|

بر مزار گرامشي

نسيم آصف: «خاكسترهاي گرامشي» عنوان دفتر شعري از پير پائولو پازوليني است كه با ترجمه ميهن تاري در نشر حكمت كلمه منتشر شده است. پازوليني اگرچه بيش‌تر به خاطر فيلم‌هايش مشهور است؛ اما پيش از آنكه به‌عنوان كارگردان وارد عرصه سينما شود، شاعر بود و از كودكي به سرودن شعر مي‌پرداخت. پازوليني اگرچه عمر نسبتا كوتاهي داشت و در پنجاه‌وسه‌سالگي كشته شد؛‌ اما در طول حياتش در فرم‌هاي مختلف ادبي و هنري به خلق اثر پرداخت و امروز تعداد زيادي رمان، شعر، نمايش‌نامه، نقاشي و فيلم از او به جا مانده است. سياست وجه ديگري از فعاليت‌هاي پازوليني بود و تأثير اين وجه از شخصيت او در آثار هم ديده مي‌شود.
ترجمه فارسي «خاكسترهاي گرامشي» درواقع گزيده‌اي از دفتر شعري از پازوليني با همين عنوان است. در اين ترجمه سه شعر از اين مجموعه انتخاب و ترجمه شده‌اند: «خاكسترهاي گرامشي»، «اشك‌هاي ماشين حفار» و «كمدي». مترجم كتاب در بخشي از يادداشت ابتدايي كتاب درباره اين دفتر شعر نوشته:‌ «او پيش از هر چيز صداي پرولتارياست و اهميت او درست به اين دليل است كه از تمام تناقضات دورانش سخن مي‌گويد. پازوليني در خاكسترهاي گرامشي نزديكي فيزيكي و احساسي‌اش را به خلق، اصطلاحي كه آن را از ماكسيم گوركي وام مي‌گيرد، به‌خوبي نمايان مي‌كند. در حد فاصل دفتر شعر بلبل كليساي كاتوليك و خاكسترهاي گرامشي در 1957 جهان شعري پازوليني شاهد تغييري شگرف است. در خاكسترهاي گرامشي، روزهاي سخت و عذاب‌آوري را كه ايتاليا سپري مي‌كند، تداعي مي‌كند و بر نقشي كه همه روشنفكران متعهد بايد ايفا كنند، تأكيد مي‌كند. هم‌زمان با جهان شعري كه در آن ديگر از مناظر بهشت‌آساي فريولي نشاني نيست، سبك نوشتاري او نيز تغيير مي‌كند. ديالكتيك‌هاي فريولي جاي خود را به زباني خودماني و ساده مي‌بخشد. در اينجا او سنت ايدئولوژيك و فرهنگي بورژوازي را در شعر مي‌شكند. پازوليني در خاكسترهاي گرامشي از مسير عذاب‌آور و ناخوشايند زندگي سياسی‌اش سخن مي‌گويد. از نااميدي‌اش درباره تغيير وضع زندگي كارگران تستاچو، از تنها دارايي برجامانده‌اش كه تاريخ است، تاريخي كه در دل خود مبارزه طبقاتي و ضرورت آن را با الهام از گرامشي تكرار مي‌كند».
در بخشي از شعر «خاكسترهاي گرامشي» مي‌خوانيم: «دو گل شمعداني احاطه كرده خاكستردان‌هاي كنار قبرت را، دو سرخي ناهمگون، همچون شالي سرخ كه پارتيزان‌ها دور گردن‌شان مي‌بندند./ و تو اين‌جا/ مطرود مانده‌اي به خاطر جان‌سختي‌ات/ تو از تبار كاتوليك‌ها نيستي/ اما نامت اين‌جاست/ ميان اين مردگان بيگانه:‌ خاكسترهاي گرامشي.../ بر باد رفته ميان اميد و بدگماني‌ام،/ نزديك‌تر مي‌آيم/ من به ناگهان سر از اين‌جا درآورده‌ام، از اين گلخانه ظريف/ در برابر مزارت/ و روح تو كه اين‌جا آرميده است/ در اعماق زمين/ ميان مردم آزاد.../ در اين سرزمين كه هرگز بر آرزومندي‌ات درنگ نكرد...». پازوليني در شعرهاي اين دفتر، «محله‌ها و گذرگاه‌هاي رمي» را پس‌زمينه اشعارش قرار داده است؛ گورستان كاتوليك‌ها كه به گورستان بيگانگان و شاعران و نويسندگان هم شهرت دارد. جايي كه فيلسوف محبوبش آنتونيو گرامشي در آنجا دفن شده است.
