|

«این شماره با تأخیر» و ضمیمه‌ای برای هاشمی‌نژاد

از راه ننوشته

شرق: برای آنها که آثار منتشرشده در پیرامون ادبیات را نه به تفنن بلکه به‌عنوان مخاطبانی جدی و پیگیر دنبال می‌کنند و هرآنچه را که در این حوزه منتشر می‌شود کنجکاوانه رصد می‌کنند احتمالا «این شماره با تأخیر» نامی است آشنا؛ جُنگی ادبی که چندسالی است با نظرِ م. طاهرنوکنده منتشر می‌شود و به ادبیات اختصاص دارد. هم ادبیات ایران و هم ترجمه‌هایی از ادبیات جهان. چندی پیش هشتمین شماره این جُنگ ادبی در نشر نیلوفر منتشر شد. شماره هشتم «این شماره با تأخیر» به آثاری از بیژن الهی، محسن صبا، بهروز صفدری، مجید نفیسی، م. طاهرنوکنده، حمید صدر، کاظم رضا، حسن طاهباز و قاسم هاشمی‌نژاد اختصاص دارد.
نخستین مطلب این شماره مقاله‌ای است از بیژن الهی با عنوان «توالیِ ابیات حافظ». الهی در این مقاله به غزلی مشهور از حافظ با مطلع «در همه دیرِ مُغان نیست چو من شیدایی...» پرداخته است.
الهی نخست ساختار و توالی ابیات این غزل را با نگاهی به نسخه‌های مختلف دیوان حافظ واکاوی و آن‌گاه فرضیه‌ای را درباره این غزل مطرح کرده است. بعد از این مقاله، مقاله‌ای از محسن صبا آمده است، باز هم درباره حافظ و با عنوان «قلم صنع و ماه کنعانی در شعر حافظ» که موضوع آن دو ترکیب «قلم صنع» و «ماه کنعانی» در دو غزل حافظ است با نگاهی منتقدانه به تفسیرهای مختلف از اشعار حافظ. «در پرتوِ نیچه، رمبو یا جسمِ شگرف» نوشته بهروز صفدری، مقاله بعدی هشتمین شماره «این شماره با تأخیر» است. این مقاله نقدی است بر ترجمه بیژن الهی از «اشراق‌ها»ی آرتور رمبو همراه با مقایسه‌ای میان نیچه و رمبو. «قسم به نمک» نوشته‌ای است از مجید نفیسی، ماحصل سفر او به کویر. این نوشته، چنان‌که در پایان آن ذکر شده اولین‌بار در روزنامه آیندگان چاپ شده بوده است. بعد از مطلب مجید نفیسی، مقاله‌ای از م. طاهرنوکنده آمده است با عنوان «به یاد آن حکایت‌ها که رفته‌ست».
این مقاله درباره قاسم هاشمی‌نژاد و هوشنگ وزیری است و نقل خاطراتی از آنها. در بخش بعدی دو داستان آمده است، اولی با عنوان «استخوان‌ها» از حمید صدر و دومی با عنوان «بیژن» از کاظم رضا. «خانه‌های محل زندگی صادق هدایت» نوشته‌ای است پژوهشی از حسن طاهباز درباره خانه‌هایی که صادق هدایت وقتی ایران بود در آنها زندگی کرده بود.
این نوشته چنان‌که در آغاز آن آمده است بخش‌هایی از کتابی است از حسن طاهباز درباره صادق هدایت. بخش پایانی شماره هشتم «این شماره با تأخیر» ضمیمه‌ای است درباره قاسم هاشمی‌نژاد همراه با آثاری از او. این ضمیمه با مقاله‌ای از م. طاهرنوکنده با عنوان «یادی از قاسم هاشمی‌نژاد» آغاز شده است.
در این مقاله ضمن پرداختن به وجوهی از سلوک و زندگی هاشمی‌نژاد مروری شده است بر آثار و جنبه‌های مختلف فعالیت‌های ادبی او. بعد از آن یازده شعر از هاشمی‌نژاد آمده است. دو نمایشنامه رادیویی به نام‌های «آبتنی با شیرین» و «اُپرتی به اسم خرِ خاکستری‌رنگ» بخش بعدی این ضمیمه است. پس از آن مقاله‌ای از هاشمی‌نژاد آمده است با عنوان «بررسی داستان‌های کوتاه ایرانی».
