|

نگاهی به «باله ماسه‌ها» رضا چایچی

آیا کسی می‌تواند بیافریند؟

نازنین رحیمی

آیا کسی می‌تواند بیافریند؟ اگر آگاهی از مرگ را واپس زند و اگر با نوعی ایستار خودآگاه نسبت به مرگ با آن دست‌به‌گریبان نشود؟
انگار نمی‌تواند! مرگ و هراس از آن در کانون هر پروسه خلاقانه است. بعضی با مرگ زندگی می‌کنند و بعضی در برابر مرگ. کشمکش بین مرگ و زندگی، بنیادی‌ترین کشمکش در وضعیت هر انسانی است. پس طبیعی است که در هر هنرمندی به این عنوان وجود داشته باشد. اما تظاهرات و جلوه‌های آن متفاوت است.
در کتاب شعر «باله ماسه‌ها» همان‌طور که از نام کتاب پیداست، شاعر آنقدر در ترس از مرگ خود در پنجمین دهه زندگی‌اش، غوطه‌ور‌است که حتی به ماسه‌ها در خیال خود بال می‌بخشد که شاید پرواز کنند.
شاعر در دومین شعرش، شعری به نام حفره عمیق که نمادی از قبر است و استعاره‌ای از مرگ، به وضوح فریادش را به رخ هستی می‌کشد. و از فرصت‌های ازدست‌رفته‌اش حرف می‌زند.
«حالا که لکه‌های سیاه دورش را گرفته‌اند
و حفره عمیق
زیر پایش رفته‌رفته باز می‌شود
شناسنامه‌اش را نشان می‌دهد
اعتراض می‌کند
فریاد می‌زند» (شعر حفره عمیق)
شاعر نیاز به اشتیاق و (desire) -که لکان به‌جای wishبه کار می‌برد- دارد. نیازش مدام به‌صورت روشنایی، معشوق و انتظار بیان می‌شود.
دریا و سرزمینش از بین رفته است. میله‌ها اطرافش را گرفته‌اند. اینکه این احساس شاعر و مولف به چه دلیل بروز کرده، در حیطه کار ما نیست. اما درنهایت در انتهای کتاب، در شعرِ همان همیشه: «همان‌جا گوشه پهناور امن من است» مجبور به ساختن سرزمینی امن می‌شود که شعرش از آن سرزمین می‌آید.
اما نشانه‌های مرگ در شعرهای این کتاب وقتی که از قبر می‌گوید: «قوطی کبریت اسیرمان کرده است»
یا در شعر زندانی:
«زندانی‌اش کرده‌اند
در اتاقی بی‌پنجره...
انگار که قبر است
و اشتیاق به زندگی با رنگین‌کمانی بروز می‌کند.»
در شعرهای سلاخ‌خانه، مرده‌ها و زنده‌ها، رز سیاه، پله آخر، پرچم سیاه، مساله نیستی و نبودن حتی در نام شعرها هم دیده می‌شود. اشتیاق، تنها در لحظه‌هایی از شعر او رقم خورده است. گاهی که چشم‌انتظار است: «باز هم باور ندارد و این بی‌باوری نشان از تفکر مدرنیته است.
آیا زاده می‌شوی؟
چشم باز می‌کنی؟» هرچند کاملا ناامید نشده شاید همان‌طور که دریدا مرگ خود را (ناممکنی ممکن) بیان می‌کند.
هراس از مرگ و استیلای غریزه مرگ، شاعر را در یک فروپاشیدگی و نابودی قرار داده که خود را در سرزمینی ناامن، زندان و حفره‌ها و چاله‌های گلی می‌بیند و شاید این حفره‌ها و چاله‌هاست، که مولف کتاب را به چنین هراسی نشانده است.
آیا کسی می‌تواند بیافریند؟ اگر آگاهی از مرگ را واپس زند و اگر با نوعی ایستار خودآگاه نسبت به مرگ با آن دست‌به‌گریبان نشود؟
انگار نمی‌تواند! مرگ و هراس از آن در کانون هر پروسه خلاقانه است. بعضی با مرگ زندگی می‌کنند و بعضی در برابر مرگ. کشمکش بین مرگ و زندگی، بنیادی‌ترین کشمکش در وضعیت هر انسانی است. پس طبیعی است که در هر هنرمندی به این عنوان وجود داشته باشد. اما تظاهرات و جلوه‌های آن متفاوت است.
در کتاب شعر «باله ماسه‌ها» همان‌طور که از نام کتاب پیداست، شاعر آنقدر در ترس از مرگ خود در پنجمین دهه زندگی‌اش، غوطه‌ور‌است که حتی به ماسه‌ها در خیال خود بال می‌بخشد که شاید پرواز کنند.
شاعر در دومین شعرش، شعری به نام حفره عمیق که نمادی از قبر است و استعاره‌ای از مرگ، به وضوح فریادش را به رخ هستی می‌کشد. و از فرصت‌های ازدست‌رفته‌اش حرف می‌زند.
«حالا که لکه‌های سیاه دورش را گرفته‌اند
و حفره عمیق
زیر پایش رفته‌رفته باز می‌شود
شناسنامه‌اش را نشان می‌دهد
اعتراض می‌کند
فریاد می‌زند» (شعر حفره عمیق)
شاعر نیاز به اشتیاق و (desire) -که لکان به‌جای wishبه کار می‌برد- دارد. نیازش مدام به‌صورت روشنایی، معشوق و انتظار بیان می‌شود.
دریا و سرزمینش از بین رفته است. میله‌ها اطرافش را گرفته‌اند. اینکه این احساس شاعر و مولف به چه دلیل بروز کرده، در حیطه کار ما نیست. اما درنهایت در انتهای کتاب، در شعرِ همان همیشه: «همان‌جا گوشه پهناور امن من است» مجبور به ساختن سرزمینی امن می‌شود که شعرش از آن سرزمین می‌آید.
اما نشانه‌های مرگ در شعرهای این کتاب وقتی که از قبر می‌گوید: «قوطی کبریت اسیرمان کرده است»
یا در شعر زندانی:
«زندانی‌اش کرده‌اند
در اتاقی بی‌پنجره...
انگار که قبر است
و اشتیاق به زندگی با رنگین‌کمانی بروز می‌کند.»
در شعرهای سلاخ‌خانه، مرده‌ها و زنده‌ها، رز سیاه، پله آخر، پرچم سیاه، مساله نیستی و نبودن حتی در نام شعرها هم دیده می‌شود. اشتیاق، تنها در لحظه‌هایی از شعر او رقم خورده است. گاهی که چشم‌انتظار است: «باز هم باور ندارد و این بی‌باوری نشان از تفکر مدرنیته است.
آیا زاده می‌شوی؟
چشم باز می‌کنی؟» هرچند کاملا ناامید نشده شاید همان‌طور که دریدا مرگ خود را (ناممکنی ممکن) بیان می‌کند.
هراس از مرگ و استیلای غریزه مرگ، شاعر را در یک فروپاشیدگی و نابودی قرار داده که خود را در سرزمینی ناامن، زندان و حفره‌ها و چاله‌های گلی می‌بیند و شاید این حفره‌ها و چاله‌هاست، که مولف کتاب را به چنین هراسی نشانده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.