مشکل مطبوعات نیمهآزاد پوتین
نینا ل. خروشچووا، نوه نیکیتا خروشچف، صدر هیئترئیسه سابق اتحاد جماهیر شوروی که استاد امور بینالملل در مدرسه نیویورک و نویسنده «تصویر نابوکوف: روسیه بین هنر و سیاست» و «آخرین خروشچف: سفر به گولاگ از ذهن روس» است، به تازگی مقالهای نوشته که در روزهای نخست سال 2019 منتشر شد با عنوان «مشکل مطبوعات نیمهآزاد پوتین». او در این مقاله این نکته اساسی را مورد بحث قرار داده است که در رژیم نیمهاقتدارگرایی مانند حکومت ولادیمیر پوتین بر روسیه رفتار مردم کاملا تحت کنترل رئیس آن نیست و سرایت این حالت به رسانهها نتایج غیرمنتظرهای برای داخلیها و خارجیها پدید میآورد. بخشهایی از این مقاله را میخوانیم.
ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، ماه گذشته در کنفرانسی مطبوعاتی که بسیار در رسانهها بازتاب داشت، با اعتمادبهنفس و از موضع بالا از اوکراین انتقاد کرد و علیه شکایتهای «غیرمنصفانه» غرب در مورد رفتار روسیه سخن گفت. او با اشاره به خروج آمریکا از پیمان نیروهای هستهای میانمدت سال 1987 گفت روسیه خواستار توسعه سلاحهای جدید است و طعنه زد: «آنها نباید بعدا بنالند که ما سعی میکنیم مزایای خاصی به دست بیاوریم». شخصیت پوتین چیزی است بین سفیر شوروی در فیلم «دکتر استرنجلاو» که وعده میداد فاصله «روز قیامت» با غرب را کم کند و شخصیت فولکلور روسی «باباسرما» که به طرز معجزهآسایی مشکلات مردم را حل میکند. این خلاصهای است از چهرهای که پوتین در 18 سال گذشته برای خود ساخته؛ از پدری دلسوز تا یک جیمز باند جودوکار. مهمتر از همه اینکه این تصویر اکنون کمتر از هر زمان دیگری قابل باور است. پوتین اقتدارش را در ارتباط مستقیم با جامعه روسیه ایجاد کرد. در اوایل دوران ریاستجمهوری، او تمام 11 منطقه زمانی (نصفالنهاری) روسیه را متقاعد کرد که درآمدشان را واقعا بالا میبرد و زیرساختهای بهتر میسازد و نوسازی ملی انجام میدهد. در
حقیقت، کنفرانس مطبوعاتی اخیر که چهاردهمین در نوع خود بود، بسیار شبیه به یکی دیگر از نمایشهای عمومی پوتین به نام «خط مستقیم» بود که در پخش زنده به پرسش (مکتوب) روسها پاسخ میدهد. در کنفرانسهای مطبوعاتی نیز «روزنامهنگاران» سؤالات (احتمالا ازپیشنوشتهشده) را میپرسند و وقتی بحث مقامات فاسد مطرح میشود، پوتین قول میدهد که «شخصا به مسئله رسیدگی میکنم».
اما با پایینآمدن سطح زندگی و افزایش خصومت جهانی، وعدههای تلویزیونی پوتین دیگر کسی را گول نمیزند و علتش فقط کاهش اعتماد به برنامههای تلویزیونی ( از 79 درصد تا 49 درصد در دهه گذشته) نیست. روسها به رهبری خود پوتین شک دارند که در ششماهه گذشته اعتبار او کاهش شدیدی نشان داده و از 76 درصد به 66 درصد رسیده است. اکنون فقط 56 درصد از روسها میگویند اگر فردا انتخابات برگزار شود، به او رأی خواهند داد. البته این خبر خوشایند کرملین نیست که تلاش میکند با تغییر تاکتیک رأیدهندگان را به خود جلب کند. رسانههای تحت کنترل کرملین هشدار میدهند ایالات متحده از موافقتنامههای هستهای چند دهه گذشته خارج شده و این باعث تسلیح هستهای بیشتر روسیه میشود. علاوهبراین یادآوری داستانهای وحشتناک جنگ جهانی دوم و نارضایتی در مورد استانداردهای زندگی، کرملین را در موضع ضعیفی قرار داده است. اما پوتین شاید چالشها را به اندازه کافی جدی نمیداند. او در دور سوم ریاستجمهوریاش- اکنون در دور چهارم است - بیشتر در کار تبرئه خود از اتهامات فساد یا بیتفاوتی بود تا راضی نگهداشتن روسهای عادی. او به سیاق مسائل همیشگی شوروی همچنان بیشتر از
یک کودتا در کاخ ریاستجمهوری میترسد تا قیام عمومی. پیروزی او در انتخابات ریاستجمهوری سال گذشته باعث شده خوشخیالانه به این تصور کلاسیک بچسبد که مردم او را دوست دارند. باوجوداین، مشکل رژیم نیمهاقتدارگرایی مانند پوتین این است که رفتار مردم به طور کامل تحت کنترل رئیس آن نیست. در روسیه امروز نیز رسانههایی خبری ایجاد میشوند که بیشتر و بیشتر - و با جسارت بیشتر - به چالشهای اجتماعی و خشم ناشی از آنها میپردازند.