«دروازه‌هاي جهنم، پرتگاه‌هاي ملكوت»، عنوان مجموعه شعري است كه با گزينش و ترجمه مرتضي ثقفيان در نشر حكمت‌ كلمه منتشر شده است. در اين مجموعه، اشعاري از يانوش پيلينسكي، ميروسلاو هلوب، زيبيگنيف هربرت و واسكو پوپا گزينش و ترجمه شده‌اند. پيلينسكي شاعر مجاري است كه در سال 1928 متولد شد و در 1981 از دنيا رفت. او از پيشگامان شعر مدرن مجارستان به ‌شمار مي‌رود و آثارش تأثير زيادي بر شعر مجار در دوران پس از جنگ جهاني دوم گذاشته است. پيلينسكي كه در رشته‌هاي حقوق، فلسفه و تاريخ هنر تحصيل كرده بود، نخستين اشعارش را در سال 1938 در نشريات ادبي مجارستان منتشر كرد و اولين مجموعه شعرش را نيز در سال 1946 منتشر كرد. تد هيوز اين اشعار را حادثه‌اي در ادبيات مجارستان ناميد و استقبال زيادي از اشعار پيلينسكي كرد. مترجم كتاب، تنش ميان ايمان به مذهب كاتوليك و اضطراب روشنفكرانه را از عوامل گرايش پيلينسكي به عرفان و ابزورديسم دانسته است. ميروسلاو هلوب، از شاعران قرن بيستم چك است كه در سال 1932 متولد شد و در 1998 از دنيا رفت. اولين شعرهاي هلوب در سال 1958 به چاپ رسيد و با اقبال زيادي هم روبه‌رو شد. مترجم كتاب درباره جهان شعري او نوشته است: «چشم‌گيرترين ابزار هلوب در خلق شعر لحن دوپهلو و طنزآلود است. در شعرهاي اوليه هلوب تلألويي كودكانه ديده مي‌شود و او غالبا از منظر كودكان بينش‌هايي بنيادي را طرح مي‌كند... . زبان شعر هلوب طنزآلود، كنايي و تمثيلي و حكايت‌گونه است و او در استفاده از بيان دوپهلوي شاعرانه تبحر زيادي به دست آورده بود». زيبيگنيف هربرت هم از شاعران لهستاني قرن بيستم است كه او هم متعلق به نسلي از شاعران و هنرمندان لهستاني است كه در دوران جنگ و بحران‌هاي برآمده از آن زندگي مي‌كردند. هربرت در سال 1924 متولد شد و در 1998 از دنيا رفت و در طول حياتش 9 مجموعه شعر منتشر كرد. شعر او شعري پرطمطراق نيست و به بيان مترجم شعري است سرشار از رنگ‌ها:‌ «لحن هربرت ساده است، روزمره و گاهي ملايم، زباني خلاصه‌گو دارد و جمله‌بندي‌هايش در بسياري از موارد به صورتي آگاهانه اندكي زمخت به نظر مي‌رسد. اگر بتوان تم اصلي آثار هربرت را در چند كلمه خلاصه كرد، اين كلمات چيزي نخواهند بود جز اجتناب از پذيرش تسليم روحي».
واسكو پوپا از مهم‌ترين و شايد مهم‌ترين شاعر سال‌هاي بعد از جنگ در يوگسلاوي سابق است. پوپا در سال 1922 متولد شد و در 1991 از دنيا رفت. پوپا هشت مجموعه شعر منتشر كرد كه اولين آنها در 1953 به چاپ رسيد. «پوست درخت» عنوان اين كتاب بود كه يكباره او را به چهره اصلي ادبيات يوگسلاوي بدل كرد. پوپا اشعار پراكنده‌اي هم داشته كه بعد از مرگش به چاپ رسيدند. پوپا جهان شعري مختص به خود را دارد و اشعارش جوايز زيادي را نصيبش كرد. شعرهاي پوپا اغلب نوعي رؤيا را تداعي مي‌كنند و همچنين در برخي از شعرهايش تاريخ صرب‌ها نقشي پررنگ دارد.

