|

کلاه گشاد پذیرش نابرابری ثروت و درآمد

24 ژانویه 2019 - گاردین

ترجمه : هما کریمی‎راد

پژوهش‎های اخیر نشان می‎دهد که چطور ما افسانه شایسته‎سالاری را بدیهی انگاشته‎ایم؛ دیدگاهی که با واقعیت مطابقت ندارد.
اگر با مردمی که برای دریافت کوپن اعانه غذا مراجعه می‎کنند، صحبت کنید، می‎بینید تا چه حد خود را سرزنش می‎کنند. عبارت «کاش می‎چسبیدم به درس» را همه شنیده‎ایم.
تعجب از این است که مردم بریتانیا چگونه به دهه‎های متمادی نابرابری فزاینده خو گرفته‎اند. دستمزدها در بریتانیا هنوز کمتر از سطح سال 2008 است و اندک مشاغل جدیدی که ایجاد شده، خارج از قوانین اتحادیه‎های کارگری و بسیار سخت بوده و با ادامه بی‌کاری گسترده، ازدست‌دادن کار، کارگران را تهدید می‎کند. شاید بتوان گفت نتیجه رفراندوم برگزیت نوعی اعتراض به وضع موجود بوده است؛ اما به نظر می‎آید رأی‎دهندگان پیرتر که آردشان را بیخته و الک خود را آویخته‎اند، این دلیل را به تمام و کمال پخش کردند و ایدئولوگ‎های دست‌راستی هم به آن دامن زدند؛ اما این تمام واقعیت نبوده است.
با وجود افزایش شدید نابرابری، حتی در پای صندوق‎های رأی یا تظاهرات گاه و بی‌گاه، ایستادگی جدی اقشار ضعیف دیده نمی‎شود. تحقیقاتی که روز چهارشنبه گذشته منتشر شد، به بخشی از این سؤالات پاسخ می‎دهد. نتایج بررسی‎های انجام‌شده در 23 کشور اروپایی از سال 1980، از سوی دکتر جاناتان میجس از انستیتوی مطالعات بین‎المللی نابرابری دانشگاه اقتصاد لندن (LSE)، نشانگر آن است که با گسترش فزاینده نابرابری در کشور، واکنش اکثریت جامعه هم بیشتر به بیراهه کشیده شده است.
مردم علاقه‌مندند باور کنند در کشور شایسته‎سالاری حاکم است و در صورت کار سخت و برخورداری از هوش کافی، افراد به مدارج بالا می‎رسند. کمتر فکر می‎کنند که نابرابری ساختاری، سد پیشرفت مردم است. در ایالات متحده، مهد رؤیای آمریکایی، بالاترین نابرابری حاکم است؛ اما کماکان 95 درصد مردم معتقد به شایسته‎سالاری هستند. نظرات مردم در بریتانیا، استرالیا و نیوزیلند هم زیاد با این تعبیر فاصله ندارد. سایر کشورهای اروپایی کمتر نابرابری را عادلانه می‎انگارند؛ با‌این‌حال این وجه کماکان غالب بوده و می‎توان گفت قبولاندن چنین اندیشه‎ای در روح و جان مردم، موفقیت جدی برای نئولیبرالیسم است.
افسانه شایسته‎سالاری، خود را با استعاره‎های دیگری نیز پوشش می‎دهد؛ به‎ویژه ضمن نبود همدلی با فقرا، مایل است خود آنان را به خاطر شرایط‌شان مقصر جلوه دهد. این اعتقاد را رواج می‎دهد که مردم به خاطر اشتباهات فردی سقوط می‎کنند و همین استعاره کافی است که اثبات کند فوق‌ثروتمندان به خاطر شایستگی، پلکان ترقی را طی کرده‎اند. در بریتانیا، نابرابری از میانه دهه 1980 به بالاترین حد رسیده و کماکان بسیار شدید است و شاهد هستیم دولت پیوسته و عامدانه بازندگان این نابرابری را خوار می‎شمارد. «سازمان خدمات عمومی و تجاری» که نهاد کاریابی است، دفترچه‎ای منتشر کرده و در آن کاهش حمایت‎های بیمه‎ای و کسانی را که شامل آن می‎شوند، اعلام کرده است؛ از سال 1992 که رئیس سازمان خدمات اجتماعی، در «لیست کوتاهی» با تحقیر سخنی در رابطه با خانم‌ها گفت و «خلافکارانی که با «ادعاهای واهی» از خدمات عمومی بهره‎مند می‎شوند». تاکنون مطبوعات دست‌راستی، آشکارا تمام افراد نیازمند را مورد ریشخند قرار ‎داده‌اند. همواره مثال‎های استهزاآمیزی از تقلب‎های افراد واجد