|

دوگانگي در پوشش خبري

محمدجواد لساني-پژوهشگر

حديث شريفي از رحمة للعالمين، حضرت محمد مصطفي (ص) نقل شده که براي هر دين‌مداري، شايان‌توجه است؛ نه مي‌توان به‌راحتي از کنار اين سخن گذشت و آن را به باد فراموشي سپرد و نه مي‌توان به شکلي دلخواه، توجيه و تأويلش کرد. تقريبا تمامي گروه‌هاي اعتقادي اسلام، اين حديث نبوي را در کتاب‌هاي خود آورده‌اند. سخن فرستاده حق‌تعالی چنين است که اگر شخصي از هم‌کيشان، (بر اثر فشار و آسيبي که به او رسيده) ندا سردهد که ‌اي مسلمانان! (مرا دريابيد) و کسي آن صدا را بشنود و بي‌توجهي نشان دهد، نمي‌توان او را مسلمان ناميد! تکليف دين‌داران در واکنش به اين سخن کاملا روشن است. حال اگر خبري برسد که در اقليمي ستم روا مي‌شود، در‌حالي‌که ساکنان آن مسلمان هستند، آدمي چگونه مي‌تواند حرفي نزند و بر اين تصوير ناگوار چشم فروبندد؟ البته مسئله ستم بر مسلمانان سخن تازه‌اي نيست. در نقاط گوناگوني از پنج قاره جهان، اين ظلم آشکار رخ مي‌دهد و در ايران پوشش مناسبي از آن اخبار شده است. به‌ويژه آنکه صدا‌وسيماي کشور واکنش‌هاي پررنگي از خود نشان داده است اما سرزمين‌هايي هم هستند که بنا به هر مصلحتی که دليل آن مبهم است، به آن صداها چندان اعتنايي نمي‌شود. نکته شنيدني اين است که صداي مظلوميت آن قوم را دنيا شنيده است اما در اينجا برخي در رسانه راديو و تلويزيون توجهی به آن ندارند. موضوع شرایطی است که بر مسلمانان قوم اويغور(Uyghur) مي‌رود. چه مصلحتي مي‌تواند پربهاتر از اين باشد که دولت‌هاي اسلامي، بايد به هر قيمتي از حقوق مسلمانان ديگر دفاع کنند. شايد ضروري باشد فشرده‌اي از تاريخ قوم اويغور بازگو شود تا بحث درباره اين نژاد، روشن‌تر شود؛ اويغورها ريشه تمدني ديريني دارند. آنها در هزاره اول ميلادي صاحب يک امپراتوري شدند و در طول تاريخ، ترکستان بزرگ‌ حاکمان‌ نيرومند خود را داشته ‌است. مي‌توان به‌روشني گفت اين سرزمين‌ توانست پيونددهنده چين با دنياي اسلام شود. اويغورها، سده‌هاي طولاني بخش اصلي جاده ابريشم را در دست مي‌گيرند که تأثير فراواني در تمدن‌زايي آن قوم داشته و ثروت انبوهي برايشان به ارمغان آورده است. تا آنکه به سال ۲۱۹ خورشيدي لشکرياني از قرقيزها به کيان اويغورها يورش مي‌برند و استقلال آنها را به‌سختي تهديد مي‌کنند. استيلاي خارجي بر اين قوم، در سده‌هاي معاصر هم ادامه مي‌يابد. سرانجام به سال ۱۸۸۴ميلادي، قلمرو نيم‌بند آنها به نام «ترکستان شرقي» از هم مي‌پاشد. بدين‌گونه، از130 سال پيش به اين‌سو، چيني‌هاي مهاجم مصدر قدرت در آن خطه مي‌شوند. آنها سرزمين اويغورها را به ايالت‌هاي خود ضميمه مي‌کنند و نامش را به «سين‌کيانگ» تغيير مي‌دهند. اين قلمرو که بالاي 12ميليون جمعيت اويغوري دارد، در شمال غرب چين قرار گرفته است. بخشي از اويغورها هم ساکن کشور قزاقستان و اندکي هم در قرقيزستان سکونت يافته‌اند. تاکنون اويغورها بارها کوشيده‌اند تا از استيلاي خارجي رها شوند و براي آرمان خويش هزينه‌هاي زيادي به جان بخرند اما با وجود محروميت‌ها و زنداني‌شدن به جرم دين‌داري، دادخواهي‌شان به جايي نرسيده است. پکن هم بارها اين کوشندگان ديني را خرابکار دانسته و جرمشان را اقدام ضد امنيت کشور قلمداد کرده است. برای مثال از ۹۳۸ مدرسه ايالتي که زبان عربي تدريس مي‌کردند، آخرين آن را دولت در سال ۱۹۹۶ ميلادي به تعطيلي کشاند. با ورود به هزاره سوم ميلادي، دانش‌آموزاني از اين نژاد، به جرم شرکت در کلاس‌هاي آموزشي دستگير مي‌شوند و دانشجوياني هم به جرم وفاداري به مناسک ديني، از دانشگاه‌ها اخراج مي‌شوند. بيشتر ترکان مسلمان هم که شغلي دارند و به نماز پايبند هستند، از سر کار اخراج مي‌شوند.