نسيم آصف: «خاكسترهاي گرامشي» عنوان دفتر شعري از پير پائولو پازوليني است كه با ترجمه ميهن تاري در نشر حكمت كلمه منتشر شده است. پازوليني اگرچه بيش‌تر به خاطر فيلم‌هايش مشهور است؛ اما پيش از آنكه به‌عنوان كارگردان وارد عرصه سينما شود، شاعر بود و از كودكي به سرودن شعر مي‌پرداخت. پازوليني اگرچه عمر نسبتا كوتاهي داشت و در پنجاه‌وسه‌سالگي كشته شد؛‌ اما در طول حياتش در فرم‌هاي مختلف ادبي و هنري به خلق اثر پرداخت و امروز تعداد زيادي رمان، شعر، نمايش‌نامه، نقاشي و فيلم از او به جا مانده است. سياست وجه ديگري از فعاليت‌هاي پازوليني بود و تأثير اين وجه از شخصيت او در آثار هم ديده مي‌شود.
ترجمه فارسي «خاكسترهاي گرامشي» درواقع گزيده‌اي از دفتر شعري از پازوليني با همين عنوان است. در اين ترجمه سه شعر از اين مجموعه انتخاب و ترجمه شده‌اند: «خاكسترهاي گرامشي»، «اشك‌هاي ماشين حفار» و «كمدي». مترجم كتاب در بخشي از يادداشت ابتدايي كتاب درباره اين دفتر شعر نوشته:‌ «او پيش از هر چيز صداي پرولتارياست و اهميت او درست به اين دليل است كه از تمام تناقضات دورانش سخن مي‌گويد. پازوليني در خاكسترهاي گرامشي نزديكي فيزيكي و احساسي‌اش را به خلق، اصطلاحي كه آن را از ماكسيم گوركي وام مي‌گيرد، به‌خوبي نمايان مي‌كند. در حد فاصل دفتر شعر بلبل كليساي كاتوليك و خاكسترهاي گرامشي در 1957 جهان شعري پازوليني شاهد تغييري شگرف است. در خاكسترهاي گرامشي، روزهاي سخت و عذاب‌آوري را كه ايتاليا سپري مي‌كند، تداعي مي‌كند و بر نقشي كه همه روشنفكران متعهد بايد ايفا كنند، تأكيد مي‌كند. هم‌زمان با جهان شعري كه در آن ديگر از مناظر بهشت‌آساي فريولي نشاني نيست، سبك نوشتاري او نيز تغيير مي‌كند. ديالكتيك‌هاي فريولي جاي خود را به زباني خودماني و ساده مي‌بخشد. در اينجا او سنت ايدئولوژيك و فرهنگي بورژوازي را در شعر مي‌شكند. پازوليني در خاكسترهاي گرامشي از مسير عذاب‌آور و ناخوشايند زندگي سياسی‌اش سخن مي‌گويد. از نااميدي‌اش درباره تغيير وضع زندگي كارگران تستاچو، از تنها دارايي برجامانده‌اش كه تاريخ است، تاريخي كه در دل خود مبارزه طبقاتي و ضرورت آن را با الهام از گرامشي تكرار مي‌كند».
در بخشي از شعر «خاكسترهاي گرامشي» مي‌خوانيم: «دو گل شمعداني احاطه كرده خاكستردان‌هاي كنار قبرت را، دو سرخي ناهمگون، همچون شالي سرخ كه پارتيزان‌ها دور گردن‌شان مي‌بندند./ و تو اين‌جا/ مطرود مانده‌اي به خاطر جان‌سختي‌ات/ تو از تبار كاتوليك‌ها نيستي/ اما نامت اين‌جاست/ ميان اين مردگان بيگانه:‌ خاكسترهاي گرامشي.../ بر باد رفته ميان اميد و بدگماني‌ام،/ نزديك‌تر مي‌آيم/ من به ناگهان سر از اين‌جا درآورده‌ام، از اين گلخانه ظريف/ در برابر مزارت/ و روح تو كه اين‌جا آرميده است/ در اعماق زمين/ ميان مردم آزاد.../ در اين سرزمين كه هرگز بر آرزومندي‌ات درنگ نكرد...». پازوليني در شعرهاي اين دفتر، «محله‌ها و گذرگاه‌هاي رمي» را پس‌زمينه اشعارش قرار داده است؛ گورستان كاتوليك‌ها كه به گورستان بيگانگان و شاعران و نويسندگان هم شهرت دارد. جايي كه فيلسوف محبوبش آنتونيو گرامشي در آنجا دفن شده است.