شرایط کمک‎های اجتماعی، در روزنامه‎ها درج می‎شود. البته هیچ‎گاه آمارهای دولتی که تمام این تقلب‎ها حداکثر به 1.1 درصد از بودجه کمک‎های اجتماعی می‎رسد، اعلام نمی‎شود. در سال 2013 پژوهشی نشان داد که افکار عمومی معتقد بودند از هر صد پوند بودجه خدمات عمومی، حداقل 24 پوند به‌این‌ترتیب حیف‌و‌میل می‎شود. از نقطه‌نظر سیاسی، البته سیاست‌مداران همواره تا این حد غیر‌عادلانه درباره این مسئله اظهار‌نظر می‎کنند؛ اما از کنار بهره‎مند‎ترین و ثروتمندترین افراد به‌راحتی می‎گذرند. در‌حال‌حاضر از یک ‎سو امکانات مردم عادی برای صاحبخانه‌شدن یا حتی پس‎انداز‌کردن بسیار کاهش یافته و از سوی دیگر با افزایش بدهی و کاهش حجم خدمات عمومی مواجه می‎شوند. اکنون موضوع سدریک براون در سال 1995 با بالاترین درآمد بعد از خصوصی‎سازی شرکت گاز بریتانیا - 475 هزار پوند در سال (47 برابر کارکنان) به‌علاوه 600 هزار پوند مزایا، دیگر به تاریخ پیوسته است؛ زیرا در‌حال‌حاضر در بریتانیا صد نفر در سال بیش از چهار میلیون پوند درآمد دارند. با تمام این احوال، این فرانسویان هستند که در مقابله با نابرابری برپا می‎خیزند؛ اما در بریتانیا صدایی شنیده نمی‎شود. فرانسویان همواره پیشگام بوده‎اند. شاید در ژن آنهاست و به‌همین‌دلیل می‎توانند خود را درباره موضوع انگلیسی‌زبان‎ها کمتر زبون ببینند.
در این پژوهش نشان داده شده که هرچه نابرابری در کشورها افزایش یابد، مردم از نظر اجتماعی بیشتر ایزوله می‎شوند و گروه‎های درآمدی کوچک با هم پیوند می‎خورند. مردم با دوستان و اقوامی رابطه برقرار می‎کنند که از همان میزان درآمد برخوردار باشند. همسایگان مثل خودشان باشند و با افرادی مثل خود ازدواج می‎کنند. کودکان نیز کمتر در مدارس با تفاوت‎های بسیار، تحصیل می‎کنند. مردم خیلی کمتر به ورای پرچین‎های اجتماعی طبقات بالا می‎نگرند؛ بنابراین از نحوه زندگی آنان بی‎خبر می‎مانند. جهل درباره واقعیت، عمومی است. هر فردی به‌اشتباه خود را در طبقه درآمدی نزدیک به اقشار متوسط می‎بیند. هم ثروتمندان و هم فقرا خود را به این شکل که افراد عادی هستند، گول می‎زنند؛ اما با این‌همه گفتن واقعیات به مردم، دیدگاه عمومی را تغییر نمی‎دهد و با گذشت زمان مردم بیشتر و بیشتر به این باور عمومی دل می‎بندند که افراد به دلیل شایستگی خود، رشد و به خاطر نداشتن شایستگی، سقوط می‎کنند. تقریبا از تمام مردمی که به اعانات وابسته هستند، می‎توان شنید که «باید به درس می‎چسبیدم. باید ادامه تحصیل می‎دادم»، انگار که هیچ نیروی دیگری در کار نبوده است. از طرف دیگر در جلسه‎ای که با افراد فوق ثروتمند داشتم- افرادی با درآمدهای بالای 10 میلیون پوند - می‎دیدم که تا چه حد درباره برتری جایگاه اجتماعی خود اغماض می‎کنند و توانایی شخصی خود را به ‎طور قطع مایه شایستگی می‎دانند.
ایدئولوگ‎های دست‌راستی این داستان را فهمیده‎اند. احساس عمومی، اخلاقیات و پشتوانه فرهنگی به آنان اجازه ترویج چنین افکاری را داده است؛ اگرچه بررسی‎های اخیر نشان از همدلی فزاینده عموم با افراد فقیر و از آن بالاتر با بیش از چهار میلیون کودک فقیر دارد؛ اما هنوز بر این نظر پا فشرده می‎شود که مردمان فقیر ذاتا از ثروتمندان احمق‎تر هستند. وقتی از پروفسور استیو جونز، دانشمند برجسته ژنتیک، سؤال شد که آیا هوش ارثی است، بدون تأمل پاسخ داد که قطعا مهم‎ترین چیزی که می‎تواند به انسان به ارث برسد، ثروت است.