تنها در يکي از نامه‌هاي سازمان عفو بين‌الملل آمده که تعداد 500 نفر اويغوري از ۱۹۸۵ ميلادي تاکنون به جرم‌هاي سياسي اعدام شده‌اند.
از نظر اعتراضات خياباني هم يک نمونه دم دستي مي‌توان مثال آورد؛ اويغورها در تجمعي که در شهر «اورومچي»، مرکز ايالت سين کيانگ برگزار کردند، با هجوم بي‌امان يگان‌هاي نظامي مواجه مي‌شوند. ازآنجاکه قانون مدني کشور حقوقي برابر مانند شهروندان چيني براي اويغورها قائل نيست، دادگاه‌هاي چين نمي‌توانند داد اين مردم بي‌پناه را بستانند. سازمان همکاری اسلامي نیز در این زمینه منفعل است. آخرين خبر متعلق است به يک هنرمند ناراضي اويغوري به نام «عبدالرحيم هيئت». او نوازنده دوتار است و گويا سرودي با سازخود اجرا کرده که به قهرمانان قومش اشاره مي‌کند. خبرها حاکي ست که او نيز به اردوگاه يک‌ميليوني ترک‌ها فرستاده شده و چه‌بسا جانش نيز به خطر افتاده باشد. نامه اعتراضي رئيس‌جمهور ترکيه به دولت چين درباره اين هنرمند، مي‌تواند روزنه اميدي باشد تا ديگران نيز در کشورهاي مسلمان با او هم‌صدايي کنند.آموزه دومي نیز از پيامبر رحمت (ص) پيش‌روي پيروان اوست؛ «همه شما چون دندانه‌هاي شانه با هم برابريد». توشه اين سفارش‌ها، رسيدن به نگاه «يکسان‌بين» است تا به دور از هرگونه يک‌سونگري و خارج از معادلات سياسي به داد هم‌کيشان رسيد. آدم مسلماني که در منطقه خاورميانه زير تازيانه ستم است، هيچ‌گونه تفاوتي با آدم مسلمان اويغوري در آسياي مرکزي ندارد. با شنيدن اين وقايع موازي، آدمي، ناخواسته به ياد جمله آشنايي هم مي‌افتد؛ تعبير«آدم، آدم است» را «برتولت برشت»، انديشمند آلماني به کار برد و براي نمايش‌نامه معروفش برگزيد تا از تبعيض خاموش ميان آدم‌هاي مشابه يکديگر پرده بردارد و حقوق انساني را روي صحنه با زبان هنر بازگو کند.
حديث شريفي از رحمة للعالمين، حضرت محمد مصطفي (ص) نقل شده که براي هر دين‌مداري، شايان‌توجه است؛ نه مي‌توان به‌راحتي از کنار اين سخن گذشت و آن را به باد فراموشي سپرد و نه مي‌توان به شکلي دلخواه، توجيه و تأويلش کرد. تقريبا تمامي گروه‌هاي اعتقادي اسلام، اين حديث نبوي را در کتاب‌هاي خود آورده‌اند. سخن فرستاده حق‌تعالی چنين است که اگر شخصي از هم‌کيشان، (بر اثر فشار و آسيبي که به او رسيده) ندا سردهد که ‌اي مسلمانان! (مرا دريابيد) و کسي آن صدا را بشنود و بي‌توجهي نشان دهد، نمي‌توان او را مسلمان ناميد! تکليف دين‌داران در واکنش به اين سخن کاملا روشن است. حال اگر خبري برسد که در اقليمي ستم روا مي‌شود، در‌حالي‌که ساکنان آن مسلمان هستند، آدمي چگونه مي‌تواند حرفي نزند و بر اين تصوير ناگوار چشم فروبندد؟ البته مسئله ستم بر مسلمانان سخن تازه‌اي نيست. در نقاط گوناگوني از پنج قاره جهان، اين ظلم آشکار رخ مي‌دهد و در ايران پوشش مناسبي از آن اخبار شده است. به‌ويژه آنکه صدا‌وسيماي کشور واکنش‌هاي پررنگي از خود نشان داده است اما سرزمين‌هايي هم هستند که بنا به هر مصلحتی که دليل آن مبهم است، به آن صداها چندان اعتنايي نمي‌شود. نکته شنيدني اين است که صداي مظلوميت آن قوم را دنيا شنيده است اما در اينجا برخي در رسانه راديو و تلويزيون توجهی به آن ندارند. موضوع شرایطی است که بر مسلمانان قوم اويغور(Uyghur) مي‌رود. چه مصلحتي مي‌تواند پربهاتر از اين باشد که دولت‌هاي اسلامي، بايد به هر قيمتي از حقوق مسلمانان ديگر دفاع کنند. شايد ضروري باشد فشرده‌اي از تاريخ قوم اويغور بازگو شود تا بحث درباره اين نژاد، روشن‌تر شود؛ اويغورها ريشه تمدني ديريني دارند. آنها در هزاره اول ميلادي صاحب يک امپراتوري شدند و در طول تاريخ، ترکستان بزرگ‌ حاکمان‌ نيرومند خود را داشته ‌است. مي‌توان به‌روشني گفت اين سرزمين‌ توانست پيونددهنده چين با دنياي اسلام شود. اويغورها، سده‌هاي طولاني بخش اصلي جاده ابريشم را در دست مي‌گيرند که تأثير فراواني در تمدن‌زايي آن قوم داشته و ثروت انبوهي برايشان به ارمغان آورده است. تا آنکه به سال ۲۱۹ خورشيدي لشکرياني از قرقيزها به کيان اويغورها يورش مي‌برند و استقلال آنها را به‌سختي تهديد مي‌کنند. استيلاي خارجي بر اين قوم، در سده‌هاي معاصر هم ادامه مي‌يابد. سرانجام به سال ۱۸۸۴ميلادي، قلمرو نيم‌بند آنها به نام «ترکستان شرقي» از هم مي‌پاشد. بدين‌گونه، از130 سال پيش به اين‌سو، چيني‌هاي مهاجم مصدر قدرت در آن خطه مي‌شوند. آنها سرزمين اويغورها را به ايالت‌هاي خود ضميمه مي‌کنند و نامش را به «سين‌کيانگ» تغيير مي‌دهند. اين قلمرو که بالاي 12ميليون جمعيت اويغوري دارد، در شمال غرب چين قرار گرفته است. بخشي از اويغورها هم ساکن کشور قزاقستان و اندکي هم در قرقيزستان سکونت يافته‌اند. تاکنون اويغورها بارها کوشيده‌اند تا از استيلاي خارجي رها شوند و براي آرمان خويش هزينه‌هاي زيادي به جان بخرند اما با وجود محروميت‌ها و زنداني‌شدن به جرم دين‌داري، دادخواهي‌شان به جايي نرسيده است. پکن هم بارها اين کوشندگان ديني را خرابکار دانسته و جرمشان را اقدام ضد امنيت کشور قلمداد کرده است. برای مثال از ۹۳۸ مدرسه ايالتي که زبان عربي تدريس مي‌کردند، آخرين آن را دولت در سال ۱۹۹۶ ميلادي به تعطيلي کشاند. با ورود به هزاره سوم ميلادي، دانش‌آموزاني از اين نژاد، به جرم شرکت در کلاس‌هاي آموزشي دستگير مي‌شوند و دانشجوياني هم به جرم وفاداري به مناسک ديني، از دانشگاه‌ها اخراج مي‌شوند. بيشتر ترکان مسلمان هم که شغلي دارند و به نماز پايبند هستند، از سر کار اخراج مي‌شوند.
تنها در يکي از نامه‌هاي سازمان عفو بين‌الملل آمده که تعداد 500 نفر اويغوري از ۱۹۸۵ ميلادي تاکنون به جرم‌هاي سياسي اعدام شده‌اند.
از نظر اعتراضات خياباني هم يک نمونه دم دستي مي‌توان مثال آورد؛ اويغورها در تجمعي که در شهر «اورومچي»، مرکز ايالت سين کيانگ برگزار کردند، با هجوم بي‌امان يگان‌هاي نظامي مواجه مي‌شوند. ازآنجاکه قانون مدني کشور حقوقي برابر مانند شهروندان چيني براي اويغورها قائل نيست، دادگاه‌هاي چين نمي‌توانند داد اين مردم بي‌پناه را بستانند. سازمان همکاری اسلامي نیز در این زمینه منفعل است. آخرين خبر متعلق است به يک هنرمند ناراضي اويغوري به نام «عبدالرحيم هيئت». او نوازنده دوتار است و گويا سرودي با سازخود اجرا کرده که به قهرمانان قومش اشاره مي‌کند. خبرها حاکي ست که او نيز به اردوگاه يک‌ميليوني ترک‌ها فرستاده شده و چه‌بسا جانش نيز به خطر افتاده باشد. نامه اعتراضي رئيس‌جمهور ترکيه به دولت چين درباره اين هنرمند، مي‌تواند روزنه اميدي باشد تا ديگران نيز در کشورهاي مسلمان با او هم‌صدايي کنند.آموزه دومي نیز از پيامبر رحمت (ص) پيش‌روي پيروان اوست؛ «همه شما چون دندانه‌هاي شانه با هم برابريد». توشه اين سفارش‌ها، رسيدن به نگاه «يکسان‌بين» است تا به دور از هرگونه يک‌سونگري و خارج از معادلات سياسي به داد هم‌کيشان رسيد. آدم مسلماني که در منطقه خاورميانه زير تازيانه ستم است، هيچ‌گونه تفاوتي با آدم مسلمان اويغوري در آسياي مرکزي ندارد. با شنيدن اين وقايع موازي، آدمي، ناخواسته به ياد جمله آشنايي هم مي‌افتد؛ تعبير«آدم، آدم است» را «برتولت برشت»، انديشمند آلماني به کار برد و براي نمايش‌نامه معروفش برگزيد تا از تبعيض خاموش ميان آدم‌هاي مشابه يکديگر پرده بردارد و حقوق انساني را روي صحنه با زبان هنر بازگو کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.