|

جاي خالي سکوت

زري آقاجاني.پژوهشگر مؤسسه مطالعات کودکي مدرس

در دنياي پرتحرک امروزي و با وجود رشد لحظه‌اي فناوري، ارزش «سکوت» به‌ اندازه طلاست. تعجب نکنيد، اگر از پيامدهاي ارزشمند رفتار سکوت مطلع باشيد، شما هم با من هم‌عقيده مي‌شويد. متأسفانه در نظام آموزشي ما هيچ جايي براي سکوت در نظر گرفته نشده است. از نظر لغوي سکوت به معناي خودداري از حرف‌زدن و سخن‌نگفتن است، اما سکوت رفتاری منفي نيست. سکوت يک دنياي کامل و پرمعناست. بنابر آنچه فيلسوفاني مانند هگل، ماکس پيکار، وايشدل و صاحب‌نظران تربيتي مانند منتسوري تعبير مي‌کنند، سکوتي که در خودش باعث بالندگي و رشد معنوي فرد مي‌شود، رفتاري مثبت و سرشار از آموختن است. البته سکوت جنبه منفي هم دارد؛ مانند سکوت از روي شرم، از روي لج و ناداني، خشم، ترس و...، بنابراين سکوت معني‌دار، سکوتي از روي دانايي و تفکر است. سکوت نه‌تنها در کودکي، بلکه در بزرگسالي نيز براي هر فرد، ارزشمندي بي‌شماري دارد و به‌جرئت مي‌توان گفت که سلامت روح و جسم در گرو آن است. در حوزه آموزش پيش‌دبستان، ماريا منتسوري براي اولين‌بار برنامه‌اي به‌ صورت بازي با عنوان «ساعت سکوت» طراحي کرد. در ساعت سکوت، مربي با موافقت کودکان از آنان مي‌خواهد که راحت بنشينند و از انجام هرگونه حرکتي خودداري کنند. در حين سکوت کودکان صداها و آواهايي را مي‌شنوند که قبلا نسبت به آنها توجهي نداشتند؛ مانند صداي شرشر باران، تيک‌تيک ساعت، جيک‌جيک گنجشکان و... در اثر اين تمرين نسبت به رفتار سکوت در آنان آگاهي ايجاد مي‌شود و کودکان خودشان تجربه مي‌کنند که دوري از سروصدا چقدر لذت‌بخش است. از پيامدهاي سکوت مي‌توان به تقويت قوه تفکر، خودکنترلي، نظم، صبر و تحمل اشاره کرد. از آنجا که رفتار سکوت بايد آموخته شود، لازم است مربيان از روش تدريس فعال در آموزش کودکان استفاده کنند تا کودکان باعلاقه براي پاسخ‌گويي به سؤال‌ها فرصت تأمل و تفکر را پيدا کنند تا به‌جاي سکوت اجباري ناشي از انضباط تحميلي، سکوت با انگيزه و خودبه‌خودي ايجاد شود. کودکان به‌طور ذاتي فعال هستند، به همين دليل آنان نياز دارند که اهميت سکوت را درک کنند. ما در زندگي به دونده‌هاي بي‌هدفي تبديل شده‌ايم، بايد لختي از اين شتاب کاست. گاهي لازم است با کودکان خود در پارک بنشينيم و با نگاه به طبيعت آرام بگيريم و درون خود را در آرامش غوطه‌ور کنيم. زندگي در شتاب مي‌گذرد و ما حتي متوجه تغييرات ساده در اطراف خود نمي‌شويم. اين تمرين براي مشاهده، براي تفکر انتقادي و مهارت‌هاي تحليلي ضروري است و آموزش هنر سکوت راه خوبي براي توسعه آن است.
لازم به ذکر است که در تعاليم آسماني دين اسلام نيز توصيه به ساعتي تفکر شده است که ارزش آن برابر با 70 ساعت عبادت است و اين يعني فرورفتن در سکوت محض براي انديشيدن به خالق و هستي. به‌عنوان والدين و مربي، کودکان را به دنياي آرامش و به دور از صداهاي مخرب، هدايت کنيد. اين ضرورتي است که اغلب نامرئي، اما بسيار ارزشمند است.