پژوهش‎های اخیر نشان می‎دهد که چطور ما افسانه شایسته‎سالاری را بدیهی انگاشته‎ایم؛ دیدگاهی که با واقعیت مطابقت ندارد.
اگر با مردمی که برای دریافت کوپن اعانه غذا مراجعه می‎کنند، صحبت کنید، می‎بینید تا چه حد خود را سرزنش می‎کنند. عبارت «کاش می‎چسبیدم به درس» را همه شنیده‎ایم.
تعجب از این است که مردم بریتانیا چگونه به دهه‎های متمادی نابرابری فزاینده خو گرفته‎اند. دستمزدها در بریتانیا هنوز کمتر از سطح سال 2008 است و اندک مشاغل جدیدی که ایجاد شده، خارج از قوانین اتحادیه‎های کارگری و بسیار سخت بوده و با ادامه بی‌کاری گسترده، ازدست‌دادن کار، کارگران را تهدید می‎کند. شاید بتوان گفت نتیجه رفراندوم برگزیت نوعی اعتراض به وضع موجود بوده است؛ اما به نظر می‎آید رأی‎دهندگان پیرتر که آردشان را بیخته و الک خود را آویخته‎اند، این دلیل را به تمام و کمال پخش کردند و ایدئولوگ‎های دست‌راستی هم به آن دامن زدند؛ اما این تمام واقعیت نبوده است.
با وجود افزایش شدید نابرابری، حتی در پای صندوق‎های رأی یا تظاهرات گاه و بی‌گاه، ایستادگی جدی اقشار ضعیف دیده نمی‎شود. تحقیقاتی که روز چهارشنبه گذشته منتشر شد، به بخشی از این سؤالات پاسخ می‎دهد. نتایج بررسی‎های انجام‌شده در 23 کشور اروپایی از سال 1980، از سوی دکتر جاناتان میجس از انستیتوی مطالعات بین‎المللی نابرابری دانشگاه اقتصاد لندن (LSE)، نشانگر آن است که با گسترش فزاینده نابرابری در کشور، واکنش اکثریت جامعه هم بیشتر به بیراهه کشیده شده است.
مردم علاقه‌مندند باور کنند در کشور شایسته‎سالاری حاکم است و در صورت کار سخت و برخورداری از هوش کافی، افراد به مدارج بالا می‎رسند. کمتر فکر می‎کنند که نابرابری ساختاری، سد پیشرفت مردم است. در ایالات متحده، مهد رؤیای آمریکایی، بالاترین نابرابری حاکم است؛ اما کماکان 95 درصد مردم معتقد به شایسته‎سالاری هستند. نظرات مردم در بریتانیا، استرالیا و نیوزیلند هم زیاد با این تعبیر فاصله ندارد. سایر کشورهای اروپایی کمتر نابرابری را عادلانه می‎انگارند؛ با‌این‌حال این وجه کماکان غالب بوده و می‎توان گفت قبولاندن چنین اندیشه‎ای در روح و جان مردم، موفقیت جدی برای نئولیبرالیسم است.
افسانه شایسته‎سالاری، خود را با استعاره‎های دیگری نیز پوشش می‎دهد؛ به‎ویژه ضمن نبود همدلی با فقرا، مایل است خود آنان را به خاطر شرایط‌شان مقصر جلوه دهد. این اعتقاد را رواج می‎دهد که مردم به خاطر اشتباهات فردی سقوط می‎کنند و همین استعاره کافی است که اثبات کند فوق‌ثروتمندان به خاطر شایستگی، پلکان ترقی را طی کرده‎اند. در بریتانیا، نابرابری از میانه دهه 1980 به بالاترین حد رسیده و کماکان بسیار شدید است و شاهد هستیم دولت پیوسته و عامدانه بازندگان این نابرابری را خوار می‎شمارد. «سازمان خدمات عمومی و تجاری» که نهاد کاریابی است، دفترچه‎ای منتشر کرده و در آن کاهش حمایت‎های بیمه‎ای و کسانی را که شامل آن می‎شوند، اعلام کرده است؛ از سال 1992 که رئیس سازمان خدمات اجتماعی، در «لیست کوتاهی» با تحقیر سخنی در رابطه با خانم‌ها گفت و «خلافکارانی که با «ادعاهای واهی» از خدمات عمومی بهره‎مند می‎شوند». تاکنون مطبوعات دست‌راستی، آشکارا تمام افراد نیازمند را مورد ریشخند قرار ‎داده‌اند. همواره مثال‎های استهزاآمیزی از تقلب‎های افراد واجد شرایط کمک‎های اجتماعی، در روزنامه‎ها درج می‎شود. البته هیچ‎گاه آمارهای