«دروازه‌هاي جهنم، پرتگاه‌هاي ملكوت»، عنوان مجموعه شعري است كه با گزينش و ترجمه مرتضي ثقفيان در نشر حكمت‌ كلمه منتشر شده است. در اين مجموعه، اشعاري از يانوش پيلينسكي، ميروسلاو هلوب، زيبيگنيف هربرت و واسكو پوپا گزينش و ترجمه شده‌اند. پيلينسكي شاعر مجاري است كه در سال 1928 متولد شد و در 1981 از دنيا رفت. او از پيشگامان شعر مدرن مجارستان به ‌شمار مي‌رود و آثارش تأثير زيادي بر شعر مجار در دوران پس از جنگ جهاني دوم گذاشته است. پيلينسكي كه در رشته‌هاي حقوق، فلسفه و تاريخ هنر تحصيل كرده بود، نخستين اشعارش را در سال 1938 در نشريات ادبي مجارستان منتشر كرد و اولين مجموعه شعرش را نيز در سال 1946 منتشر كرد. تد هيوز اين اشعار را حادثه‌اي در ادبيات مجارستان ناميد و استقبال زيادي از اشعار پيلينسكي كرد. مترجم كتاب، تنش ميان ايمان به مذهب كاتوليك و اضطراب روشنفكرانه را از عوامل گرايش پيلينسكي به عرفان و ابزورديسم دانسته است. ميروسلاو هلوب، از شاعران قرن بيستم چك است كه در سال 1932 متولد شد و در 1998 از دنيا رفت. اولين شعرهاي هلوب در سال 1958 به چاپ رسيد و با اقبال زيادي هم روبه‌رو شد. مترجم كتاب درباره جهان شعري او نوشته است: «چشم‌گيرترين ابزار هلوب در خلق شعر لحن دوپهلو و طنزآلود است. در شعرهاي اوليه هلوب تلألويي كودكانه ديده مي‌شود و او غالبا از منظر كودكان بينش‌هايي بنيادي را طرح مي‌كند... . زبان شعر هلوب طنزآلود، كنايي و تمثيلي و حكايت‌گونه است و او در استفاده از بيان دوپهلوي شاعرانه تبحر زيادي به دست آورده بود». زيبيگنيف هربرت هم از شاعران لهستاني قرن بيستم است كه او هم متعلق به نسلي از شاعران و هنرمندان لهستاني است كه در دوران جنگ و بحران‌هاي برآمده از آن زندگي مي‌كردند. هربرت در سال 1924 متولد شد و در 1998 از دنيا رفت و در طول حياتش 9 مجموعه شعر منتشر كرد. شعر او شعري پرطمطراق نيست و به بيان مترجم شعري است سرشار از رنگ‌ها:‌ «لحن هربرت ساده است، روزمره و گاهي ملايم، زباني خلاصه‌گو دارد و جمله‌بندي‌هايش در بسياري از موارد به صورتي آگاهانه اندكي زمخت به نظر مي‌رسد. اگر بتوان تم اصلي آثار هربرت را در چند كلمه خلاصه كرد، اين كلمات چيزي نخواهند بود جز اجتناب از پذيرش تسليم روحي».
واسكو پوپا از مهم‌ترين و شايد مهم‌ترين شاعر سال‌هاي بعد از جنگ در يوگسلاوي سابق است. پوپا در سال 1922 متولد شد و در 1991 از دنيا رفت. پوپا هشت مجموعه شعر منتشر كرد كه اولين آنها در 1953 به چاپ رسيد. «پوست درخت» عنوان اين كتاب بود كه يكباره او را به چهره اصلي ادبيات يوگسلاوي بدل كرد. پوپا اشعار پراكنده‌اي هم داشته كه بعد از مرگش به چاپ رسيدند. پوپا جهان شعري مختص به خود را دارد و اشعارش جوايز زيادي را نصيبش كرد. شعرهاي پوپا اغلب نوعي رؤيا را تداعي مي‌كنند و همچنين در برخي از شعرهايش تاريخ صرب‌ها نقشي پررنگ دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.