|

گسترش گفتمان فاشیسم در آمریکا و جهان

جیسن استنلی، استاد فلسفه دانشگاه ییل و نویسنده کتاب «سازو‌کار فاشیسم چگونه است؛ سیاست ما و آنها»، با انتشار مقاله مفصلی با عنوان «گفتمان عمومی و روزافزون فاشیستی ما» در تعدادی از روزنامه‌ها و سایت‌ها، هشدار داده فقط نباید در چکمه و کلاه نظامیان و گردهمایی‌هایی به شیوه نازی‌ها دنبال فاشیسم بگردیم و ادبیات و لحن سیاست‌مداران عادی و متفکران سیاسی در اروپا و آمریکا در این روزها نشان می‌دهد نتیجه چند دهه فعالیت جنبش فاشیسم اکنون به ثمر نشسته است. نویسنده در ابتدای این مقاله نوشته است:
«واژه به‌ظاهر بی‌ضرر «پوپولیسم» در توصیف ملیت‌گرایی بیگانه‌ستیزانه که اکنون بخش بزرگی از جهان را فرامی‌گیرد، کاربرد پیدا کرده است؛ اما آیا چیزی حتی شوم‌تر از آن در جریان است؟
ویکتور کلمپرر، یک پژوهشگر جان به‌در‌برده از جنگ جهانی دوم در آلمان، در کتاب «زبان رایش سوم» نشان داده است چگونه نازیسم «از طریق واژگان، اصطلاحات و ساختار جمله که بر مردم تحمیل شده و میلیون‌ها بار تکرار و به صورت مکانیکی و ناخودآگاه گرفته شده است، در گوشت و خون مردم نفوذ می‌کند». او می‌گوید گرایش سبب می‌شود «زبان صرفا وسیله نوشتن و فکرکردن من نباشد، بلکه احساساتی را به من تحمیل کند و هرچه بیشتر خود را به آن تسلیم کنم، بدون آنکه آن را به پرسش بکشم، بیشتر و بیشتر بر تمام وجود معنوی من حکمروا شود».
امروز پدیده مشابهی در کشورهایی وجود دارد که سیاست راست افراطی در آنها به موفقیت رسیده است؛ یعنی بریتانیا در عصر برگزیت، لهستان تحت حکومت یاروسلاو کاشینسکی یا ایالات متحده تحت فرمان دونالد ترامپ. در هفته‌های اخیر، سیاست‌مداران دارای چنین ایدئولوژی‌هایی، در این کشورها مدام حاشیه رفته‌‌اند و به دروغ‌های بزرگ‌تری متوسل شده‌اند. از یک‌ طرف برگزیتی‌ها اصرار دارند که فروپاشی اتحادیه اروپا برای اقتصاد انگلیس ویرانگر نخواهد بود، از طرف دیگر کاشینسکی به‌جای سخنان حزب خود، تلاش می‌کند مخالفان را مسبب قتل شهردار گدانسک بداند، نه لفاظی‌های حزب خودش را. ترامپ نیز که به نوبه خود برای مرز مکزیک بحران می‌تراشد تا دیوارساختن خود را توجیه کند.
با‌این‌حال به اندازه کافی به کاربردهای ظریف‌تر لفاظی‌های راست افراطی در سال‌های اخیر توجه نشده است. تاریخ نشان داده جنبش‌های غیرلیبرال می‌توانند برنامه‌های خود را نه‌فقط از طریق انتخابات، بلکه با نفوذ به شیوه گفتار بحث‌‌های سیاسی پیش ببرند. شواهد حاکی از آن است که این روزها «پوپولیست‌ها»ی راست افراطی، اقتدارگرایان و در واقع فاشیست‌ها، آگاهانه جنگ کلمات را برای پیروزی در جنگ افکار برگزیده‌اند».
نویسنده این مقاله با پرداختن به «هنر جنگ معناشناختی» و مطالعه موردی ترامپ که چگونه با سبک واژه‌گزینی به بهانه «گفتار درست و موثق» توانست به قدرت برسد، به این موضوع پرداخته که او در واقع پیرو روش جمهوری‌خواهان و ابداع سیستم ایجاد یک فرهنگ لغات خاص از سوی نیوت گینگریچ، نامزد جمهوری‌خواهان در آن زمان، است که در کتابی به نام «زبان: مکانیسمی کلیدی برای کنترل» شرح داده شده است. در‌عین‌حال، روش گینگریچ منحصر‌به‌فرد نیست و راست افراطی اروپا نیز از نوعی دیکشنری متاپلیتیک برای اثرگذاری بر افکار عمومی استفاده می‌‌کند که در چندین کتاب شاخص آنان به آن اشاره شده است.