دولتی که تمام این تقلب‎ها حداکثر به 1.1 درصد از بودجه کمک‎های اجتماعی می‎رسد، اعلام نمی‎شود. در سال 2013 پژوهشی نشان داد که افکار عمومی معتقد بودند از هر صد پوند بودجه خدمات عمومی، حداقل 24 پوند به‌این‌ترتیب حیف‌و‌میل می‎شود. از نقطه‌نظر سیاسی، البته سیاست‌مداران همواره تا این حد غیر‌عادلانه درباره این مسئله اظهار‌نظر می‎کنند؛ اما از کنار بهره‎مند‎ترین و ثروتمندترین افراد به‌راحتی می‎گذرند. در‌حال‌حاضر از یک ‎سو امکانات مردم عادی برای صاحبخانه‌شدن یا حتی پس‎انداز‌کردن بسیار کاهش یافته و از سوی دیگر با افزایش بدهی و کاهش حجم خدمات عمومی مواجه می‎شوند. اکنون موضوع سدریک براون در سال 1995 با بالاترین درآمد بعد از خصوصی‎سازی شرکت گاز بریتانیا - 475 هزار پوند در سال (47 برابر کارکنان) به‌علاوه 600 هزار پوند مزایا، دیگر به تاریخ پیوسته است؛ زیرا در‌حال‌حاضر در بریتانیا صد نفر در سال بیش از چهار میلیون پوند درآمد دارند. با تمام این احوال، این فرانسویان هستند که در مقابله با نابرابری برپا می‎خیزند؛ اما در بریتانیا صدایی شنیده نمی‎شود. فرانسویان همواره پیشگام بوده‎اند. شاید در ژن آنهاست و به‌همین‌دلیل می‎توانند خود را درباره موضوع انگلیسی‌زبان‎ها کمتر زبون ببینند.
در این پژوهش نشان داده شده که هرچه نابرابری در کشورها افزایش یابد، مردم از نظر اجتماعی بیشتر ایزوله می‎شوند و گروه‎های درآمدی کوچک با هم پیوند می‎خورند. مردم با دوستان و اقوامی رابطه برقرار می‎کنند که از همان میزان درآمد برخوردار باشند. همسایگان مثل خودشان باشند و با افرادی مثل خود ازدواج می‎کنند. کودکان نیز کمتر در مدارس با تفاوت‎های بسیار، تحصیل می‎کنند. مردم خیلی کمتر به ورای پرچین‎های اجتماعی طبقات بالا می‎نگرند؛ بنابراین از نحوه زندگی آنان بی‎خبر می‎مانند. جهل درباره واقعیت، عمومی است. هر فردی به‌اشتباه خود را در طبقه درآمدی نزدیک به اقشار متوسط می‎بیند. هم ثروتمندان و هم فقرا خود را به این شکل که افراد عادی هستند، گول می‎زنند؛ اما با این‌همه گفتن واقعیات به مردم، دیدگاه عمومی را تغییر نمی‎دهد و با گذشت زمان مردم بیشتر و بیشتر به این باور عمومی دل می‎بندند که افراد به دلیل شایستگی خود، رشد و به خاطر نداشتن شایستگی، سقوط می‎کنند. تقریبا از تمام مردمی که به اعانات وابسته هستند، می‎توان شنید که «باید به درس می‎چسبیدم. باید ادامه تحصیل می‎دادم»، انگار که هیچ نیروی دیگری در کار نبوده است. از طرف دیگر در جلسه‎ای که با افراد فوق ثروتمند داشتم- افرادی با درآمدهای بالای 10 میلیون پوند - می‎دیدم که تا چه حد درباره برتری جایگاه اجتماعی خود اغماض می‎کنند و توانایی شخصی خود را به ‎طور قطع مایه شایستگی می‎دانند.
ایدئولوگ‎های دست‌راستی این داستان را فهمیده‎اند. احساس عمومی، اخلاقیات و پشتوانه فرهنگی به آنان اجازه ترویج چنین افکاری را داده است؛ اگرچه بررسی‎های اخیر نشان از همدلی فزاینده عموم با افراد فقیر و از آن بالاتر با بیش از چهار میلیون کودک فقیر دارد؛ اما هنوز بر این نظر پا فشرده می‎شود که مردمان فقیر ذاتا از ثروتمندان احمق‎تر هستند. وقتی از پروفسور استیو جونز، دانشمند برجسته ژنتیک، سؤال شد که آیا هوش ارثی است، بدون تأمل پاسخ داد که قطعا مهم‎ترین چیزی که می‎تواند به انسان به ارث برسد، ثروت است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.