این مقاله چنان‌که در توضیح پی‌نوشت آن آمده است اختصاص دارد به بررسی داستان‌های کوتاهی که در سال 1347 در هفته‌نامه فردوسی چاپ شده‌اند. در این مقاله داستان‌هایی از رسول پرویزی، ابوالقاسم پاینده، فریدون تنکابنی، عباس پهلوان، محمود طیاری، حمید صدر، منوچهر آتشی و احمد محمود نقد و بررسی شده‌اند. «يادي از قاسم هاشمي‌نژاد» به‌ قلمِ م. طاهرنوكنده مطلبِ نخست اين ضميمه با پرسشي آغاز مي‌شود: «قاسم هاشمي‌نژاد آيا يك بوهمي‌ين بود؟» و مي‌نويسد به تعريفِ لغتنامه‌ي حييم، اگر چنين بود يعني در زندگي و كار خود به رسم و قانون ديگران كاري نداشت. زندگي خودش را مي‌كرد. كار خودش را مي‌كرد. اما بوهمي‌ين معناهاي ديگري هم دارد: زندگي كولي‌وار داشتن. يك‌جا بند نشدن.
بعد نوكنده اين «يك‌جا بند نشدن» را در سير زندگي هاشمي‌نژاد نشان مي‌دهد كه برايش نوشتن همان‌قدر حرفه‌ي او بود كه خواندن. نقدنوشتن، گزارش‌نويسي، مقاله‌نويسي و ترجمه شعر و داستان تا خلقِ داستان و شعر.
نوكنده روايتي دقيق با خاطراتي از پيشينه و زمينه شكل‌گيري كارهاي هاشمي‌نژاد به‌دست مي‌دهد مثلا درباره كتاب «راه ننوشته». «يك‌بار در خانه‌ي كاظم رضا به همه‌ي ما كه دور هم بوديم پيشنهاد داد هريك به‌ تنهايي مصاحبه‌هايي ترتيب بدهيم. حرف‌هاي‌مان را بزنيم. شايد مثل همان مصاحبه‌اي كه خودش با گلستان ترتيب داده بود. بعد هم در راه ننوشته آن را به تنهايي عملي كرد».
آنچه می‌خوانید سطرهایی است از مقدمه این مقاله: «عنوان‌کردن این حقیقت چندان تازگی ندارد که داستان‌نویسی در این دیار - دست‌کم به اندازه‌ی شعر و شاعری- عاقبت به خیر نبوده است. به رغم تحول و شکفتگی شعر امروز داستان‌نویسی سخت پرت و ضعیف و بیمارگونه مانده است و آن‌چه که به طور پراکنده در نشریات به چاپ می‌رسد، اگر نه همه‌اش، اکثرا رنگی از سبکسری و عدم آشنائی به شناخته‌شده‌ترین اصول و ضوابط داستان‌نویسی - به‌طور اعم - دارد. ظاهرا به این دلیل که اگر شاعران ما تکیه بر فرهنگ غنیِ شعری چندصدساله دارند و جان تشنه را از آبشخوری گرانمایه سیراب می‌کنند داستان‌نویس‌های ما غیر از کلیله و دمنه، حسین کُرد، سمک عیار و جز اینها نمی‌شناسند و در نتیجه، و به ناچار، چشم آنها به سوی فرهنگ داستان‌نویسی غرب است تا ضوابط و فنون آن را به کار گیرند. دلیل دیگری هم اگر بخواهیم برای این عقب‌ماندگی بیانگاریم اما این‌ست که داستان‌نویسی، که بی‌تردید زنده‌ترین و بی‌واسطه‌ترین راه ارتباط با زندگی است، از طریق خلق زندگی، در این سرزمین، از توجه و حمایت لازم محروم مانده است و عین بچه‌های یتیم، دیمی بار آمده، برای خودش نک و نالی می‌کند...».