همچنین نویسنده در بخشی از مقاله با عنوان «فاشیسمی که می‌توانید به خانه نزد مادرتان ببرید»، به نوعی بازی کلامی و واژه‌سازی برای خفیف نشان‌دادن میزان خشونت و سبعیت ذاتی فاشیست‌ها نزد افکار عمومی پرداخته و به نقل از کلمپرر نوشته است: «کلمات می‌توانند مانند دوزهای بسیار کوچک از سم آرسنیک باشند که بدون توجه خورده می‌شوند و ظاهرا تأثیری ندارند؛ اما به مرور و بعد از زمانی کوتاه، تأثیر خود را نشان می‌دهند». همچنین در بخشی از این مقاله با عنوان «ما یا آنها»، به قرائت خاصی از داروینیسم اجتماعی پرداخته است که مبنای هر تفکر فاشیستی قرار می‌گیرد و نوعی گروه‌گرایی برتری‌طلبانه و ستیزه‌جویانه را که اسطوره برتری ملی یکی از مصادیق شاخص آن است، مطرح می‌کند. نویسنده به موضوع تنازع بقا و سوء‌استفاده فاشیست‌ها از تهدیدهای واقعی مانند گرم‌شدن زمین یا بحران غذا و برشمردن عوامل خیالی به‌جای واقعی برای پیشبرد اهداف خود می‌پردازد و این مسئله را بیان می‌کند که چگونه در گفتمان فاشیستی، مفهوم «برتری» جای «آزادی، برابری و برادری» را می‌گیرد و چگونه با قلب معنای واقعی مفاهیمی مانند «روشنگری اروپایی»، درست متضاد آنچه در ذهن متفکرانی مانند کانت یا هیوم می‌گذشت، پیاده می‌شود. «تردستی‌های زبان‌شناختی» فاشیست‌ها و همچنین مصادره به مطلوب مفاهیمی مانند «شایسته‌سالاری» از دیگر جنبه‌هایی است که در این مقاله زیر ذره‌بین رفته است.

جیسن استنلی، استاد فلسفه دانشگاه ییل و نویسنده کتاب «سازو‌کار فاشیسم چگونه است؛ سیاست ما و آنها»، با انتشار مقاله مفصلی با عنوان «گفتمان عمومی و روزافزون فاشیستی ما» در تعدادی از روزنامه‌ها و سایت‌ها، هشدار داده فقط نباید در چکمه و کلاه نظامیان و گردهمایی‌هایی به شیوه نازی‌ها دنبال فاشیسم بگردیم و ادبیات و لحن سیاست‌مداران عادی و متفکران سیاسی در اروپا و آمریکا در این روزها نشان می‌دهد نتیجه چند دهه فعالیت جنبش فاشیسم اکنون به ثمر نشسته است. نویسنده در ابتدای این مقاله نوشته است:
«واژه به‌ظاهر بی‌ضرر «پوپولیسم» در توصیف ملیت‌گرایی بیگانه‌ستیزانه که اکنون بخش بزرگی از جهان را فرامی‌گیرد، کاربرد پیدا کرده است؛ اما آیا چیزی حتی شوم‌تر از آن در جریان است؟
ویکتور کلمپرر، یک پژوهشگر جان به‌در‌برده از جنگ جهانی دوم در آلمان، در کتاب «زبان رایش سوم» نشان داده است چگونه نازیسم «از طریق واژگان، اصطلاحات و ساختار جمله که بر مردم تحمیل شده و میلیون‌ها بار تکرار و به صورت مکانیکی و ناخودآگاه گرفته شده است، در گوشت و خون مردم نفوذ می‌کند». او می‌گوید گرایش سبب می‌شود «زبان صرفا وسیله نوشتن و فکرکردن من نباشد، بلکه احساساتی را به من تحمیل کند و هرچه بیشتر خود را به آن تسلیم کنم، بدون آنکه آن را به پرسش بکشم، بیشتر و بیشتر بر تمام وجود معنوی من حکمروا شود».