دولت روسیه هرگز به پوشش رسانهای معضلات اجتماعی روی خوش نشان نداده و در این مورد سطح آزادی بیان کاملا مشابه دوران گلاسنوست (فضای باز) دهه 1980 است. رسانهها خط رسمی موضوعات مربوط به اوکراین و غرب را پی میگیرند و به اعتراضات مردمی به رهبری الکسی ناوالنی، رهبر مخالفان یا مسائل ایجادکننده سرخوردگی در مردم مانند حقوق بازنشستگی، قوانین مسکن، پارکینگ و مالیاتها هم میپردازند. در سرفصل مقالات روزنامهها و شبکههای خبری میتوان «بیاعتقادشدن» روسها به دولت را دید. این توطئهای علیه پوتین نیست؛ درواقع رسانههای روسی دارند کار خود را انجام میدهند، تا جایی که از مطبوعات نیمهآزاد برمیآید. اتحاد جماهیر شوروی بیش از هرچیز بهعلت قطع ارتباط بین نیازهای اساسی مردم عادی و پافشاری دولت بر ابرقدرتشدن که موجب فقر مردم شد، شکست خورد و از هم پاشید. پوتین نیز که ادعای دفاع از سرزمین مادری را دارد، با نادیدهگرفتن مردم خود، اشتباه مشابهی را مرتکب میشود و خطر مشابهی را به جان میخرد.
نینا ل. خروشچووا، نوه نیکیتا خروشچف، صدر هیئترئیسه سابق اتحاد جماهیر شوروی که استاد امور بینالملل در مدرسه نیویورک و نویسنده «تصویر نابوکوف: روسیه بین هنر و سیاست» و «آخرین خروشچف: سفر به گولاگ از ذهن روس» است، به تازگی مقالهای نوشته که در روزهای نخست سال 2019 منتشر شد با عنوان «مشکل مطبوعات نیمهآزاد پوتین». او در این مقاله این نکته اساسی را مورد بحث قرار داده است که در رژیم نیمهاقتدارگرایی مانند حکومت ولادیمیر پوتین بر روسیه رفتار مردم کاملا تحت کنترل رئیس آن نیست و سرایت این حالت به رسانهها نتایج غیرمنتظرهای برای داخلیها و خارجیها پدید میآورد. بخشهایی از این مقاله را میخوانیم.
ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، ماه گذشته در کنفرانسی مطبوعاتی که بسیار در رسانهها بازتاب داشت، با اعتمادبهنفس و از موضع بالا از اوکراین انتقاد کرد و علیه شکایتهای «غیرمنصفانه» غرب در مورد رفتار روسیه سخن گفت. او با اشاره به خروج آمریکا از پیمان نیروهای هستهای میانمدت سال 1987 گفت روسیه خواستار توسعه سلاحهای جدید است و طعنه زد: «آنها نباید بعدا بنالند که ما سعی میکنیم مزایای خاصی به دست بیاوریم». شخصیت پوتین چیزی است بین سفیر شوروی در فیلم «دکتر استرنجلاو» که وعده میداد فاصله «روز قیامت» با غرب را کم کند و شخصیت فولکلور روسی «باباسرما» که به طرز معجزهآسایی مشکلات مردم را حل میکند. این خلاصهای است از چهرهای که پوتین در 18 سال گذشته برای خود ساخته؛ از پدری دلسوز تا یک جیمز باند جودوکار. مهمتر از همه اینکه این تصویر اکنون کمتر از هر زمان دیگری قابل باور است. پوتین اقتدارش را در ارتباط مستقیم با جامعه روسیه ایجاد کرد. در اوایل دوران ریاستجمهوری، او تمام 11 منطقه زمانی (نصفالنهاری) روسیه را متقاعد کرد که درآمدشان را واقعا بالا میبرد و زیرساختهای بهتر میسازد و نوسازی ملی انجام میدهد. در
حقیقت، کنفرانس مطبوعاتی اخیر که چهاردهمین در نوع خود بود، بسیار شبیه به یکی دیگر از نمایشهای عمومی پوتین به نام «خط مستقیم» بود که در پخش زنده به پرسش (مکتوب) روسها پاسخ میدهد. در کنفرانسهای مطبوعاتی نیز «روزنامهنگاران» سؤالات (احتمالا ازپیشنوشتهشده) را میپرسند و وقتی بحث مقامات فاسد مطرح میشود، پوتین قول میدهد که «شخصا به مسئله رسیدگی میکنم».