در دنياي پرتحرک امروزي و با وجود رشد لحظه‌اي فناوري، ارزش «سکوت» به‌ اندازه طلاست. تعجب نکنيد، اگر از پيامدهاي ارزشمند رفتار سکوت مطلع باشيد، شما هم با من هم‌عقيده مي‌شويد. متأسفانه در نظام آموزشي ما هيچ جايي براي سکوت در نظر گرفته نشده است. از نظر لغوي سکوت به معناي خودداري از حرف‌زدن و سخن‌نگفتن است، اما سکوت رفتاری منفي نيست. سکوت يک دنياي کامل و پرمعناست. بنابر آنچه فيلسوفاني مانند هگل، ماکس پيکار، وايشدل و صاحب‌نظران تربيتي مانند منتسوري تعبير مي‌کنند، سکوتي که در خودش باعث بالندگي و رشد معنوي فرد مي‌شود، رفتاري مثبت و سرشار از آموختن است. البته سکوت جنبه منفي هم دارد؛ مانند سکوت از روي شرم، از روي لج و ناداني، خشم، ترس و...، بنابراين سکوت معني‌دار، سکوتي از روي دانايي و تفکر است. سکوت نه‌تنها در کودکي، بلکه در بزرگسالي نيز براي هر فرد، ارزشمندي بي‌شماري دارد و به‌جرئت مي‌توان گفت که سلامت روح و جسم در گرو آن است. در حوزه آموزش پيش‌دبستان، ماريا منتسوري براي اولين‌بار برنامه‌اي به‌ صورت بازي با عنوان «ساعت سکوت» طراحي کرد. در ساعت سکوت، مربي با موافقت کودکان از آنان مي‌خواهد که راحت بنشينند و از انجام هرگونه حرکتي خودداري کنند. در حين سکوت کودکان صداها و آواهايي را مي‌شنوند که قبلا نسبت به آنها توجهي نداشتند؛ مانند صداي شرشر باران، تيک‌تيک ساعت، جيک‌جيک گنجشکان و... در اثر اين تمرين نسبت به رفتار سکوت در آنان آگاهي ايجاد مي‌شود و کودکان خودشان تجربه مي‌کنند که دوري از سروصدا چقدر لذت‌بخش است. از پيامدهاي سکوت مي‌توان به تقويت قوه تفکر، خودکنترلي، نظم، صبر و تحمل اشاره کرد. از آنجا که رفتار سکوت بايد آموخته شود، لازم است مربيان از روش تدريس فعال در آموزش کودکان استفاده کنند تا کودکان باعلاقه براي پاسخ‌گويي به سؤال‌ها فرصت تأمل و تفکر را پيدا کنند تا به‌جاي سکوت اجباري ناشي از انضباط تحميلي، سکوت با انگيزه و خودبه‌خودي ايجاد شود. کودکان به‌طور ذاتي فعال هستند، به همين دليل آنان نياز دارند که اهميت سکوت را درک کنند. ما در زندگي به دونده‌هاي بي‌هدفي تبديل شده‌ايم، بايد لختي از اين شتاب کاست. گاهي لازم است با کودکان خود در پارک بنشينيم و با نگاه به طبيعت آرام بگيريم و درون خود را در آرامش غوطه‌ور کنيم. زندگي در شتاب مي‌گذرد و ما حتي متوجه تغييرات ساده در اطراف خود نمي‌شويم. اين تمرين براي مشاهده، براي تفکر انتقادي و مهارت‌هاي تحليلي ضروري است و آموزش هنر سکوت راه خوبي براي توسعه آن است.
لازم به ذکر است که در تعاليم آسماني دين اسلام نيز توصيه به ساعتي تفکر شده است که ارزش آن برابر با 70 ساعت عبادت است و اين يعني فرورفتن در سکوت محض براي انديشيدن به خالق و هستي. به‌عنوان والدين و مربي، کودکان را به دنياي آرامش و به دور از صداهاي مخرب، هدايت کنيد. اين ضرورتي است که اغلب نامرئي، اما بسيار ارزشمند است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.