امروز پدیده مشابهی در کشورهایی وجود دارد که سیاست راست افراطی در آنها به موفقیت رسیده است؛ یعنی بریتانیا در عصر برگزیت، لهستان تحت حکومت یاروسلاو کاشینسکی یا ایالات متحده تحت فرمان دونالد ترامپ. در هفته‌های اخیر، سیاست‌مداران دارای چنین ایدئولوژی‌هایی، در این کشورها مدام حاشیه رفته‌‌اند و به دروغ‌های بزرگ‌تری متوسل شده‌اند. از یک‌ طرف برگزیتی‌ها اصرار دارند که فروپاشی اتحادیه اروپا برای اقتصاد انگلیس ویرانگر نخواهد بود، از طرف دیگر کاشینسکی به‌جای سخنان حزب خود، تلاش می‌کند مخالفان را مسبب قتل شهردار گدانسک بداند، نه لفاظی‌های حزب خودش را. ترامپ نیز که به نوبه خود برای مرز مکزیک بحران می‌تراشد تا دیوارساختن خود را توجیه کند.
با‌این‌حال به اندازه کافی به کاربردهای ظریف‌تر لفاظی‌های راست افراطی در سال‌های اخیر توجه نشده است. تاریخ نشان داده جنبش‌های غیرلیبرال می‌توانند برنامه‌های خود را نه‌فقط از طریق انتخابات، بلکه با نفوذ به شیوه گفتار بحث‌‌های سیاسی پیش ببرند. شواهد حاکی از آن است که این روزها «پوپولیست‌ها»ی راست افراطی، اقتدارگرایان و در واقع فاشیست‌ها، آگاهانه جنگ کلمات را برای پیروزی در جنگ افکار برگزیده‌اند».
نویسنده این مقاله با پرداختن به «هنر جنگ معناشناختی» و مطالعه موردی ترامپ که چگونه با سبک واژه‌گزینی به بهانه «گفتار درست و موثق» توانست به قدرت برسد، به این موضوع پرداخته که او در واقع پیرو روش جمهوری‌خواهان و ابداع سیستم ایجاد یک فرهنگ لغات خاص از سوی نیوت گینگریچ، نامزد جمهوری‌خواهان در آن زمان، است که در کتابی به نام «زبان: مکانیسمی کلیدی برای کنترل» شرح داده شده است. در‌عین‌حال، روش گینگریچ منحصر‌به‌فرد نیست و راست افراطی اروپا نیز از نوعی دیکشنری متاپلیتیک برای اثرگذاری بر افکار عمومی استفاده می‌‌کند که در چندین کتاب شاخص آنان به آن اشاره شده است.
همچنین نویسنده در بخشی از مقاله با عنوان «فاشیسمی که می‌توانید به خانه نزد مادرتان ببرید»، به نوعی بازی کلامی و واژه‌سازی برای خفیف نشان‌دادن میزان خشونت و سبعیت ذاتی فاشیست‌ها نزد افکار عمومی پرداخته و به نقل از کلمپرر نوشته است: «کلمات می‌توانند مانند دوزهای بسیار کوچک از سم آرسنیک باشند که بدون توجه خورده می‌شوند و ظاهرا تأثیری ندارند؛ اما به مرور و بعد از زمانی کوتاه، تأثیر خود را نشان می‌دهند». همچنین در بخشی از این مقاله با عنوان «ما یا آنها»، به قرائت خاصی از داروینیسم اجتماعی پرداخته است که مبنای هر تفکر فاشیستی قرار می‌گیرد و نوعی گروه‌گرایی برتری‌طلبانه و ستیزه‌جویانه را که اسطوره برتری ملی یکی از مصادیق شاخص آن است، مطرح می‌کند. نویسنده به موضوع تنازع بقا و سوء‌استفاده فاشیست‌ها از تهدیدهای واقعی مانند گرم‌شدن زمین یا بحران غذا و برشمردن عوامل خیالی به‌جای واقعی برای پیشبرد اهداف خود می‌پردازد و این مسئله را بیان می‌کند که چگونه در گفتمان فاشیستی، مفهوم «برتری» جای «آزادی، برابری و برادری» را می‌گیرد و چگونه با قلب معنای واقعی مفاهیمی مانند «روشنگری اروپایی»، درست متضاد آنچه در ذهن متفکرانی مانند کانت یا هیوم می‌گذشت، پیاده می‌شود. «تردستی‌های زبان‌شناختی» فاشیست‌ها و همچنین مصادره به مطلوب مفاهیمی مانند «شایسته‌سالاری» از دیگر جنبه‌هایی است که در این مقاله زیر ذره‌بین رفته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.