا در امریکا اتفاق میافتد.
این رمان متأثر از تبعیض بین سیاهپوستان و سفیدپوستان در لحظه وقوع توفان نوشته شده است؛ سیاهپوستانی که در لحظه وقوع توفان جایی برای پناهبردن نداشتهاند و سفیدپوستانی که به محض وقوع فاجعه خانههای خود را ترک کردهاند. در بخشی از مقدمه ترجمه فارسی رمان درباره این موضوع و همچنین در این باره که این رمان و شخصیتهای آن چگونه شکل گرفتهاند آمده است: «با شروع توفان در جنوب ایالات متحده، اکثر محلههای مرفهنشین تخلیه شدهاند، اما ساکنان سیاهپوستِ بخشهای فقیر در خانههای خود ماندهاند چون نه وسیلهای برای فرار دارند و نه تمایلی، چراکه زندگی برای آنها در جای دیگر بیمعناست.
گوده، که پس از این فاجعه بسیار منقلب شده بود، شروع کرد به گردآوری عکسها و مقالههایی از روزنامههای آن روزها. چند سال لازم بود تا با مرور این مجموعه، شخصیتها کمکم شکل بگیرند».
در ادامه این بخش از مقدمه با ارجاع به گفتهای از خود گوده در برنامهای تلویزیونی درباره چگونگی زادهشدن یکی از شخصیتهای رمان به نام ژوزفین لینک استیلسون، که داستان با او آغاز میشود، آمده است که «ژوزفین لینک استیلسونِ تقریبا صدساله به طور مستقیم از یکی از همین عکسها زاده شده است، عکسِ زن سیاهپوستی که پرچم امریکا را بر شانه حمل میکند».
گوده درباره این شخصــیت و اینکــه چگونه جای خود را در رمان او باز کرده گفته است: «او خودش را به من تحمیل کرد... از همان ابتدا حضور داشت... اما رفتهرفته جای خود را باز و بازتر کرد و من با خودم گفتم که داستان باید با او آغاز شود و پایان یابد. چون صدای اوست که خواننده را به عمق ماجرا میبرد... من شخصیتی میخواستم که لبریز باشد از خشم و نفرت».
آنچه میخوانید قسمتی است از این رمان: «شهر در جوش و خروش است و لحظهشماری میکند. شهر خودش را آماده میکند و امیدوار است که تندباد ضعیف شود یا مسیرش را تغییر دهد، ولی ما، ما جنب نمیخوریم. آنها صبحِ اولِ وقت رسیدند. من هم کاری را کردم که بقیه میکردند، خودم را به نردهها چسباندم تا چیزی ببینم، ولی آنها به راهروِ ما نیامدند. بالاخره تاش است که میفهمد قضیه از چه قرار است. میگوید آمدهاند سگها را ببرند. حرفش را باور نمیکنم. تأکید میکند به مرگ تو باکلی، خودم دیدم. تاش توالتهای حیاط را تمیز میکند و آمدنِ چهار کامیونِ تمیز و براق را دیده است. تکرار میکند، همهی سگها را بار میزنند. ولمن میگوید شاید میترسند که سگها برای بیرون خطرناک باشند و برای همین آنها را جمع میکنند، ولی پیکو میگوید اینطور نیست و او جریان سگها را میداند، چون در اینباره با پرستار مارگارت که هر روز ساعت هشت و پانزده دقیقه برای تزریق آمپول میبیندش صحبت کرده است. او برایش توضیح داده که به سگها قلاده زدهاند. هرکدامِ آنها پروندهای دارد و مشخصاتشان ثبت خواهد شد. آنها را سوار این کامیونهای گرمونرمِ تهویهدار میکنند و به
هوستون میفرستند...».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.