این شماره با تأخیر 8 / با نظرِ م. طاهرنوکنده / نشر نیلوفر

شرق: برای آنها که آثار منتشرشده در پیرامون ادبیات را نه به تفنن بلکه به‌عنوان مخاطبانی جدی و پیگیر دنبال می‌کنند و هرآنچه را که در این حوزه منتشر می‌شود کنجکاوانه رصد می‌کنند احتمالا «این شماره با تأخیر» نامی است آشنا؛ جُنگی ادبی که چندسالی است با نظرِ م. طاهرنوکنده منتشر می‌شود و به ادبیات اختصاص دارد. هم ادبیات ایران و هم ترجمه‌هایی از ادبیات جهان. چندی پیش هشتمین شماره این جُنگ ادبی در نشر نیلوفر منتشر شد. شماره هشتم «این شماره با تأخیر» به آثاری از بیژن الهی، محسن صبا، بهروز صفدری، مجید نفیسی، م. طاهرنوکنده، حمید صدر، کاظم رضا، حسن طاهباز و قاسم هاشمی‌نژاد اختصاص دارد.
نخستین مطلب این شماره مقاله‌ای است از بیژن الهی با عنوان «توالیِ ابیات حافظ». الهی در این مقاله به غزلی مشهور از حافظ با مطلع «در همه دیرِ مُغان نیست چو من شیدایی...» پرداخته است.
الهی نخست ساختار و توالی ابیات این غزل را با نگاهی به نسخه‌های مختلف دیوان حافظ واکاوی و آن‌گاه فرضیه‌ای را درباره این غزل مطرح کرده است. بعد از این مقاله، مقاله‌ای از محسن صبا آمده است، باز هم درباره حافظ و با عنوان «قلم صنع و ماه کنعانی در شعر حافظ» که موضوع آن دو ترکیب «قلم صنع» و «ماه کنعانی» در دو غزل حافظ است با نگاهی منتقدانه به تفسیرهای مختلف از اشعار حافظ. «در پرتوِ نیچه، رمبو یا جسمِ شگرف» نوشته بهروز صفدری، مقاله بعدی هشتمین شماره «این شماره با تأخیر» است. این مقاله نقدی است بر ترجمه بیژن الهی از «اشراق‌ها»ی آرتور رمبو همراه با مقایسه‌ای میان نیچه و رمبو. «قسم به نمک» نوشته‌ای است از مجید نفیسی، ماحصل سفر او به کویر. این نوشته، چنان‌که در پایان آن ذکر شده اولین‌بار در روزنامه آیندگان چاپ شده بوده است. بعد از مطلب مجید نفیسی، مقاله‌ای از م. طاهرنوکنده آمده است با عنوان «به یاد آن حکایت‌ها که رفته‌ست».
این مقاله درباره قاسم هاشمی‌نژاد و هوشنگ وزیری است و نقل خاطراتی از آنها. در بخش بعدی دو داستان آمده است، اولی با عنوان «استخوان‌ها» از حمید صدر و دومی با عنوان «بیژن» از کاظم رضا. «خانه‌های محل زندگی صادق هدایت» نوشته‌ای است پژوهشی از حسن طاهباز درباره خانه‌هایی که صادق هدایت وقتی ایران بود در آنها زندگی کرده بود.
این نوشته چنان‌که در آغاز آن آمده است بخش‌هایی از کتابی است از حسن طاهباز درباره صادق هدایت. بخش پایانی شماره هشتم «این شماره با تأخیر» ضمیمه‌ای است درباره قاسم هاشمی‌نژاد همراه با آثاری از او. این ضمیمه با مقاله‌ای از م. طاهرنوکنده با عنوان «یادی از قاسم هاشمی‌نژاد» آغاز شده است.
در این مقاله ضمن پرداختن به وجوهی از سلوک و زندگی هاشمی‌نژاد مروری شده است بر آثار و جنبه‌های مختلف فعالیت‌های ادبی او. بعد از آن یازده شعر از هاشمی‌نژاد آمده است. دو نمایشنامه رادیویی به نام‌های «آبتنی با شیرین» و «اُپرتی به اسم خرِ خاکستری‌رنگ» بخش بعدی این ضمیمه است. پس از آن مقاله‌ای از هاشمی‌نژاد آمده است با عنوان «بررسی داستان‌های کوتاه ایرانی».