اما با پایینآمدن سطح زندگی و افزایش خصومت جهانی، وعدههای تلویزیونی پوتین دیگر کسی را گول نمیزند و علتش فقط کاهش اعتماد به برنامههای تلویزیونی ( از 79 درصد تا 49 درصد در دهه گذشته) نیست. روسها به رهبری خود پوتین شک دارند که در ششماهه گذشته اعتبار او کاهش شدیدی نشان داده و از 76 درصد به 66 درصد رسیده است. اکنون فقط 56 درصد از روسها میگویند اگر فردا انتخابات برگزار شود، به او رأی خواهند داد. البته این خبر خوشایند کرملین نیست که تلاش میکند با تغییر تاکتیک رأیدهندگان را به خود جلب کند. رسانههای تحت کنترل کرملین هشدار میدهند ایالات متحده از موافقتنامههای هستهای چند دهه گذشته خارج شده و این باعث تسلیح هستهای بیشتر روسیه میشود. علاوهبراین یادآوری داستانهای وحشتناک جنگ جهانی دوم و نارضایتی در مورد استانداردهای زندگی، کرملین را در موضع ضعیفی قرار داده است. اما پوتین شاید چالشها را به اندازه کافی جدی نمیداند. او در دور سوم ریاستجمهوریاش- اکنون در دور چهارم است - بیشتر در کار تبرئه خود از اتهامات فساد یا بیتفاوتی بود تا راضی نگهداشتن روسهای عادی. او به سیاق مسائل همیشگی شوروی همچنان بیشتر از
یک کودتا در کاخ ریاستجمهوری میترسد تا قیام عمومی. پیروزی او در انتخابات ریاستجمهوری سال گذشته باعث شده خوشخیالانه به این تصور کلاسیک بچسبد که مردم او را دوست دارند. باوجوداین، مشکل رژیم نیمهاقتدارگرایی مانند پوتین این است که رفتار مردم به طور کامل تحت کنترل رئیس آن نیست. در روسیه امروز نیز رسانههایی خبری ایجاد میشوند که بیشتر و بیشتر - و با جسارت بیشتر - به چالشهای اجتماعی و خشم ناشی از آنها میپردازند.
دولت روسیه هرگز به پوشش رسانهای معضلات اجتماعی روی خوش نشان نداده و در این مورد سطح آزادی بیان کاملا مشابه دوران گلاسنوست (فضای باز) دهه 1980 است. رسانهها خط رسمی موضوعات مربوط به اوکراین و غرب را پی میگیرند و به اعتراضات مردمی به رهبری الکسی ناوالنی، رهبر مخالفان یا مسائل ایجادکننده سرخوردگی در مردم مانند حقوق بازنشستگی، قوانین مسکن، پارکینگ و مالیاتها هم میپردازند. در سرفصل مقالات روزنامهها و شبکههای خبری میتوان «بیاعتقادشدن» روسها به دولت را دید. این توطئهای علیه پوتین نیست؛ درواقع رسانههای روسی دارند کار خود را انجام میدهند، تا جایی که از مطبوعات نیمهآزاد برمیآید. اتحاد جماهیر شوروی بیش از هرچیز بهعلت قطع ارتباط بین نیازهای اساسی مردم عادی و پافشاری دولت بر ابرقدرتشدن که موجب فقر مردم شد، شکست خورد و از هم پاشید. پوتین نیز که ادعای دفاع از سرزمین مادری را دارد، با نادیدهگرفتن مردم خود، اشتباه مشابهی را مرتکب میشود و خطر مشابهی را به جان میخرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.