این مقاله چنان‌که در توضیح پی‌نوشت آن آمده است اختصاص دارد به بررسی داستان‌های کوتاهی که در سال 1347 در هفته‌نامه فردوسی چاپ شده‌اند. در این مقاله داستان‌هایی از رسول پرویزی، ابوالقاسم پاینده، فریدون تنکابنی، عباس پهلوان، محمود طیاری، حمید صدر، منوچهر آتشی و احمد محمود نقد و بررسی شده‌اند. «يادي از قاسم هاشمي‌نژاد» به‌ قلمِ م. طاهرنوكنده مطلبِ نخست اين ضميمه با پرسشي آغاز مي‌شود: «قاسم هاشمي‌نژاد آيا يك بوهمي‌ين بود؟» و مي‌نويسد به تعريفِ لغتنامه‌ي حييم، اگر چنين بود يعني در زندگي و كار خود به رسم و قانون ديگران كاري نداشت. زندگي خودش را مي‌كرد. كار خودش را مي‌كرد. اما بوهمي‌ين معناهاي ديگري هم دارد: زندگي كولي‌وار داشتن. يك‌جا بند نشدن.
بعد نوكنده اين «يك‌جا بند نشدن» را در سير زندگي هاشمي‌نژاد نشان مي‌دهد كه برايش نوشتن همان‌قدر حرفه‌ي او بود كه خواندن. نقدنوشتن، گزارش‌نويسي، مقاله‌نويسي و ترجمه شعر و داستان تا خلقِ داستان و شعر.
نوكنده روايتي دقيق با خاطراتي از پيشينه و زمينه شكل‌گيري كارهاي هاشمي‌نژاد به‌دست مي‌دهد مثلا درباره كتاب «راه ننوشته». «يك‌بار در خانه‌ي كاظم رضا به همه‌ي ما كه دور هم بوديم پيشنهاد داد هريك به‌ تنهايي مصاحبه‌هايي ترتيب بدهيم. حرف‌هاي‌مان را بزنيم. شايد مثل همان مصاحبه‌اي كه خودش با گلستان ترتيب داده بود. بعد هم در راه ننوشته آن را به تنهايي عملي كرد».
آنچه می‌خوانید سطرهایی است از مقدمه این مقاله: «عنوان‌کردن این حقیقت چندان تازگی ندارد که داستان‌نویسی در این دیار - دست‌کم به اندازه‌ی شعر و شاعری- عاقبت به خیر نبوده است. به رغم تحول و شکفتگی شعر امروز داستان‌نویسی سخت پرت و ضعیف و بیمارگونه مانده است و آن‌چه که به طور پراکنده در نشریات به چاپ می‌رسد، اگر نه همه‌اش، اکثرا رنگی از سبکسری و عدم آشنائی به شناخته‌شده‌ترین اصول و ضوابط داستان‌نویسی - به‌طور اعم - دارد. ظاهرا به این دلیل که اگر شاعران ما تکیه بر فرهنگ غنیِ شعری چندصدساله دارند و جان تشنه را از آبشخوری گرانمایه سیراب می‌کنند داستان‌نویس‌های ما غیر از کلیله و دمنه، حسین کُرد، سمک عیار و جز اینها نمی‌شناسند و در نتیجه، و به ناچار، چشم آنها به سوی فرهنگ داستان‌نویسی غرب است تا ضوابط و فنون آن را به کار گیرند. دلیل دیگری هم اگر بخواهیم برای این عقب‌ماندگی بیانگاریم اما این‌ست که داستان‌نویسی، که بی‌تردید زنده‌ترین و بی‌واسطه‌ترین راه ارتباط با زندگی است، از طریق خلق زندگی، در این سرزمین، از توجه و حمایت لازم محروم مانده است و عین بچه‌های یتیم، دیمی بار آمده، برای خودش نک و نالی می‌کند...».
این شماره با تأخیر 8 / با نظرِ م. طاهرنوکنده / نشر نیلوفر

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.